I OSK 2139/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 1077/22 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 października 2022 r. nr SKO Gd/2146/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 1077/22, oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 października 2022 r. nr SKO Gd/2146/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji podzielił ustalenia i ocenę organów administracji, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącej a zakresem niezbędnej jej mężowi opieki. Dlatego za prawidłowe należało uznać stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad mężem. Zdaniem Sądu I instancji zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M. K. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego tj. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej zwaną u.ś.r., przez błędną jego wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż czynności opiekuńcze winny być sprawowane "całodobowo". W związku z powyższym wniesiono o: - uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, - zasądzenie od Strony na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest spełnienie przez skarżącą przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skargą kasacyjną zakwestionowano przyjętą przez WSA ocenę zakresu opieki, która zdaniem SKO nie jest stała lub długotrwała, a tym samym nie wyklucza podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawanych przez organy decyzji - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa zatem przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. O ile przy tym konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, te i przywołane niżej orzeczenia publikowane publik. CBOSA). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przyczyną oddalenia skargi było uznanie przez Sąd Wojewódzki, że organ słusznie przyjął, iż zakres obowiązków strony skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podkreślił, że jak ustalono, podopieczny nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki i samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, wymaga pomocy jedynie przy niektórych czynnościach. Samodzielnie wychodzi również poza miejsce zamieszkania. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika także, iż T. K. – mając już orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności orzeczeniem z 19 marca 2020 r.- był zatrudniony od 17 października 2016 r. do 30 września 2020 r. jako pomocnik przy pracach konserwatorskich. Do pracy podjeżdżał rowerem. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca w ramach opieki nad niepełnosprawnym mężem dwa razy podaje mu leki oraz mierzy ciśnienie i poziom cukru. Pomaga w myciu i ubieraniu się oraz goli męża, a także smaruje go kremami i maściami przeciwbólowymi. A także codziennie sprząta, pierze i prasuje, robi zakupy, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe a także chodzi z mężem na spacery. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości, że organy prawidłowo ustaliły, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą, wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie zaś czynności jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy toalecie, ubieraniu się, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy także umawianie do lekarza i towarzyszenie podczas spacerów, nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności opiekuna. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznemu ciągłą (całodzienną) obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się od wykonywania, w częściowym wymiarze, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. Na tle opisanych okoliczności stanu faktycznego za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że organ słusznie ocenił, iż rozmiar, czyli zakres sprawowanej względem małżonka opieki, nie usprawiedliwia uznania, że wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego przez stronę skarżącą. Reasumując Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W konsekwencji, w powyższym zakresie zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię uznać należało za niezasadny. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.