Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 2098/22

Postanowienie NSA z 20 marca 2024 r., I OSK 2098/22 – uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych

Wynik

Zawieszono postępowanie

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
20 marca 2024
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 20 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1346/21 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego postanawia: zawiesić postępowanie kasacyjne.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2022 r. (sygn. akt I SA/Wa 1346/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 24 lutego 2021 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanego w księdze wieczystej nr [...]. W zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że podstawę prawną w/w decyzji stanowiły przepisy art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Rozpoznając zaś skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 20 kwietnia 2021 r., Sąd Wojewódzki zgodził się z organami, iż ponieważ strona skarżąca nie wylegitymowała się w stosunku do opisanej na wstępie nieruchomości ani decyzją, ani umową, ani żadnym z dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r., które potwierdzałyby, że nieruchomość ta znajdowała się w dniu 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie, to nie można było twierdzić, że o zarządzie lub użytkowaniu tej nieruchomości przez skarżącą mogło świadczy samo przeznaczenie spornego gruntu lub wykorzystywanie go pod infrastrukturę kolejową. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: I. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci: 1) § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm.) - poprzez uznanie, że wykazanie zarządu przy pomocy wpisu w księdze wieczystej nr [...], gdzie w dziale II wpisano: "Skarb Państwa Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych", który to wpis został ujawniony na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 września 1977 r. orzekającej o wywłaszczeniu działki nr [...], w skład której wchodzi obecnie sporna działka nr [...], nie może stanowić podstawy stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, 2) art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - poprzez uznanie, że tylko decyzja, umowa lub inny dokument wymieniony § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. może stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, mimo że oddanie gruntu w zarząd nie miało skutków cywilnoprawnych, w praktyce następowało zazwyczaj na drodze czynności faktycznych, dany grunt był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, a państwowa jednostka organizacyjna nabyła prawo własności przedmiotowej nieruchomości w drodze decyzji z przeznaczeniem na potrzeby [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w [...] i władała faktycznie tą nieruchomością; II. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi - mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. - polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wnosiła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie w skardze kasacyjnej sformułowano także wniosek o przedstawienie do rozstrzygnięcia pełnemu składowi Izby Ogólnoadministracyjnej zagadnienia prawnego, polegającego na ustaleniu rozumienia "pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.)". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podkreślał zaś w szczególności, że zgodnie z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przyjęta zaś w art. 75 § 1 k.p.a. reguła otwartego systemu dowodów może wprawdzie zostać wyłączona w ustawach szczególnych, ale wyznaczenie granic tych wyjątków może budzić wątpliwości. Takie wątpliwości co do odstąpienia od reguły otwartego systemu dowodów budzi przy tym ustalenie nabycia mienia komunalnego przez gminy w postępowaniu przed wojewodą w sprawie stwierdzenia decyzją nabycia mienia z mocy prawa. Wyjątek taki miałby stanowić art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99, dalej jako u.g.g.w.), ale przepis ten nie zawierał jednak wyraźnego ograniczenia środków dowodowych, jako że określał wyłącznie sposoby, w następstwie których mogło dojść do ustanowienia zarządu. Poza tym nie odnosił się on do kwestii dowodowych. Ograniczenie takie można by było z kolei wywieźć wprawdzie z treści § 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, jednakże ograniczenie przepisu ustawy nie mogło następować w akcie prawnym niższego rzędu. Co więcej, omawiane rozporządzenie zostało uchwalone dopiero dnia 10 lutego 1998 r., a zatem nie może stanowić podstawy do oceny stanu występującego w dacie 5 grudnia 1990 r. Przedstawiając powyższe argumenty, skarżąca podkreślała także, iż skoro przed transformacją ustrojową zarząd polegał na przekazaniu nieruchomości do korzystania "swojej" jednostce wewnętrznej, z pozostawieniem wszelkich tytułów cywilnoprawnych Państwu, to nie powinno dziwić, że w poprzednim ustroju nie zawsze dochowywano należytej staranności przy formalnym "ustanawianiu" zarządu i w późniejszym przechowywaniu dokumentów. O wiele ważniejsze zarówno dla przedsiębiorstw państwowych, jak i dla organów administracji państwowej, jak kontynuował autor skargi kasacyjnej, było bowiem dbanie o terminowe regulowanie opłat z tytułu zarządu i dlatego też w niniejszej sprawie skarżąca dysponowała tylko decyzjami dotyczącymi właśnie w/w opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jak z powyższego zaś wynika taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Składowi orzekającemu wiadomym jest bowiem z urzędu, że Prokurator Generalny przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości następujące zagadnienie prawne: "Czy w postępowaniu o stwierdzenie nabycia - z mocy prawa - z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne, za samoistny dowód wykazujący posiadanie w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. tj. z 2023 r., poz. 334 ze zm.) powinna być uznana decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, o której mowa w § 4 ust.1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120 ze zm.) w związku z art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego ( tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.)" Wobec powyższego, w szczególności z uwagi na fakt, iż w skardze kasacyjnej skarżąca podkreślała, iż dysponuje decyzjami dotyczącymi opłat z tytułu sprawowania zarządu sporną nieruchomością, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił z urzędu zawiesić postępowanie sądowe do czasu udzielenia przez skład siedmiu Sędziów NSA odpowiedzi na zagadnienie postawione w sprawie o sygnaturze akt I OPS 2/23.

Informacje o sprawie

Data wpływu
16 listopada 2022
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/ Elżbieta Kremer Zygmunt Zgierski

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny