I OSK 1948/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku P. S. o zmianę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 1948/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2474/20 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: oddalić wniosek.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2474/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 września 2020 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. S., zarzucając m.in. naruszenie: 1) art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 ze zm.) w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez brak dokonania oceny materiału dowodowego sprawy w kierunku ustalenia miejsca zamieszkania R. S. w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580); 2) art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez brak dokonania oceny materiału dowodowego sprawy w kierunku ustalenia miejsca zamieszkania R. S. w rozumieniu przepisów § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, 49 ust. 1 i 2, 55 i 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, 51 i 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489); 3) art. 2 pkt. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 i ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela R. S. nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem ww. ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie stawia takiego wymogu. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi konstytucyjnej złożonej w dniu 12 kwietnia 2021 r. do Trybunału Konstytucyjnego w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3077/19. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 1948/21 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił zawieszenia postępowania. Wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. skarżący kasacyjnie wystąpił ponownie o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia skarg konstytucyjnych - sygn. akt SK 64/21 oraz złożonej w dniu 12 kwietnia 2021 r. do Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 5/23, która została przyjęta do rozpoznania w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3077/19, w której wniesiono o stwierdzenie, że art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależniają prawo do rekompensaty właściciela pozostawionych nieruchomości, mających na byłych terenach RP główne miejsce zamieszkania, od przesiedlenia się (repatriacji) w obecne granice Polski z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego, w ocenie wnioskodawcy, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2021 r. o oddaleniu wniosku o zawieszenie, z uwagi na argumentację dotyczącą braku nadania biegu ww. skarg oraz z powodu braku wszczęcia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym jest nieaktualne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powołany przepis możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia zatem od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wydane wcześniej. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Mając na uwadze powyższe zauważyć trzeba, że postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił zawieszenia postępowania, a zatem wniosek skarżącego kasacyjnie z dnia 20 kwietnia 2023 r. o zawieszenie postępowania należało potraktować jako wniosek o zmianę ww. postanowienia na zasadach określonych w art. 165 P.p.s.a. Wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu wniosku wskazywał, że skarga konstytucyjna zarejestrowana pod sygn. akt Ts 106/21 spełniała przesłanki nadania jej dalszego biegu, a także że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła skarga konstytucyjna zarejestrowana pod sygn. SK 64/21 o zbadanie zgodności m.in. art. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim poszerza katalog przesłanek otrzymania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej o przesłankę "przemieszczenia" lub "zamieszkania" właściciela nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego następcy prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach z: art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1, w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione okoliczności nie dawały podstaw do skorzystania z instytucji zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jak wskazano bowiem w uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 listopada 2021 r. posłużenie się w powołanym przepisie sformułowaniem "sąd może" świadczy o tym, że decyzja w tym przedmiocie została pozostawiona uznaniu sądu. Obowiązkiem sądu jest zatem zbadanie, czy w sprawie zachodzą przesłanki wskazane w niniejszym przepisie oraz czy wstrzymanie biegu sprawy z uwagi na te okoliczności jest celowe. Zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione względami celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Nawet zatem w przypadku przyjęcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy do rozpoznania, sąd administracyjny ma obowiązek ustalić celowość ewentualnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z udostępnionych przez Trybunał Konstytucyjny informacji w sprawie o sygn. akt SK 64/21 (https://trybunal.gov.pl/s/sk-64-21) wynika, że od dnia wydania postanowienia o nadaniu dalszego biegu skardze konstytucyjnej, tj. od dnia 28 października 2021 r., a w sprawie SK 5/23 (https://trybunal.gov.pl/s/sk-5-23) od dnia 20 grudnia 2022 r. do dnia wydania niniejszego postanowienia Trybunał Konstytucyjny nie wyznaczył terminu rozprawy. Kierując się zatem zasadą ekonomiki procesowej oraz koniecznością rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał argumenty zmierzające do zmiany postanowienia z dnia 23 listopada 2021 r. i zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. Jednocześnie skład orzekający pragnie wyjaśnić, że w przypadku wydania orzeczenia w rozpoznawanej sprawie na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, skarżący kasacyjnie nie zostanie pozbawiony możliwości obrony swoich praw. W sytuacji bowiem, gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacje są niezgodne ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas strona – na podstawie art. 272 § 1 P.p.s.a. - będzie uprawniona do wystąpienia o wznowienie postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 165 w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 i art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.