I OSK 2057/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. M., K. M. i W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 910/24 w sprawie ze skargi Ł. M., K. M. i W. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 marca 2024 r. nr DAP-WOSRFR.7280.8.2024.KB w przedmiocie prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 grudnia 2023 r. nr 4972/2023; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Ł. M., K. M. i W. M. solidarnie kwotę 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 czerwca 2024 r. I SA/Wa 910/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ł. M., K. M. i W. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 marca 2024 r. nr DAP-WOSRFR.7280.8.2024.KB w przedmiocie prawa do rekompensaty: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Ł. M., K. M. i W. M. solidarnie kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Do Wojewody Mazowieckiego 23 grudnia 2008 r. wpłynął wniosek K. M., W. M., Ł. M. i K. M.o wydanie decyzji w sprawie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez O. z K. M., A. M., A. M., K. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości M., B. J., S., H., P., województwo tarnopolskie oraz we Lwowie. Do wniosku dołączono m. in. uwierzytelnioną kopię uchwały Sądu Okręgowego w Tarnopolu z 15 lipca 1939 r., z której wynika, że "A) intabulację prawa własności majętności M. - obj. whl. [...] ks. gr. dla wp. Przy Sądzie Okręgowym w Tarnopolu prowadzonej - w miejsce spadkodawcy śp. W. J. M. - na rzecz O. z K. M. oraz małoletniech: A. M. E. H. M., A. M. Ł. M. i K. M. J. M. po 1/4 części;(...)". Decyzją z 9 grudnia 2019 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił W. M. M., Ł. M. M., K. S. M. i K. M. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez O. M. oraz jej dzieci; A. M., A. M. i K. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości M., województwo tarnopolskie, w miejscowości B. J., województwo lwowskie, w miejscowości S., H. i P., województwo tarnopolskie oraz nieruchomości we Lwowie. Strony złożyły odwołanie od ww. decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 12 lutego 2020 r. uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z 9 grudnia 2019 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy została ona podzielona i obecne postępowanie dotyczy wyłącznie części nieruchomości pozostawionej przez A. M. Decyzją z 28 grudnia 2023 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił K. S. M.- w 4/18 części, Ł. M. M. - w 1/18 części i W. M. M.- w 1/8 części potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości M., powiat zbaraski, województwo tarnopolskie. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) decyzją z 4 marca 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.; dalej: ustawa z 2005 r.)., bowiem A. M. nie powrócił na stałe na obecne terytorium RP, przed końcem II fali repatriacji, czyli 1959 r. Minister stwierdził, że A. M. był przed wybuchem II Wojny Światowej współwłaścicielem w 1/4 części nieruchomości położonej w M., posiadał przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie i zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP. Następnie terytorium to w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. opuścił. Jednakże, jak wynika z akt sprawy, na obecne terytorium RP nie powrócił z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. W Polsce przybywał jedynie przez kilka miesięcy w 1962 i 1963-1964 roku, bez – zdaniem Ministra - chęci stałego pobytu, a ponadto już po zakończeniu II fali repatriacji. Ł. M., K. M. i W. M. wnieśli do WSA w Warszawie skargę na decyzję Ministra z 4 marca 2024 r. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wspomnianym na wstępie wyrokiem z 26 czerwca 2024 r. I SA/Wa 910/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd I instancji zwrócił uwagę na kilka kwestii dotyczących niniejszego postępowania. Po pierwsze zauważył, że w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Mazowieckiego udziały, za które odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty, zostały – jak prawidłowo podniesiono w skardze – wyliczone błędnie. Udziały Skarżących (4/18, 1/18, 1/8) po dodaniu przewyższają udział w majątku A. M. (1/4 części), a zatem zostały ustalone błędnie. Dodatkowo prawidłowo w skardze pełnomocnik Skarżących podnosi, że zaskarżona decyzja wpływa w bezpośredni sposób na toczące się równolegle inne postępowania w sprawie prawa do rekompensaty. Po wtóre, zakres rozstrzygnięcia organu I instancji nie jest jasny, gdyż nie wiadomo jakich nieruchomości ono dotyczy. Obydwie decyzje nie wymieniają nieruchomości, za które odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wskazanie miejscowości M. jest niewystarczające, gdyż w tej miejscowości znajdowało się kilka nieruchomości, za które Skarżący dochodzą rekompensaty i o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, za prawidłowe należy uznać stanowisko przedstawione w skardze, w świetle którego decyzja Wojewody Mazowieckiego nr 4973/2023 rozstrzyga w pkt 7 o prawach "w pozostałym zakresie wniosku za maj. M.", tj. o prawach do rekompensaty za maj. M., o których nie orzeczono w pkt 1-6 decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 4973/2023. Decyzja Wojewody Mazowieckiego nr 4972/2023 dotyczy - jak prawidłowo wskazano w skardze - także prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w miejscowości M., co oznacza, że zakres obu tych decyzji się pokrywa. Sporne w orzecznictwie, w świetle art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r., jest natomiast stanowisko, które uzależnienia nabycia prawa do rekompensaty przez osoby, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., od przemieszczenia się na obecne terytorium RP. Zgodnie z jedną grupą orzeczeń dla uzyskania rekompensaty na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. nie jest konieczne przesiedlenie się osoby uprawnionej na terytorium Polski (zob. np. wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt I OSK 182/09). Natomiast z przeciwnego stanowiska wynika, że ustawa z 2005 r. uzależnia nabycie prawa do rekompensaty przez osoby, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., od przemieszczenia się na obecne terytorium RP (zob. wyroki NSA z dnia: 7 lipca 2017 r. I OSK 2488/16; 9 marca 2018 r. I OSK 1038/16; 15 stycznia 2019 r. I OSK 462/17; 11 sierpnia 2020 r. I OSK 3343/19; i inne). Sąd I instancji przychylił się do ostatniego ze stanowisk, w świetle którego dla uzyskania rekompensaty na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. jest wymagane przesiedlenie się osoby uprawnionej na terytorium Polski. Zdaniem Sądu I instancji z akt sprawy wynika, że A. M. nie został pozbawiony możliwości podjęcia decyzji odnośnie przesiedlenia się do Polski w nowych granicach. Jak prawidłowo ustaliły organy obu instancji z oświadczeń W. M. z 6 października 2017 r., Ł. M. z 1 grudnia 2017 r., K. M. z 11 lipca 2017 r. i K. M. z 15 lipca 2017 r. wynika, że A. M. "w latach 1962 oraz 1963-1964 przebywał kilkanaście miesięcy w Warszawie" (k-44-46, 47, 48-50,51-53 akt administracyjnych). W ocenie Sądu I instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo uznano, że pobyt A. M. w Warszawie nie miał charakteru stałego pobytu. Skarżący w toku postępowania nie przedstawiali informacji, które pozwalałaby na stwierdzenie, że A. M. podejmował działania (np. w zakresie zatrudnienia czy też uzyskania stałego miejsca zamieszkania) w celu stałego zamieszkania w Polsce. Tym samym organy obu instancji prawidłowo uznały, że A. M. na obecne terytorium RP nie powrócił z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. W ocenie Sądu nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem Ministra, że determinujący charakter ma moment zakończenia II fali repatriacji, gdyż przepisy ustawy z 2005 r. nie wprowadzają jednoznacznej daty, do której konieczny był powrót do Polski. Niemniej jednak ustawodawca wyraźnie powiązał powrót do Polski z przyczynami związanymi z wybuchem II Wojny Światowej. Zdaniem Sądu Skarżący nie przedstawili informacji lub okoliczności wskazujących na brak możliwości powrotu A. M. do Polski w okresie wcześniejszym niż lata 60-te XX wieku. W konsekwencji Sąd uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli Ł. M., K. M. i W. M.. Orzeczeniu zarzucili naruszenie: A. prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. oraz 1) art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. - poprzez uwzględnienie skargi (uchylenie skarżonej decyzji) z pominięciem stwierdzenia naruszenia ww. przepisów w wyniku dokonania przez Sąd I instancji ich błędnej wykładni polegającej na: a) uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela pozostawionych nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem ustawa z 2005 r. nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: wszechstronna wykładnia treści ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK SK 11/12 (założenie ustawodawcy, że rekompensaty mają uzyskać wyłącznie osoby, które w wyniku zmiany granic przesiedliły się na obecne terytorium Polski (...) w świetle obecnej ustawy (...) nie jest aktualne), kierunek nowelizacji art. 2 ustawy, dotychczasowe orzecznictwo (wyroki NSA: I OSK 182/09 z 1.10.2009 r.; I OSK 1528/13 z 11.03.2015 r.; I OSK 1038/16 z 9.03.2018 r.; I OSK 2130/21 z 18.10.2022 r.; I OSK 2154/21 z 9.11.2022 r.; I OSK 1429/20 z 22.11.2023 r.), w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich (np. uchwala SN z 24 kwietnia 1991 r., III CZP 29/91, LEX nr 123020 dotycząca wprost tego zagadnienia), jak również doktryna (np. J. Forystek, A. Wąsowski, Spór o przesłanki "przesiedlenia" toczony podczas prac legislacyjnych nad ustawą zabużańską oraz w aktualnym orzecznictwie (ZNSA, nr 1 z 2022 r., s. 9-34); b) uznaniu, że opisana w skarżonym wyroku przesłanka prawa do rekompensaty w postaci przesiedlenia się właściciela pozostawionych nieruchomości w obecne granice Polski musi przybierać postać powrotu do Polski z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej, mimo że ustawa z 2005 r. nie stawia jakichkolwiek ram ograniczających warunki powrotu do Polski (co było przedmiotem oceny trybunalskiej w wyroku SK 11/12), ww. przepisy ustawy przewidują, iż okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. mają być przyczyną jedynie opuszczenia przez właściciela (pozostawionych nieruchomości) byłych terenów Polski lub braku możliwości powrotu przez niego na te tereny, a to powoduje, że wskazana wykładnia stanowi przejaw niedopuszczalnej ingerencji w treść przepisów szczególnych i mocno rygorystycznych, które nie pozwalają na ich interpretowanie w sposób jeszcze bardziej zawężający (tak NSA w wyrokach: I OSK 2449/20 z 6.03.2024 r., I OSK 2130/21 z 18.10.2022 r, I OSK 982/21 z 4.11.2022 r, I OSK 1655/20 z 19.11.2021 r.); c) nieuprawnionym zawężeniu rodzaju związku, który (zdaniem Sądu I instancji) winien występować między okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. a powrotem (przesiedleniem się) właściciela pozostawionych nieruchomości na obecne terytorium Polski, mimo że przepisy ustawy z 2005 r. nie pozwalają na przyjęcie, że okoliczności związane z II Wojną Światową winny być jedyną (wyłączną) i bezpośrednią przyczyną przesiedlenia się (powrotu) właściciela pozostawionych nieruchomości do Polski w jej powojennych granicach, co skutkowało błędnym zanegowaniem istnienia związku przyczynowego między wskazaną powyżej wojną a każdym przybyciem (powrotem) właściciela pozostawionych nieruchomości do Polski w jej powojennych granicach, będącym konsekwencją (choćby zwykłym, pośrednim następstwem) opuszczenia przez niego byłych terenów Polski w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. (opuszczenie tych terenów w okolicznością wywołanych przedmiotową wojną było przecież warunkiem sine qua non otwierającym właścicielowi drogę do późniejszego przesiedlenia/powrotu do Polski, a zatem taki powrót do Polski był następczo związany z wybuchem wojny, zaś uznaniu normalności następstw nie sprzeciwia się okoliczność, iż chodzi o dalsze skutki zdarzenia, które ostatecznie były stymulowane jeszcze innymi, dodatkowymi czynnikami albowiem pojawienie się kolejnej współprzyczyny określonego zdarzenia nie eliminuje jego związku z pierwotną przyczyną); 2) art. 6 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 2, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z 2005 r. poprzez uwzględnienie skargi (uchylenie skarżonej decyzji) z pominięciem stwierdzenia naruszenia ww. przepisów w wyniku dokonania przez Sąd I instancji ich błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że strona postępowania, która - wobec braku posiadania dowodów potwierdzających miejsca zamieszkania właściciela pozostawionych nieruchomości po jego przybyciu na obecne tereny Polski - złożyła do akt sprawy właściwe oświadczenie o miejscach zamieszkania tej osoby (zgodnie z przepisem szczególnym z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy) jest obciążona ciężarem dowodu, co do wykazania ww. okoliczności (tj. miejsc zamieszkania właściciela po jego powrocie na obecne tereny Polski) innymi środkami dowodowymi (niż własne oświadczenie), mimo że prawidłowa wykładnia tych przepisów (jako szczególnych) wskazuje, że strona postępowania rekompensacyjnego, która nie dysponuje dowodami wykazującymi miejsca zamieszkania właściciela po jego przybyciu na obecne tereny Polski składa w ich miejsce stosowne oświadczenie o miejscach zamieszkania i jest zwolniona z obowiązku dowodzenia tej okoliczności innymi (dalszymi) dowodami; 3) art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. - poprzez uwzględnienie skargi (uchylenie skarżonej decyzji) z pominięciem stwierdzenia naruszenia ww. przepisów poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji ich zastosowania przez organ w skarżonej decyzji celem odmowy Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. M. nieruchomości na byłych terenach Polski wobec braku jego powrotu (przybycia) w powojenne granice Polski, w rozumieniu ww. przepisów ustawy. W przypadku uznania, że wskazany wyżej w pkt A.2 zarzut ma charakter procesowy (mimo, że dotyczy rozkładu ciężaru dowodu w znaczeniu materialnym), o jego rozpoznanie jako zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wskazując jednocześnie, że opisane w nim uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało akceptacją przez Sąd I instancji (w uzasadnieniu skarżonego wyroku) błędnych ustaleń faktycznych decyzji Ministra dotyczących braku wykazania przez Skarżących przesiedlenia się/powrotu A. M. do Polski w jej powojennych granicach, mimo że Skarżący złożyli ww. oświadczenie wskazujące na miejsce zamieszkania A. M. w Warszawie, zaś organy orzekające w sprawie nie prowadziły postępowania dowodowego w innym kierunku (choćby celem weryfikacji Warszawy jako miejsca zamieszkania A. M.); B. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi (uchylenie skarżonej decyzji w całości) z pominięciem stwierdzenia naruszenia przez organ ww. przepisów k.p.a. w następstwie akceptacji przez Sąd I instancji błędnych (dowolnych) ustaleń faktycznych skarżonej decyzji, że: a) pobyt A. M. w Warszawie trwał tylko kilka miesięcy, gdy tymczasem z oświadczeń stron (wnioskodawców), złożonych w trybie art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy wynika, że A. M. miał w Polsce miejsce zamieszkania w latach 1962-1964 i przebywał wówczas w Warszawie przez kilkanaście miesięcy (tj. blisko dwa lata i to bez zamiaru jedynie czasowego pobytu), zaś jakiekolwiek dowody sprawy nie wskazują by jego pobyt w Warszawie miał trwać jedynie kilka miesięcy; b) pobyt A. M. w Warszawie, trwający jakoby kilka miesięcy, świadczy o tym, iż nie mógł być on podjęty z zamiarem stałego pobytu (a zatem, że A. M. nie mieszkał w Warszawie), gdy tymczasem, to nie długość pobytu decyduje o jego realizacji w zamiarze stałości lecz cechy decydujące o ześrodkowaniu (skoncentrowaniu) aktualnych sprawy dorosłej osoby fizycznej w określonym miejscu, bowiem zamiar stałego pobytu "nie jest równoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowości [a] oczywiste jest, iż osoba fizyczna może zmieniać swoje miejsce zamieszkania" (NSA w postanowieniu I OW 165/15 z 25.11.2015 r.), a wręcz "deklarować, że w przyszłości może zmienić miejsce zamieszkiwania, [co] nie oznacza, że dotychczasowe miejsce zamieszkania nie ma charakteru stałego" (tak NSA w wyroku II OSK 862/17 z 4.07.2017 r. oraz w postanowieniu I OW 99/10 z 7.10.2010 r.), co powoduje, że skarżona decyzja błędnie pomija analizę, czy w okresie tak długiego pobytu w Warszawie (w rzeczywistości prawie dwuletniego) A. M. mógł mieć jednocześnie centrum życiowe poza granicami Polski (czy jest to możliwe lub prawdopodobne z uwagi choćby na doświadczenie życiowe); c) oświadczenie Skarżących (wnioskodawców) o miejscach zamieszkania właścicieli pozostawionego mienia, złożone w trybie art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy, nie zawiera wskazania miejsca zamieszkania A. M. po przybyciu na obecne tereny Polski (tj. zamieszkania w Warszawie w latach 1962-64), gdyż informuje jedynie o jego "przebywaniu" w tej miejscowości w ww. okresie, mimo że oświadczenie to zostało przez strony określone jako oświadczenie dotyczące miejsc zamieszkania osób w nim wskazanych (pkt II.7 pisma przewodniego z dnia 9.02.2018 r., wpływ: 14.02.2018 r.), miało służyć realizacji obowiązku z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy (a zatem jest dokumentem wyszczególniającym właśnie ten rodzaj miejscowości), w swej treści posługuje się wymiennie słowami "mieszkał" i "przebywał" bez nadawania tym słowom różnego znaczenia, a ponadto oświadczenie to nie określa pobytu A. M. w Warszawie jako czasowego, co powoduje, że prawidłowa ocena tego oświadczenia prowadzić musi do wniosku, że wnioskodawcy wskazali (w jego treści) Warszawę, jako miejsce zamieszkania A.M. w latach 1962-1964, a tym samym wypełnili obowiązek z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy i nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji ewentualnych wątpliwości organu, jeśli ten nie wzywał uprzednio stron do wyjaśnienia znaczenia złożonego przez nich oświadczenia lub (wobec zanegowania jego treści przez organ) złożenia dowodów wykazujących miejsca zamieszkania A. M. po jego przybyciu na obecne tereny Polski; d) powrót A. M. do Polski w okresie powojennym, będący następstwem (konsekwencją) opuszczenia byłych terenów Polski w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., nie był (mimo tego) wynikiem okoliczności związanych z ww. wojną, mimo że opuszczenie tych terenów w warunkach wojennych umożliwiło A. M. późniejsze przesiedlenie się/powrót do Polski w jej powojennych granicach, a zatem było warunkiem sine qua non późniejszego przesiedlenia do Polski, które - z powodu uwarunkowań będących wynikiem wojny - nie mogło nastąpić wcześniej i było (w rzeczywistości) spowodowane okolicznościami związanymi z wybuchem II Wojny Światowej; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 3 i art. 6 ust. 6 ustawy z 2005 r. oraz w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi (uchylenie skarżonej decyzji w całości) z pominięciem stwierdzenia naruszenia przez organ ww. przepisów k.p.a. i ustawy z 2005 r. w następstwie akceptacji przez Sąd I instancji co najmniej przedwczesnych ustaleń faktycznych zawartych w kontrolowanej decyzji (dotyczących [a] braku przesiedlenia się/powrotu A. M. do Polski w jej powojennych granicach [b] braku dokonania tej czynności z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej) albowiem powziętych mimo braku uprzedniego wypełniania przez organy prowadzące postępowanie obowiązku (1) wezwania stron do uzupełnienia braków wniosku w zakresie dowodów służących wykazaniu ww. okoliczności (2) poinformowania stron o ewentualnych wątpliwościach organu dotyczących oceny oświadczenia stron złożonego w trybie art. 6 ust. 1 pkt 3 Ustawy oraz dostępnych środkach dowodowych dotyczących ww. okoliczności, a zwłaszcza tych, które Sąd I instancji wskazał jako właściwe w sprawie. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wskazali, że naruszenie prawa zarzucone w pkt: - B.1 miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło Sąd I instancji do sformułowania uzasadnienia wyroku, w którym zostały powielone (zaakceptowane) błędne ustalenia faktyczne organów w zakresie opisanym ww. zarzutami; - B.2 miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło Sąd I instancji do sformułowania uzasadnienia wyroku, w którym zostały powielone (zaakceptowane) przedwczesne i błędne ustalenia faktyczne organów, powzięte mimo braku realizacji przez nie obowiązków procesowych pozwalających stronom postępowania na podjęcie inicjatywy dowodowej w kierunku przeciwnym do przyjętych przez organy ustaleń. W związku z powyższym, skarżący kasacyjnie wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 marca 2024 r. (ewentualnie, w przypadku uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy w tym zakresie, tj. w całości, Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania); ewentualnie (w sytuacji oddalenia skargi kasacyjnej) 2) odstąpienie przez Wysoki Sąd od zasądzenia od Skarżących kosztów postępowania, gdyż skarżący kasacyjnie zaskarżyli wyrok Sądu I instancji jedynie z uwagi na konieczność podniesienia zarzutów odnośnie do części jego uzasadnienia. Jednocześnie, wnieśli o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie. Ostatecznie natomiast zrzekli się rozprawy w piśmie z 16 października 2024 r. Oświadczyli też, że celem skargi kasacyjnej jest zakwestionowanie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w zakresie dotyczącym poglądu o istnieniu przesłanki rekompensacyjnej w postaci (a) obowiązku przybycia właściciela pozostawionych nieruchomości na obecne terytorium Polski (b) z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej i akceptacji przez Sąd I instancji motywów skarżonej decyzji odnośnie do braku zamieszkania A. M. w obecnych granicach Polski na warunkach wypełniających przesłanki prawa do rekompensaty. Niniejsza skarga kasacyjna nie kwestionuje prawidłowości rozstrzygnięcia (uchylenia skarżonej decyzji) z pozostałych powodów wskazanych w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, tj. (a) błędnego wyliczenia udziałów stron w prawie do rekompensaty z tytułu następstwa prawnego po A. M. oraz (b) błędnego sformułowania zakresu rozstrzygnięcia skarżonej decyzji (decyzji ją poprzedzającej). Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji składając odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie i kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Jak wynika z samej treści skargi kasacyjnej jej celem jest zakwestionowanie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w zakresie dotyczącym poglądu o istnieniu przesłanki rekompensacyjnej w postaci obowiązku przybycia właściciela pozostawionych nieruchomości na obecne terytorium Polski. W pierwszej kolejności powstaje w związku z tym pytanie, jak powinien zachować się Naczelny Sąd Administracyjny, gdy uznaje za usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej odnośnie naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r., gdy jednocześnie zaskarżona decyzja została przez ten Sąd uchylona. Zgodnie bowiem z art. 184 p.p.s.a. "Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu." W orzecznictwie i doktrynie podnosi się jednak, że "ustalenie, że zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia "odpowiada prawu" w rozumieniu art. 184 in fine Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnosi się nie tylko do zawartego w sentencji tego orzeczenia rozstrzygnięcia, ale i determinującej jego treść oceny prawnej. Przepis ten nie ma więc zastosowania w przypadku, gdy sąd wadliwie zakwalifikował pewien stan rzeczy, nie dopatrując się zarzucanego organowi administracji naruszenia prawa, zaś jego decyzję uchylił z innego powodu niż podniesiony w skardze. Nie występuje wówczas "błąd uzasadnienia", lecz błąd oceny prawnej, która legła u podstaw zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia" (wyrok NSA z 11.04.2007 r. II FSK 716/06). Pogląd ten został zaakceptowany również w doktrynie. W glosie do powołanego wyroku stwierdzono dodatkowo, że "Nie może odpowiadać prawu wyrok, w którym rozstrzygnięcie jest wynikiem wadliwej oceny prawnej sprawy. (...) W związku z powyższym, niezgodność między rozstrzygnięciem a uzasadnieniem orzeczenia nie przesądza o wadliwości uzasadnienia względem rozstrzygnięcia, ale oznacza wadliwość całego orzeczenia. Co więcej, braki w uzasadnieniu uwidaczniają błędy w procesie subsumcji, a wadliwe rozstrzygnięcie jest ich konsekwencją i ma wtórny charakter wobec wadliwości uzasadnienia" (K. Radzikowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II FSK 716/06, OSP 2008, nr 9, s. 93). W niniejszej sprawie pogląd ten jest tym bardziej usprawiedliwiony, gdyż uwzględnienie zarzutów skargi powinno prowadzić do uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również decyzji ją poprzedzającej, co powoduje, że również samo rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odpowiada prawu. Przechodząc do istoty sprawy zauważyć należy, że rzeczywiście – jak wskazał Sąd I instancji – na tle art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. orzecznictwo było i jest rozbieżne. Sąd I instancji odwołał się do tej linii orzeczniczej, której ogólną egzemplifikacją może być wyrok NSA z 8 lutego 2023 r. I OSK 2507/19 (LEX nr 3504061). Przyjęto w nim, że "Z treści art. 1 ust. 2 ustawy wynika tylko tyle, że prawo do rekompensaty mogły uzyskać również te osoby, które na skutek okoliczności związanych z wojną zmuszone były opuścić byłe terytorium RP, ale opuszczenie nie nastąpiło w trybie procedury ewakuacyjnej określonej w art. 1 ust. 1 pkt 1 do pkt 4 lub ust. 1a, natomiast pozostałe przesłanki nabycia prawa do rekompensaty dla osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy były tożsame jak dla osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a, w więc również przybycie na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (...) Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji było, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, "w szczególności: posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków, i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego, wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody." Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie tych argumentów nie podziela i odwołuje się do innej grupy poglądów. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. "Przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej." Art. 2 ustawy z 2005 r. przewiduje natomiast, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie wymogi dotyczące obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r. i miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz wymóg opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub braku możliwości powrotu z powyższych przyczyn na to terytorium. W art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. mowa jest o osobach, które zmuszone były opuścić byłe terytorium RP, czyli prawo do rekompensaty powiązane jest z koniecznością opuszczenia byłego terytorium a nie z powrotem na obecne. Jak z powyższego wynika, przepisy omawianej ustawy nie wymagają spełnienia warunku, aby osoby, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej, musiały (by uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty) repatriować się na teren obecnego Państwa Polskiego. Dokonując wykładni przepisów ustawy z 2005 r. konieczne jest uwzględnienie zmian regulacji prawnych dotyczących przyznawania rekompensat osobom, które pozostawiły mienie poza obecnymi granicami RP. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2004 r. K 2/04 wskazywał na socjalny charakter "przyrzeczonej kompensacji", to jednak poczynając od wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22 czerwca 2004 r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce (sygn. akt 31443/96) sposób rozumienia tego świadczenia ulegał zmianie, czego efektem było uchwalenie obecnie obowiązującej ustawy z 2005 r. W orzecznictwie podnosi się bowiem, że "Zarówno wyroki Trybunału Konstytucyjnego (wyroki TK z: 15 grudnia 2004 r. K 2/04; 23 października 2012 r. SK 11/12), oraz wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22 czerwca 2004 r., Broniowski przeciwko Polsce, przyczyniły się do zwiększenia ochrony osób, które uzyskały prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie, co winny uwzględniać organy administracji publicznej i Sądy w toku rozpoznawanych spraw (wyroki NSA z: 9 listopada 2022 r. I OSK 2154/21; 22 listopada 2023 r. I OSK 1429/20, cbosa). Wyroki te stanowiły asumpt do rozszerzenia ochrony uprawnionych do rekompensaty (...)" (zob. wyrok NSA z 19.04.2024 r. I OSK 310/21, LEX nr 3931197). Powyższe poglądy zostały już wielokrotnie potwierdzone w orzecznictwie (szerzej zob. wyroki NSA: z 9.04.2025 r. I OSK 592/22, LEX nr 3901136; z 11 lutego 2025 r. I OSK 704/21, LEX nr 3838272; z 9.11.2022 I OSK 2154/21, LEX nr 3482492; z 1 października 2009 r. I OSK 182/09 oraz wyroki WSA w Warszawie: z 7 listopada 2008 r. I SA/Wa 1136/08; z 18 stycznia 2021 r. I SA/Wa 521/20) i Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie w pełni je podziela. Ponadto wymaga przypomnienia, że już w latach 90 - tych w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano uwagę, że uprawnienia zabużańskie powinny przysługiwać nie tylko osobom, które poddały się repatriacji, ale także i tym, które z różnych powodów, inspirowanych wydarzeniami wojennymi, nie mogły bez własnej winy takiej procedurze się poddać (uchwały z dnia 30 maja 1990 r. III CZP 1/90, OSNC 90/10-11, poz. 129 i z 10 kwietnia 1991 r. III CZP 84/90, OSNC 91/8-9 poz. 97). W tej sytuacji niecelowe jest już odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej, opartych na obydwu podstawach kasacyjnych, dotyczących charakteru pobytu A. M. w Polsce w latach 1962-1964, skoro przesłanka "przesiedlenia" na obecne terytorium RP w świetle art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 2005 r. nie była konieczna. Swoją drogą przypadek ten pokazuje, z jakimi trudnościami wiązałoby się ustalenie charakteru pobytu danej osoby na terytorium RP, gdyby uznać przesiedlenie na terytorium RP za element konieczny prawa do rekompensaty. Przy określeniu tego charakteru w przypadku A. M. organy oparły się wyłącznie na relatywnie krótkim (nietrwałym) pobycie, pozostawiając poza zakresem rozważań jego motywy i cel. W tej ostatniej kwestii pewne ustalenia mogłyby wynikać np. z dowodu z dokumentu z IPN przekazanego przez Skarżących przy piśmie z 28 maja 2025 r. (k. 150). Wszystko to (łącznie z zarzutami, które już uwzględnił Sąd I instancji) powoduje, że sprawa powinna trafić do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, a o jej ostatecznym zakresie podmiotowym i przedmiotowym powinien zdecydować organ na podstawie zgromadzonych dowodów. Mając to na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.