I OSK 1840/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Małopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 721/22 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 31 marca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.108.2021.KA w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz K. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 listopada 2022 r. II SA/Kr 721/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. R. na decyzję Wojewody Małopolskiego z 31 marca 2022 r. nr WS-VI.7534.3.108.2021.KA w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądził koszty postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Małopolski. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędne przyjęcie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., powodującym jej nieważność, z uwagi na przyjęcie, że decyzja organu II instancji została skierowana do adresata, który nie żył w dacie jej wydania. Skarżący kasacyjnie organ wniósł o "zmianę" zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem. Zrzekł się także rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący K. R. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji Sąd I instancji ustalił, że Wojewoda Małopolski decyzję z 31 marca 2022 r. skierował do M. R., który ubiegał się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i złożył odwołanie od decyzji Starosty Krakowskiego. Jak wynika jednak z dokumentów załączonych do skargi wniesionej przez K. R. (spadkobiercę M. R.), w szczególności aktu poświadczenia dziedziczenia (k. 12-13 akt sądowych), M. R. zmarł 15 czerwca 2021 r., tj. po wniesieniu odwołania od decyzji organu I instancji z 13 kwietnia 2021 r., a przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. W takiej sytuacji Sąd I instancji przyjął, że ziściła się przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażące naruszenie prawa). Skarżący kasacyjnie organ uważa natomiast, że "kwestionowaną decyzją odmówiono przyznania uprawnień administracyjnych (prawa) do rzeczy, zatem wspomniane naruszenie nie spowodowało określenia uprawnienia lub obowiązku w stosunku do osoby zmarłej" oraz że "wskazanie wśród stron postępowania osoby zmarłej w decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w przypadku wielości stron postępowania nie stanowi rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (...) Tego rodzaju naruszenie prawa może być kwalifikowane jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a." (cytaty z końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej). Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Wojewody Małopolskiego. Nie jest bowiem prawdą, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie określa praw strony postępowania, która była jego wnioskodawcą i wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Z decyzji Wojewody jasno wynika, że została ona wydana po rozpoznaniu odwołania M. R., który w dniu wydania decyzji już nie żył. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Decyzja taka rażąco naruszałaby prawo. Na ocenę o zaistnieniu wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie (zob. wyroki NSA: z 1 grudnia 2015 r. I OSK 626/14, LEX nr 1988141 i powołane tam orzecznictwo; z 19 października 2018 r. I OSK 2781/16, LEX nr 2607417; z 17 stycznia 2024 r. I OSK 1833/20, LEX nr 3709209; z 29.11.2024 r. I OSK 1525/21, LEX nr 3827245). Nieliczne wyjątki od takiego stanowiska dotyczą na ogół spraw historycznych dotyczących wywłaszczenia nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, kiedy z mocy przepisów szczególnych decyzją o wywłaszczeniu można było rozstrzygać o prawach rzeczowych podmiotów ujawnionych w księdze wieczystej, nawet jeśli wówczas już nie żyły (zob. np. wyrok NSA z 20.09.2024 r. I OSK 861/21, LEX nr 3780037; wyrok NSA z 26.09.2023 r. I OSK 626/23). Tym niemniej, co do zasady, skierowanie decyzji do zmarłej strony, a więc osoby, która w danym momencie nie miała już takiego statusu, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Decyzja taka jest obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Skutek w postaci ukształtowania sytuacji prawnej osoby, która nie tylko nie miała już przymiotu strony, ale w ogóle nie mogła być podmiotem praw i obowiązków, stanowi działanie nieakceptowalne z punktu widzenia praworządności (zob. np. wyrok NSA z 11.01.2024 r. I OSK 55/20, LEX nr 3709156). Zauważyć też należy, że art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ma charakter materialny, a nie procesowy, jak przedstawiono to w skardze kasacyjnej. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną (pkt 1 wyroku). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.