I OSK 1984/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 127/24 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 listopada 2023 r. znak SKO.NP/4115/348/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 25 września 2023 r. nr GOPS-5211-8-23; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz B. M. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 127/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę B. M. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") z dnia 23 listopada 2023 r. znak SKO.NP/4115/348/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca pismem z 21 lipca 2023 r. wniosła do Wójta Gminy D. (dalej: "Wójt", "organ I instancji") żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku dołączyła orzeczenie z 17 czerwca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki datowanym od 4 maja 2021 r. Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynikało, iż Skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, dziećmi oraz niepełnosprawną matką. Matka leczy się na chorobę Parkinsona, nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, duszność bolesną, stany lękowe oraz ma problemy okulistycznie. Przebyła także udar oraz wielokrotne (także w czerwcu 2023 r.) złamanie kości udowej. Jest osobą leżącą, pampersowaną, cewnikowaną, wymaga pomocy i opieki we wszystkich sprawach życia codziennego. W kwietniu 2023 r. zmarł ojciec Skarżącej i od tego czasu przejęła opiekę nad matką. Skarżąca wykonuje przy matce wszystkie czynności higieniczne i bytowe (kąpiel, zmianę pampersów, podkładanie basenu, czasem karmienie), pilnuje podawania leków, czyści cewnik. Siostra Skarżącej pomaga jej przy kąpieli matki. Skarżąca do kwietnia 2023 r. pomagała mężowi w prowadzeniu firmy, tj. komisu samochodowego. W oświadczeniu podała również, że ma troje rodzeństwa, które nie może podjąć się opieki nad matką. Siostra A. mieszka w tej samej miejscowości, pozostaje w stałym leczeniu i opiekuje się wnuczką, pomaga przy kąpieli matki. Brat A., również zamieszkuje w tej samej miejscowości i pracuje zawodowo. Z kolei brat J., mieszka w T., jest na rencie chorobowej po przebytym zawale i wstawionych by-pasach. Organ pozyskał także do akt ocenę pacjenta według skali Barthel (wynik to 10 punktów) oraz oświadczenie Skarżącej o historii zatrudnienia, z której wynikało, że skarżąca od 2000 r. do kwietnia 2023 r. pracowała nieoficjalnie (nie będąc formalnie zatrudnioną) w komisie samochodowym swojego męża. Zajmowała się tam przygotowaniem samochodów do sprzedaży, co obejmowało ich mycie, pastowanie, polerowanie oraz odkurzanie wnętrz. Decyzją z 25 września 2023 r. organ I instancji odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności matki Skarżącej datuje się na 82 rok życia. Tym samym, nie został spełniony wymóg określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Dalej organ wyjaśnił, że co prawda wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 uznał ten przepis za niekonstytucyjny, ale to nie do organu należy zmiana istniejącego przepisu prawa. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca. Po rozpoznaniu odwołania, Kolegium, decyzją z 23 listopada 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jednocześnie w ocenie Kolegium, brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Kolegium stanęło na stanowisku, że analiza historii zatrudnienia Skarżącej (aktywność ta miała ustać w kwietniu 2023 r.), a w szczególności ocena specyfiki zatrudnienia Skarżącej, pozwoliła wyprowadzić wniosek, że rodzaj i forma tego zatrudnienia nie wymuszały całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad matką. W ocenie Kolegium, opieka jaką Skarżąca wypełnia nad matką, dotyczy czynności dnia codziennego w dużej mierze wykonywanych w większości gospodarstw domowych, gdzie zamieszkują osoby starsze i schorowane. Kolegium zwróciło uwagę także na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej: "k.r.o.") dotyczące obowiązku alimentacyjnego (art. 128, art. 129 § 2 k.r.o.) i podało, że Skarżąca posiada jeszcze troje rodzeństwa. W ocenie organu odwoławczego, brak jest obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki Skarżącej. Zdaniem Kolegium, część obowiązków w ramach czynności opiekuńczych mogą przejąć pozostali członkowie rodziny, na których również ciąży wobec chorej obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z art. 129 § 1 k.r.o., jak i obowiązek moralny. Kolegium podkreśliło iż samo stwierdzenie, że osoby zobowiązane do alimentacji pracują zawodowo, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, czy mają problemy zdrowotne lub opiekują się wnukami, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć Skarżącej (osobiście lub choćby finansowo, realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad niepełnosprawną. SKO podsumowało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu, gdyż w przedmiotowym wypadku nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy, co wynika z faktu, że Skarżąca nie dowiodła niemożności niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, szczególnie w sytuacji, w jakiej wykonywała pracę w firmie męża, co umożliwiało pewną elastyczność zatrudnienia, a ponadto nie wykazała w dostateczny sposób zakresu czynności jakie wykonuje względem podopiecznej. Zakres czynności ustalony w toku prowadzonego postępowania nie ma charakteru szczególnego, co obrazuje np. opisany przez Skarżącą dzień z podziałem na godziny. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca. Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 127/24 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniesioną skargę. Na wstępie Sąd I instancji podniósł, że Kolegium w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania Skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia. Kolegium wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przechodząc dalej Sąd I instancji podał, że analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że zagadnieniem spornym w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez Skarżącą z aktywności zawodowej (brakiem jej podejmowania), a opieką sprawowaną nad matką. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska wyrażonego przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, a dotyczącego oceny charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą. Kolegium przyjęło, że opieka Skarżącej nad matką dotyczy tzw. czynności dnia codziennego, w dużej mierze wykonywanych w większości gospodarstw domowych, gdzie zamieszkują osoby starsze i schorowane. Zdaniem Sądu I instancji, o ile trafny był pogląd Kolegium, że czynności polegające na sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, itp. – mają przymiot nadany im przez Kolegium, o tyle charakteru takiego nie można przypisać czynnościom opiekuńczym realizowanym przez Skarżącą względem matki. Dostrzec bowiem należy, że matka Skarżącej jest jednak osobą pampersowaną i cewnikowaną, co zostało zapisane w wywiadzie środowiskowym. Ponadto jest osobą leżącą, miała kilkukrotnie złamaną kość udową i stan ten wskazuje, że niewątpliwie wymaga ona szerokiej pomocy i wsparcia ze strony innych osób. W ocenie Sądu, czynności polegające na zmianie pampersów, czyszczeniu cewnika, czy podkładaniu basenu osobie która nie może samodzielnie się poruszać, bez wątpienia przekraczają zakres "zwykłych czynności wykonywanych w gospodarstwie domowym". Niemniej jednak, zdaniem Sądu I instancji, zasadnicze znaczenie ma to, czy wnioskodawca ubiegający się o to wsparcie zmuszony jest do całkowitej absencji zawodowej warunkowanej właśnie potrzebą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Sądu, analiza ogółu uwarunkowań ocenianej sprawy nie dowodzi, aby przesłanka ta została w kontrolowanej sprawie wykazana. W tym aspekcie zwrócić należy uwagę na charakter pracy (zatrudnienia), z którego Skarżąca miała zrezygnować. Jak wynika bowiem z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia Skarżącej od 2000 r. do kwietnia 2023 r. podejmowała ona nieoficjalną pracę w komisie samochodowym prowadzonym przez jej męża. Przez 23 lata poprzedzające moment złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne Skarżąca zajmowała się przygotowywaniem do sprzedaży samochodów znajdujących się w komisie męża. Czynności te obejmowały: mycie samochodów, pastowanie ich, polerowanie, odkurzanie wnętrza i mycie tapicerki. Mając na uwadze wskazany rodzaj aktywności zawodowej Skarżącej, jak też specyfikę wykonywanych obowiązków oraz charakter zatrudnienia - w ocenie Sądu - organ II instancji w pełni trafnie przyjął, że aktywność ta jest do pogodzenia z niewątpliwie konieczną opieką nad matką. W ocenie Sądu I instancji, dostrzec należy, że opisany wyżej rodzaj obowiązków zawodowych daje Skarżącej dużą elastyczność czasu, w którym miałyby one być realizowane. Praca ta nie ma bowiem "sztywnego" wymiaru czasowego, wymagającego określonej dyspozycyjności (punktualności) w konkretnych porach każdego dnia. Nadto, doświadczenie życiowe wskazuje, że intensywność pracy o wskazanej wyżej specyfice jest uzależniona zasadniczo od ilości samochodów, które w danym dniu trafiają do sprzedaży (do komisu). Skarżąca w toku postępowania nie wykazała tego, że komis samochodowy jej męża codziennie przyjmuje tak znaczną ilość aut, że ich przygotowanie do sprzedaży (odkurzenie, mycie) pochłaniać musi Skarżącej znaczną ilość czasu. Przeciwnie, skoro komis samochodowy, w którym Skarżąca pracuje opiera się na zaangażowaniu członków najbliższej rodziny (zatrudnianych zresztą z pominięciem jakichkolwiek prawem przewidzianych form), to przyjmować raczej należy, iż jest to rodzinne przedsiębiorstwo, którego skala nie jest wielka, a to wskazywałoby, że ilość czasu, który poświęca Skarżąca w ramach swojego wkładu w to przedsiębiorstwo, nie jest znacząca i tak bardzo absorbująca, aby niemożliwym było pogodzenie tego zajęcia z czynnościami opiekuńczymi nad matką. W tym też kontekście podkreślić trzeba, iż z akt nie wynika, aby wskazany rodzaj i charakter pracy Skarżącej nie mógł odbywać się np. w ten sposób, aby przygotowywane do sprzedaży auto, podstawione zostało pod dom Skarżącej, tak aby możliwe było wykonanie tej pracy w czasie, w którym Skarżąca nie byłaby obciążona obowiązkami opiekuńczymi (np. podczas snu matki), tudzież w czasie, w którym Siostra Skarżącej przejmuje (wykonuje) obowiązki opiekuńcze (por. niżej). Już zatem wskazane wyżej okoliczności i uwarunkowania świadczyły o braku związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu zaprezentowanym na wstępie uzasadnienia. Przechodząc dalej Sąd I instancji podał, że drugą istotną kwestią w niniejszej sprawie jest trafnie dostrzeżona przez organ odwoławczy powinność oraz możliwość współpartycypacji w opiece nad niepełnosprawną matką – zobowiązanych do alimentacji, pozostałych jej dzieci. W toku postępowania Skarżąca akcentowała, że jej rodzeństwo nie jest w stanie opiekować się matką – siostra A. pozostaje w stałym leczeniu, opiekuje się wnuczką i pomaga przy kąpieli matki, brat A. jest czyny zawodowo, natomiast brat J. jest na rencie chorobowej z uwagi na stan zdrowia. Zdaniem Sądu I instancji, dostrzec jednak trzeba, że zarówno siostra, jak i jeden z braci Skarżącej mieszkają w tej samej co miejscowości co ona i jej matka. Akta sprawy nie dostarczają informacji wskazujących na występowanie obiektywnych przesłanek leżących po stronie siostry Skarżącej i brata A., które rzutowałyby na pominięcie ich przy ocenie możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Z akt wynika przy tym, że siostra Skarżącej A. jest osobą, która jest w stanie (ze względu na zdrowie i dysponowanie czasem), angażować się w opiekę nad wnuczką – co do której nie jest nawet zobowiązana do alimentacji. Choć Skarżąca podawała w toku postępowania, że jej siostra pozostaje w stałym leczeniu, to jednak nie wykazała tego w toku postępowania, a wskazana wyżej okoliczność opiekowania się wnuczką wskazuje, że uwarunkowania zdrowotne siostry Skarżącej nie są tego rodzaju, aby wykluczały ją ze wskazanych czynności. Nadto, osoba ta – co w sprawie niesporne – angażuje się też w opiekę nad matką. Skarżąca, co prawda, umniejszała wkładowi siostry w jej opiekę nad matką, ograniczając czynności opiekuńcze siostry do pomocy jedynie przy kąpieli matki, jednakże skoro osoba ta mieszka w okolicy, a nadto, dysponuje czasem i zdrowiem do udzielania pomocy przy czynnościach opiekuńczych, to nie sposób wykluczyć tego, aby zakres ten w istocie nie mógł być szerszy. Z kolei brat Skarżącej A. pracuje zawodowo (prowadzi działalność gospodarczą), a przy braku zaprezentowania przez Skarżącą bliższych danych o jego sytuacji (rodzinnej, finansowej, zdrowotnej) przyjąć należało, iż nie występują, leżące po jego stronie, żadne obiektywne przeszkody do alimentowania matki (współpartycypacji w opiece), tym bardziej, że tak jak siostra Skarżącej A. mieszka w tej samej miejscowości, co jego niepełnosprawna matka. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożyła Skarżąca. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie I. prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie rodzaj aktywności zawodowej Skarżącej, jak też specyfika wykonywanych obowiązków oraz charakter zatrudnienia prowadzi do wniosku, że aktywność ta jest do pogodzenia z niewątpliwie konieczną konieczna opieką nad matką; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącą mogą być wykonywane również przez inne osoby wspólnie ze Skarżącą, z uwagi na posiadanie przez osobę skarżącą rodzeństwa; II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 757 ze zm., dalej: "k.p.a."), gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o u chylenie skarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego, względnie o uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w całości. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem podlegała uwzględnieniu. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W środku zaskarżenia sformułowano zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i procesowego, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Rozstrzygnięcia również wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż bezspornym jest, że Skarżąca opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie jest również sporny zakres opieki Skarżącej nad matką, którego organy ani Sąd I instancji nie kwestionują. Także stanu zdrowia jej matki nie kwestionuje Sąd I instancji. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia Skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza Skarżącą, niepełnosprawna matka ma jeszcze dwóch synów i córkę, w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez Skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić tu należy, że w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych – nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, podaniem leków, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Zakres czynności i częstotliwość z jaką Skarżąca pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu w istotny sposób ogranicza ją czasowo i tym samym eliminuje z rynku pracy. Błędne zatem jest stanowisko Kolegium i Sądu I instancji, że Skarżąca może podjąć pracę, gdyż opieka sprawowana nad matką nie koliduje z podjęciem przez nią aktywności zawodowej. Należy ponownie podkreślić, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej - wystarczy by jej nie podjęła z uwagi na w pełni ją absorbującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Tak też jest w niniejszej sprawie. Zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowy między brakiem podejmowania pracy przez Skarżącą, a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką). Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska SKO i Sądu I instancji odnośnie braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką strony. Z akt sprawy wynika bowiem, że podopieczna ze względu na stan zdrowia i typ schorzenia, wymaga całodobowej opieki oraz obecności osoby, która będzie stale w pobliżu, gotowa do stałego świadczenia pomocy. Częstotliwość z jaką Skarżąca pomaga matce w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb (szczególnie higienicznych, czy dotyczących poruszania się, czy przyjmowania posiłków) w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią pracy. W analizowanej bowiem aktualnie sprawie, organy i następnie Sąd Wojewódzki miały za zadanie dokonać walidacji spełnienia warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez WSA i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Trudno bowiem przyjąć, że matka Skarżącej, która wymaga pomocy przy wielu czynnościach oraz jej stan zdrowia nie rokuje poprawy, nie jest osobą wymagającą stałej obecności opiekuna i długotrwałej opieki. W ocenie Sądu kasacyjnego aktualna sytuacja zawodowa Skarżącej, jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jej matki, a więc również zakresem faktycznej opieki, który zależy bezpośrednio od kondycji podopiecznej. Nieuprawnione w związku z tym było stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącego nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy uznać należy, że kwestionowany przez organy i Sąd I instancji związek pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i brak możliwości ponownego podjęcia aktywności zawodowej, pozostawały w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy oraz Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego skupiły na hipotetycznej możliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo wnioskującej. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena całokształtu sprawy nie pozwala na przyjęcie, żeby stan zdrowia osoby podlegającej opiece był na tyle dobry, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować samodzielnie, bez wsparcia i pomocy innej osoby w wymiarze, który umożliwiałby opiekunowi równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Konsekwencją powyższego stanu jest brak faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem opieka sprawowana przez Skarżącą nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu Sądu I instancji postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z u.ś.r. ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: rodzeństwa). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2023 r., akt I OSK 1661/22; z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa Skarżącej wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem Skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.