I OSK 1938/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1097/18 w sprawie ze skarg T.S. i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 9 kwietnia 2018 r., nr R 18b/17 w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa postanawia: zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny zagadnienia prawnego przedstawionego w sprawie o sygn. akt I OSK 2633/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2019 r., I SA/Wa 1097/18, po rozpoznaniu sprawy ze skarg T.S. i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: "Komisja") z dnia 9 kwietnia 2018 r. nr R 18b/17 w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w punkcie 1. uchylił zaskarżoną decyzję; w punkcie 2. zasądził od Komisji na rzecz T.S. kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; w punkcie 3. zasądził od Komisji na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Komisja zarzucając Sądowi I instancji m.in. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 30 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 3 ust. 1-3 w zw. art. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 29 ust. 1-4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji repr3Avatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2017 r., poz. 718 i z 2018 r., poz. 431; zwanej dalej: Ustawą) oraz zw. z art. 5 w zw. z art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności czasowej i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r.. Nr 50, poz. 279; zwanego dalej: Dekretem), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wprowadzona ustawą o Komisji przesłanka materialnoprawna wzruszenia ostatecznej decyzji reprywatyzacyjnej wymieniona w art. 30 ust. 1 pkt 6 Ustawy, nie będzie znajdowała zastosowania w przypadku istnienia na znacjonalizowanym [skomunalizowanym] gruncie warszawskim budynku, który na mocy art. 5 Dekretu pozostawał własnością dotychczasowych właścicieli do momentu nieuwzględnienia wniosku dekretowego, przy czym ww. błędna wykładnia przytoczonych przepisów doprowadziła Sąd Wojewódzki do uznania braku podstaw do wzruszenia (stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa) przez Komisję nadzorowanej decyzji reprywatyzacyjnej i przyjęcia, że w konkretnym przypadku reprywatyzacja nieruchomości nie doprowadziła do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym lub skutków sprzecznych z celem, dla którego ustanowiono użytkowanie wieczyste podczas gdy dokonanie właściwej wykładni art. 30 ust. 1 pkt 6 Ustawy w powiązaniu ze stanem faktycznym wskazanym w decyzji Komisji pozwalało na uznanie, że w przypadku nieruchomości przy ul. [...] W [...] wydanie decyzji reprywatyzacyjnej doprowadziło do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym lub skutków sprzecznych z celem, dla którego ustanowiono użytkowanie wieczyste z przyczyn omówionych szeroko w uzasadnieniu niniejszej skargi kasacyjnej, co uprawniało Komisję do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 6 Ustawy; 2. art. 30 ust. 1 pkt 6 Ustawy w zw. z art. 361 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że skutki opisane w decyzji Komisji jako rażąco sprzeczne z interesem społecznym nie mogą być uznane za pozostające w prawnie istotnym związku z wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej; a tym samym nie można ich uznać za skutki dokonanej reprywatyzacji, podczas gdy fakt wydania decyzji reprywatyzacyjnej stanowił zdarzenie umożliwiające wystąpienie skutków o jakich mowa w art. 30 ust. 1 pkt 6 Ustawy w stosunku do lokatorów komunalnych zamieszkujących budynek przy ul. [...] w [...], co powoduje że w konkretnym przypadku należy mówić o istnieniu adekwatnego związku przyczynowego między dokonaną reprywatyzacją a rażącym naruszeniem interesu społecznego w rozumieniu ww. przepisu; 3. art. 30 ust. 1 pkt 4b i 6 w zw. z art. 3 ust 1-3 w zw. z art 29 ust 1-4 Ustawy, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przesłanki w oparciu o które Komisja może wydać decyzję przewidzianą w art 29 ust 1-4 Ustawy, obejmują w istocie wyłącznie przypadki objęte hipotezą przepisów normujących postępowania nadzwyczajne przewidziane w k.p.a. w dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej i to w sytuacji naruszenia przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie wydania decyzji administracyjnej, a tym samym odrzucenie możliwości stosowania przez Komisję art. 30 ust. 1 pkt 4a-8 Ustawy do decyzji ostatecznych w dacie wejścia w życie Ustawy, podczas gdy wolą ustawodawcy było jak najszersze ukształtowanie kompetencji Komisji jako organu szczególnego w polskim systemie prawnym, czemu służyło przyznanie temu organowi uprawnień 4. pozwalających na ingerencję w zasadę przewidzianą w art 16 k.p.a. na podstawie nowych trybów postępowania (przy zastosowaniu m.in. norm materialnoprawnych ujętych w art. 30 ust. 1 pkt 4b i 6 Ustawy służących wzruszaniu ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych w postępowaniach reprywatyzacyjnych; 5. art. 7 ust 1 i 2 Dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b Ustawy w zw. z art 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.; zwanym dalej: k.p.a.) w zw. z art. 38 ust. 1 Ustawy, poprzez błędną wykładnię i uznanie prawidłowości w pomijaniu przez Prezydenta m.st. Warszawy podczas wydawania decyzji reprywatyzacyjnych zbadania przesłanki "posiadania" w stosunku do dotychczasowego właściciela i jego następców prawnych, wskutek niewłaściwej wykładni, która wynika z przyjęcia, że wymóg "posiadania" gruntu przewidziany w art. 7 ust. 1 Dekretu nigdy nie dotyczył dotychczasowego właściciela, z kolei odnośnie następców prawnych właściciela wymóg ten przestał obowiązywać po niezmiennie wymóg posiadania gruntu w dacie złożenia wniosku w stosunku do właściciela i następców prawnych właściciela, nakładając tym samym na organy dekretowe obowiązek zbadania danej przesłanki, a którego obowiązku przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnej nie dopełniono jak przyznaje sam Prezydent m.st. Warszawy, co w konsekwencji winno skutkować oddaleniem przez Sąd Wojewódzki wszystkich skarg złożonych na decyzję Komisji, z uwagi na prawidłowe oparcie rozstrzygnięcia decyzji Komisji o art. 30 ust. 1 pkt 4b Ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy więc od wyniku innego postępowania, w tym również sądowoadministracyjnego, jeżeli rozstrzygnięcie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania (kwestia prejudycjalna). Przyjęte w analizowanym przepisie rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku pomiędzy sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego. Związek ten polegać musi na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Norma z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jest podstawą fakultatywnego zawieszenia postępowania, a więc celowość zawieszenia postępowania, nawet w przypadku zaistnienia przesłanki określonej tym przepisem, pozostawiona jest ocenie Sądu, przy czym jak wielokrotnie podkreślał w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać należało, że na gruncie sprawy sygn. akt I OSK 1938/20 opisana powyżej zależność występuje. Zauważenia w tym miejscu wymaga, że postanowieniem z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 2633/20, Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 187 § 1 P.p.s.a. – przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości następujące zagadnienie prawne: "Czy okoliczności określone w art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 785) mogą stanowić przesłankę do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej w sytuacji, gdy miały miejsce przed wejściem w życia tej ustawy?". Powyższe zagadnienie prawne, które przedstawiono do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, odnosi się bezpośrednio do stanu faktycznego procedowanej sprawy, w której podstawą kasacyjną jest m.in. zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 6 Ustawy. Podkreślić należy, że uchwała NSA będzie miała charakter wiążący w sprawie, bowiem z art. 269 § 1 P.p.s.a. wynika ogólnie wiążąca moc tak uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a., postanowił z urzędu zawiesić postępowanie sądowe do czasu udzielenia przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedzi na zagadnienie postawione w sprawie sygn. akt I OSK 2633/20.