I OSK 1996/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu 8 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 46/24 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z 19 października 2023 r., znak: WS-VI.7534.2.12.2023.KP w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 19 marca 2024 r., II SA/Kr 46/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę Z. S. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Wojewody Małopolskiego z 19 października 2023 r., znak: WS-VI.7534.2.12.2023.KP, utrzymującą w mocy decyzję nr 1 Starosty Limanowskiego z 28 lipca 2023 r., znak: GN.6821.57.2023, którą odmówiono wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania za ½ części udziału przypadającego z tytułu dziedziczenia po A. Z., ustalonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urzędu Spraw Wewnętrznych z 25 listopada 1970 r. o wywłaszczeniu na cele budowy Szpitala Powiatowego w L. nieruchomości oznaczonej jako parcele gruntowe I. kat. [...] o pow. 0,1510 ha, I. kat. [...] o pow. 0,3708 ha, I. kat. [...] o pow. 0,3544 ha, I. kat. [...] o pow. 0,0363 ha, I. kat. [...] o pow. 0,1315 ha, I. kat. [...] o pow. 0,0589 ha, I. kat. [...] o pow. 1,3302 ha, I. kat. [...] o pow. 0,0281 ha i I. kat. [...] o pow. 0,0174 ha, objętej Lwh [...] gm. kat. S. i o odszkodowaniu. W skardze kasacyjnej od ww. wyroku pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w części przypadającej skarżącemu w stosownym udziale, pomimo iż odszkodowanie takie, przyznano orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Krakowie z dnia 25 listopada 1970 r, znak: USW.IV-60/263/70, nie zostało nigdy wypłacone, ani też nie ma dowodu na fakt, iż zostało złożone do depozytu sądowego; b) art. 17 Karty Praw Podstawowych UE i art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza na rażącym zaniechaniu podjęcia czynności faktycznych i procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego przez uznanie za udowodnioną okoliczność ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość należącą do spadkodawcy skarżącego, w sytuacji w której skarżący powołuje się na określone i ważne dla niego okoliczności dotyczące zarówno: - skutecznego zawiadomienia osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania, jak i skutków pouczenia o ewentualnych skutkach niepodjęcia tej kwoty w terminie 5 lat zgodnie z ustawą o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości z 12 marca 1958 r., - niemożności zawiadomienia spadkodawczyni A. Z., z uwagi na jej przebywanie na terenie USA, w rzeczonym okresie, - okoliczności niezłożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, której to okoliczności nie można domniemywać, a którą to okoliczność, w postaci złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu, udowodnić winien organ, - okoliczności niezlikwidowania rzeczonego depozytu, wobec jego uprzedniego niezłożenia, co wynika z dokumentu pozyskanego przez skarżącego z Archiwum Ministerstwa Finansów, a przedłożonego organowi w toku postępowania odwoławczego, znajdującego się w aktach sprawy; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. przez oparcie wyroku nie na dowodach, lecz na dowodach "pośrednich". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W piśmie datowanym na 7 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego przedstawił dodatkową argumentację w nawiązaniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do zastępowania skarżącego kasacyjnie w formułowaniu podstaw kasacyjnych w sposób spełniający wymagania określone w art. 174 p.p.s.a., ponieważ to skarżący jest zobowiązany określić te podstawy, co wynika z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Obowiązek ten jest bowiem jedną z normatywnych przyczyn ustanowienia przez ustawodawcę w art. 175 p.p.s.a. wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. adwokata lub radcę prawnego, bądź przez inne osoby wymienione w tym przepisie, aby właśnie w ten sposób zapewnić przede wszystkim prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem spełniających wymagania określone przepisami p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej. Zarzuty te zostały podniesione w ramach obydwu podstaw kasacyjnych, wobec czego co do zasady w pierwszej kolejności powinny zostać ocenione zarzuty naruszenia prawa procesowego, gdyż prawidłowość zastosowania prawa materialnego podlega weryfikacji dopiero w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób niewątpliwy lub nie został skutecznie podważony. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania są nieskuteczne. Sąd I instancji nie zastosował - powołanego przez autora skargi kasacyjnej - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., lecz wydał wyrok na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd ten nie mógł więc naruszyć przepisów postępowania, których nie stosował, co w konsekwencji wyklucza dopuszczalność oceny naruszenia tych przepisów w powiązaniu z innymi przepisami prawa w sposób wskazany w zarzutach skargi kasacyjnej. Jedynie zatem na marginesie należy wskazać, że naruszenie, czy to art. 145 § 1 pkt 1, czy art. 151 p.p.s.a., mogłoby nastąpić jako efekt naruszenia przez sąd przepisów traktujących o zakresie ustaleń i ocen prawnych dokonywanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, albo ocen w zakresie zastosowanego prawa materialnego. Takiego jednak zarzutu skarga kasacyjna nie zawiera. Skarżący kasacyjnie przypisał bowiem naruszenia prawa de facto organom administracji, gdy tymczasem, zgodnie z art. 174 w zw. z art. 173 § 1 p.p.s.a., zarzuty kasacyjne należy sformułować przede wszystkim wobec orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Wbrew sugestiom skarżącego, dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, zbieranie materiału dowodowego i obowiązek jego wnikliwego rozpatrzenia leży w gestii organów administracji publicznej, zaś sąd administracyjny weryfikuje prawidłowość ustaleń i ocen przyjętych w postępowaniu administracyjnym. Dla skutecznego postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lub art. 151 p.p.s.a. konieczne jest zatem wskazanie naruszenia innych przepisów proceduralnych w zakresie ustaleń i ocen prawnych, którym uchybiono w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czego w danym przypadku nie uczyniono. Sąd administracyjny kontroluje prawidłowość wydania decyzji administracyjnej przez pryzmat zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa proceduralnego. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej może być zatem przedmiotem zarzutu kasacyjnego wobec sądu I instancji przy wykazaniu, że sąd ten dokonał błędnej ich wykładni lub niewłaściwie je zastosował. Przepisy procedury administracyjnej normują bowiem postępowanie przed organami administracji, dlatego ich naruszenie przez sąd administracyjny może być oceniane jedynie w sposób określony w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W związku z powyższym w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji nie mógł naruszyć przepisów procedury administracyjnej (tj. art. art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.) w sposób wskazany w zarzutach kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania, skoro przepisy te nie normują postępowania przed tym Sądem. W związku z tym, że w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez organy administracji i zaakceptowanego przez WSA, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany tymi ustaleniami. Zgodnie z nimi część odszkodowania przyznanego m.in. na rzecz poprzedniczki prawnej skarżącego - będącej współwłaścicielką nieruchomości wywłaszczonej w 1970 r. na cel budowy szpitala, której miejsce pobytu nie było znane organowi orzekającemu w przedmiocie wywłaszczenia - została złożona do depozytu sądowego w kwocie należnego jej odszkodowania, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W kontekście tych ustaleń Sąd I instancji trafnie zatem ocenił, jako prawidłowe, uznanie przez organ odwoławczy, że roszczenie odszkodowawcze zostało spełnione przez Skarb Państwa, skoro skutki złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego są takie same jak spełnienie świadczenia (art. 470 k.c.). W tych okolicznościach zasadnie przyjęto, że żądanie skarżącego o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za udział w wywłaszczonej nieruchomości nie zasługuje na uwzględnienie. Oznacza to w konsekwencji bezzasadność zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa materialnego. Skuteczność pierwszego z tych zarzutów uwarunkowana była bowiem skutecznym zakwestionowaniem stanu faktycznego przyjętego w sprawie, co jednak nie nastąpiło. Natomiast przepisy wymienione w ramach drugiego zarzutu nie znajdowały zastosowania w sprawie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.