I OSK 1985/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1587/23 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 sierpnia 2023 r., znak: SKO-NP-4115-250/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 22 maja 2023 r., nr OPS.5222-12/23; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz K. K. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 7 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1587/23, oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 4 sierpnia 2023 r., znak: SKO-NP-4115-250/23, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 4 kwietnia 2023 r. K. K. wystąpiła do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. S. Wójt Gminy [...] decyzją z 22 maja 2023 r., nr OPS.5222-12/23, wydaną na podstawie art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej: "u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), art. 128 i art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – dalej: "k.r.o.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. S., wskazując przy tym na brak legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez żonę osoby wymagającej opieki, brak obiektywnych przeszkód w wywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki, a także niekolidujący z podjęciem zatrudnienia (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy) zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez wnioskodawczynię. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej K. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zaskarżoną decyzją z 4 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił na wstępie, że negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. już nie występuje, albowiem orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 29 maja 2023 r. żona osoby wymagającej opieki została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie wydane do 31 maja 2025 r.). Następnie organ odwoławczy opisał stan zdrowia ojca wnioskodawczyni, który w 2006 roku przeszedł udar i od tego czasu istnieje jego niepełnosprawność; ma niedowład prawostronny, zdiagnozowane złamanie odcinka lędźwiowego kręgosłupa i miednicy – jest w trakcie leczenia, cukrzycę typu 2, padaczkę, nadciśnienie tętnicze, afazję czuciowo-ruchową, kamicę pęcherza żółciowego; nie jest w stanie samodzielnie siedzieć, jest osobą niechodzącą; wymaga pomocy przy zmianie pozycji ciała; leczy się w poradni ortopedycznej, korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych w domu, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, musi być pod nadzorem osób trzecich; jest osobą kontaktową – rozumie, co się do niego mówi, lecz ze względu na przebyty udar ma problemy z prawidłową komunikacją. Dalej organ odwoławczy wskazał czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawczynię, czyli przygotowywanie posiłków, które jej ojciec spożywa samodzielnie, kąpanie, balsamowanie, pomiar ciśnienia i cukru, podawanie leków, sprzątanie, pranie, oklepywanie, ćwiczenia kończyn, pionizowanie, czuwanie podczas snu, zgłaszanie wizyt lekarskich i pielęgniarki środowiskowej. Wnioskodawczyni pozostaje do dyspozycji ojca o każdej porze dnia i nocy, jest rozwiedziona; mieszka wspólnie z rodzicami i samotnie wychowuje trójkę małoletnich dzieci. Organ odwoławczy zauważył, że obok wnioskodawczyni do alimentacji względem osoby wymagającej opieki zobowiązanych jest ośmioro jej rodzeństwa: 1. B. N. (zam. [...], mężatka, pracuje zawodowo, sporadycznie odwiedza rodziców), 2. J. S. (zam. [...], kawaler, nie pracuje zawodowo, sporadycznie odwiedza ojca), 3. B. S. (zam. [...], kawaler, nie pracuje zawodowo, sporadycznie odwiedza rodziców), 4. J. S. (zam. [...], żonaty, pracuje zawodowo, sporadycznie odwiedza rodziców, czasem odwozi matkę do lekarza), 5. A. S. (zam. [...], duchowny, przebywa w klasztorze w [...], sporadycznie odwiedza rodziców), 6. S. S. (zam. [...], kawaler, pracuje zawodowo, sporadycznie odwiedza rodziców), 7. K. K. (zam. [...], mężatka, obecnie na zasiłku macierzyńskim), 8. P. S. (zam. [...], kawaler, nie pracuje zawodowo, choruje przewlekle, leczy się w poradni zdrowia psychicznego). Choć niektóre z tych osób mają własne rodziny na utrzymaniu, pracują zawodowo, a jedna z nich ma problemy zdrowotne, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby przynajmniej częściowo odciążały one wnioskodawczynię w opiece nad ojcem w weekendy lub po pracy albo finansowały pomoc profesjonalnego opiekuna. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 4 sierpnia 2023 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 7 marca 2024 r., skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną ojcu S. S., przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy ojcu, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych oraz powinność współdziałania w opiece nad S. S. wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niego w takim samym stopniu. Jest to grono 9 dzieci S. S. – braci i sióstr skarżącej. W ocenie Sądu I instancji ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez K. K. nad ojcem S. S. wymuszał na niej rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Do czynności typowo opiekuńczych można zaliczyć pomoc w utrzymaniu higieny, pionizowanie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków. Natomiast takie czynności jak sprzątanie, pranie, zamawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Są to typowe czynności codzienne wykonywane również przez osoby, które pracują zawodowo – czynności te mogą być wykonywane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą trzeba oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że możliwe jest uzyskanie wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także – co w realiach niniejszej sprawy szczególnie istotne – z uwzględnieniem okoliczności, że w opiece nad S. S. powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niego w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżąca, ale także jej rodzeństwo, gdyż osoby te nie mają obiektywnych przeszkód, aby obowiązkowi alimentacyjnemu względem ojca czynić zadość. W ocenie zatem Sądu I instancji zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła K. K., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca kasacyjnie wniosła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej przez nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwiane podstawy. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały jej przeprowadzenia. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w ustawowym terminie czternastu dni, nie zażądały jej przeprowadzenia, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Stosownie natomiast do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczą błędnego uznania, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej przez nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, co oznacza, że w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawnym ojcem. Zarzuty te dotyczą również błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że fakt istnienia innych osób poza wnioskodawczynią zobowiązanych do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej stanowi przeszkodę do przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Poza tym uznanie przez Sąd I instancji, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą kasacyjnie nad niepełnosprawnym ojcem nie jest na tyle absorbujący, aby powodował przeszkodę do podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, zwłaszcza wobec istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji (dzieci niepełnosprawnego). Stanowisko skarżącej kasacyjnie jest zasadne, gdyż Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz dopuścił się błędnej subsumpcji stanu faktycznego – wadliwie wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki z ww. przepisu. Przypomnieć należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zauważenia wymaga, że na gruncie u.ś.r. nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia. W rozpoznawanej sprawie organ i za nim Sąd I instancji, stwierdzili, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą kasacyjnie nad ojcem S. S. nie wymusza na niej rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca kasacyjnie, zdaniem Sądu I instancji, wykonuje bowiem typowe czynności codzienne wobec ojca, które są wykonywana przez osoby pracujące zawodowo – przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Z tego względu Sąd I instancji uznał, że skarżąca kasacyjnie może uzyskać wsparcie w opiece nad ojcem od swojego rodzeństwa, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W tych okolicznościach, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją przez skarżącą kasacyjnie z zatrudniania a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Ocena powyższa jest o tyle wadliwa, że z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że ojciec skarżącej S. S. legitymował się orzeczeniem Lekarza Orzecznika z ZUS z dnia 13 stycznia 2023 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z przeprowadzonego w dniu 21 kwietnia 2023 r., w miejscu sprawowania opieki, wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej w 2006 r. przeszedł udar i od tego czasu istnieje jego niepełnosprawność, ma niedowład prawostronny, zdiagnozowane złamanie odcinka lędźwiowego kręgosłupa i miednicy – jest w trakcie leczenia, cukrzycę typu 2, padaczkę, nadciśnienie tętnicze, afazję czuciowo-ruchową, kamicę pęcherza żółciowego, nie jest w stanie samodzielnie siedzieć, jest osobą niechodzącą, wymaga pomocy przy zmianie pozycji ciała, leczy się w poradni ortopedycznej, korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych w domu, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, musi być pod nadzorem osób trzecich; jest osobą kontaktową – rozumie, co się do niego mówi, ze względu na przebyty udar ma problemy z prawidłową komunikacją. Organ podczas ww. wywiadu środowiskowego ustalił, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą kasacyjnie obejmują przygotowywanie posiłków, które jej ojciec spożywa samodzielnie, kąpanie, balsamowanie, pomiar ciśnienia i cukru, podawanie leków, sprzątanie, pranie, oklepywanie, ćwiczenia kończyn, pionizowanie, czuwanie podczas snu, zgłaszanie wizyt lekarskich i pielęgniarki środowiskowej. Skarżąca kasacyjnie pozostaje do dyspozycji ojca o każdej porze dnia i nocy. Z załączonego do wniosku zestawienia wykonywanych czynności opiekuńczych i ich częstotliwości wynika, że skarżąca pomaga przy pobudce, utrzymaniu higieny, tj. kąpieli, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, moczeniu nóg (codziennie). Nadto, skarżąca pomaga przy prowadzeniu do toalety, podmywaniu (kilka razy dziennie), wymianie pieluchomajtek (kilka razy dziennie), smarowaniu kremami przeciw odparzeniom (codziennie), przygotowywaniu ubrań i ubieraniu (codziennie), przewracaniu na inny bok, działaniu przeciw odleżynom (codziennie), ćwiczeniach fizycznych – rozruszanie stawów itp. (2 razy dziennie), mierzeniu ciśnienia (2 razy w tygodniu), mierzeniu poziomu cukru i podaniu insuliny (codziennie), podawaniu leków (2 razy dziennie), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (kilka razy dziennie), sprzątaniu, praniu, prasowaniu (codziennie), wizytach lekarskich (w razie potrzeby), opłacaniu rachunków (w razie potrzeby), robieniu zakupów i realizacji recept (kilka razy w tygodniu), załatwianiu spraw urzędowych (w razie potrzeby), przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu (codziennie w sezonie grzewczym), odśnieżaniu (w razie potrzeby), czynnościach ogrodniczych (w razie potrzeby), czytaniu książek, pism urzędowych (w razie potrzeby), układaniu do snu (codziennie), masażach i oklepywaniu (w razie potrzeby), czuwaniu podczas snu (codziennie). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że prawdą jest, że czynności takie jak przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, pranie, sprzątanie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich są czynnościami dnia codziennego. Zasadniczo nie są one na tle absorbujące, żeby osoba je wykonująca w ramach pomocy osobie niepełnosprawnej nie mogła podjąć zatrudnienia. Są to bowiem zwykłe czynności dnia codziennego wykonywane przez każdego. Kwestia jednak niepełnosprawności wymaga, aby czynności te oceniać w odniesieniu do konkretnego przypadku, gdyż są to w istocie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one wraz z czynnościami stricte opiekuńczymi na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki. Inaczej mówiąc, samo wykonywanie prostych i ogólnych czynności jeszcze nie przesądza o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale wykonywanie tych czynności z innymi czynnościami niezbędnymi do egzystencji osoby niepełnosprawnej, może świadczyć o istnieniu takiego związku. W tego typu ocenie nie należy kierować się wyłącznie schematycznym podejściem do oceny konkretnych czynności, ale trzeba wykazać się doświadczeniem życiowym i oceną godnego zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. W analizowanej sprawie, jak przedstawiono wyżej, skarżąca kasacyjnie sprawuje opiekę nad ojcem codziennie i regularnie. Wymiar opieki jest bez wątpienia adekwatny do potrzeb niepełnosprawnego ojca, a czynności opiekuńcze odbywają się w różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest przez cały rok, także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, co istotne, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w danym momencie, to w tym czasie pozostaje do dyspozycji swojego ojca. Podkreślić trzeba, że pozostawanie w dyspozycji wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej stanowi bez wątpienia element sprawowania opieki, służy bowiem zapewnieniu takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego sprowadzającego się do tego, że osoba niepełnosprawna może w każdym momencie liczyć na pomoc opiekuna, zwłaszcza, gdy osoba niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, a nawet zmienić pozycji ciała. Zauważyć też trzeba, że nawet jeśli, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby ojca. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca zespół codziennych czynności, których niepełnosprawny ojciec z uwagi na niedowład prawostronny oraz złamie kręgosłupa i miednicy nie jest w stanie wykonać sam. Skoro nie jest w stanie się poruszać, to oczywistym jest, że nie jest również zdolny fizycznie do zbadania sobie m.in. poziomu glukozy i podania insuliny. Z akt sprawy wynika, że ojciec skarżącej choruje na cukrzycę typu 2, co wymaga stałego monitorowania jego stanu zdrowia. Taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec ojca, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Zatem mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad ojcem, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierza czasu pracy. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, jak i organu, wykazany został związek między dolegliwościami, na które cierpi ojciec skarżącej, a zakresem sprawowanej przez nią opieki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w tej sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Brak podejmowania przez skarżącą zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu drugiej instancji, o braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Za całkowicie nieuprawnione należy uznać stanowisko Sądu I instancji, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania przez nią rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem ojca. Podkreślenia wymaga, że kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżąca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji, nawet jeśli tych członków jest ośmioro, jak w tym przypadku. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21 – dostępne w CBOSA). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, że w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomoc jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym (w tym m. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). Nie ma znaczenia, że rodzeństwo skarżącej nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki. Nie ma znaczenia również to, że skarżąca nie wystąpiła o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 u.ś.r. tego rodzaju wymogów nie ustanawia, natomiast wyraźnie określa podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji, który bezkrytycznie zaakceptował stanowisko organu odwoławczego o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem oraz ze względu na możność brania udziału w sprawowaniu opieki nad ojcem przez rodzeństwo skarżącej. Wskazać należy, że w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku przywołany został obszerny fragment uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 375/23, który został w całości uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 2875/23. Podkreślić trzeba, że nie jest poprawną praktyką przywoływanie nieprawomocnych orzeczeń, albowiem wedle art. 170 p.p.s.a. jedynie orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a także inne osoby w przypadkach w ustawie przewidzianych. Zatem jedynie prawomocne orzeczenia posiadają moc wiążącą skutkującą tym, że podmioty, które zostały wymienione w tym przepisie, muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) – 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia – 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego