I OSK 163/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Poznań od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 598/16 w sprawie ze skargi Miasta Poznań na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Miasta Poznań kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej zwanej: "k.p.a."), art. 18 i 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. – zwanej dalej: "ustawa komunalizacyjna"), stwierdził nabycie przez Miasto Poznań, z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w mieście Poznań, oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka nr [...] o pow. [...]ha, w obrębie [...], arkusz mapy [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. w likwidacji z siedzibą w Warszawie, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], na podstawie art. 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliła zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego i odmówiła stwierdzenia nabycia przez Miasto Poznań prawa własności wskazanej wyżej nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2016 r. Miasto Poznań wniosło o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia następujących przepisów: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez błędną interpretację zebranego w sprawie materiału dowodowego, - art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej poprzez błędne uznanie, że działka nr 8 ark. m. 9, obr. Poznań nie podlega komunalizacji w myśl tego przepisu, - art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej w zw. z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r., poprzez błędne jego zastosowanie w niniejszej sprawie, gdy w wyżej cytowanym rozporządzeniu brak jest wymienionego Przedsiębiorstwa H. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 17 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 598/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę Miasta Poznań uznając, iż jest ona nieuzasadniona. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, wniosło Miasto Poznań. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skarżący podniósł zarzuty naruszania: 1. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej przez niewłaściwie przyjęcie, że działka nr [...], obręb [...], arkusz mapy [...], KW nr [...] nie podlega komunalizacji, gdyż w dniu 27 maja 1990 r. miała należeć do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa H. w P.; 2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] wskutek bezpodstawnej odmowy wiarygodności części środków dowodowych zgromadzonych w sprawie, a wskazanych przez Miasto Poznań w toku postępowania komunalizacyjnego i w skardze (przede wszystkim pisma Dyrektora Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa H. w P. z dnia 27 listopada 1972 r. znak [...]) i uznaniu, że jedynym rozstrzygającym dowodem jest zapis w księdze wieczystej nr [...] (z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa H. w P.), bez zbadania, czy faktycznie i w jakim okresie czasu ww. Przedsiębiorstwo zarządzało nieruchomością, co ostatecznie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej nr [...] z dnia [...] marca 2016 r.; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Krakowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zwazył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jedna z przesłanek nieważności postępowania, stosownie do art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zachodzi wówczas gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Zdolność sądowa stanowi przymiot danego podmiotu pozwalający na przeprowadzenie z jego udziałem ważnego procesu, a także oznacza rzeczywiste istnienie podmiotu oznaczonego jako strona postępowania. Rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest ustalić czy strona (uczestnik) postępowania ma zdolność sądową oraz czy doszło do następstwa prawnego. W myśl art. 25 § 1 p.p.s.a. zdolność sądową mają osoby fizyczne oraz osoby prawne. Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną (art. 33 Kodeksu cywilnego). Powstanie, ustrój oraz ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy (art. 35 kodeksu cywilnego). W przypadku spółki akcyjnej, do jej powstania wymagany jest, ze względu na treść art. 306 pkt 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 - dalej zwanej: "k.s.h."), wpis do rejestru. Wpis spółki akcyjnej do rejestru ma znaczenie konstytutywne (art. 12 k.s.h.), gdyż z tym momentem powstaje materialnoprawny skutek w postaci nabycia przez nią osobowości prawnej. Spółka wpisana do rejestru pozostaje osobą prawną do czasu wykreślenia jej z tego rejestru, co następuje w związku z rozwiązaniem spółki po przeprowadzeniu likwidacji (art. 478 k.s.h.) albo po zakończeniu postępowania upadłościowego (art. 477 § 1 k.s.h.). Ustanie osoby prawnej będzie oznaczało utratę zatem osobowości prawnej. Kluczową okolicznością mającą znaczenie dla zaistnienia w niniejszej sprawie wskazanej wyżej przesłanki nieważności postępowania, a której Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, był brak zdolności sądowej uczestnika postępowania P. spółki akcyjnej w likwidacji z siedzibą w W. Jak wynika bowiem z wydruku z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego Spółka ta została wykreślona z rejestru z dniem 28 października 2015 r., a wykreślenie to stało się prawomocne z dniem 8 grudnia 2015 r. Wydanie zaś postanowienia o wykreśleniu spowodowało, że z chwilą wykreślenia spółka utraciła osobowość prawną (postanowienie SN z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. I CZ 85/06, Lex nr 276370). Przestała zatem być podmiotem praw i obowiązków, nie mogła realizować zdolności do czynności prawnych. Wykreślenie spółki z rejestru oznaczało definitywne zakończenie bytu tej osoby prawnej, skutkujące w procesie następczą utratą zdolności sądowej, a więc zdolności do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona (zob. postanowienia NSA: z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt I FSK 298/13, LEX nr 1506890; z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. akt I FSK 1896/11, LEX nr 1225490; z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt II GSK 737/09, LEX nr 742926). Z tego względu Sąd pierwszej instancji mając świadomość, iż Spółka znajduje się w likwidacji, winien przed rozpoznaniem skargi sprawdzić czy procedura ta została już zakończona. Powyższa okoliczność rzutowała również na prawidłowość podjętej przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową decyzji z dnia [...] marca 2016 r. Spółka P. była bowiem podmiotem, który wniósł odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2014 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustanie bytu prawnego Spółki, które nastąpiło w toku postępowania odwoławczego stanowiło przeszkodę procesową uniemożliwiającą organowi II instancji zakończenie postępowania poprzez wydanie merytorycznej decyzji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Tym bardziej, że przeszkoda ta miała charakter nieusuwalny, gdyż ustawodawca nie przewidział następstwa prawnego dla spółki kapitałowej, w tym przypadku akcyjnej, która przestała istnieć na skutek wykreślenia z rejestru. W takiej sytuacji organ winien był umorzyć postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe, brak było bowiem podstaw do rozpoznania wniesionego przez Spółkę odwołania. Wobec stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., merytoryczne rozpatrywanie zarzutów skargi kasacyjnej było bezprzedmiotowe. Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 i art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a mając na uwadze zasadę ekonomii postępowania rozpoznał skargę i doszedł do przekonania, iż zasługuje ona na uwzględnienie. W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił również objętą skargą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2016 r. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.