I OSK 1629/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.G., S. G., M.M., Z. B., M. W., T.K., R.B., J. K., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 10 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 96/20, w sprawie ze skargi T.G., S.G., M.M. i Z.B., na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, z dnia 30 października 2019 r. nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, , oddala skargę kasacyjną.,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 96/20) – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę T.G., S.G., M.M. i Z.B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 października 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli: T.G., S. G., M.M., Z. B., M. W., T.K., R.B., J. K. Zaskarżając wyrok w całości, skarżący kasacyjnie zarzucili Sądowi I instancji: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 §1 pkt 1 lit b p.p.s.a. w zw. z art. 10 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.) i art. 145 §1 pkt 4 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie Ministra stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji Wojewody [...] wydanej w postępowaniu przeprowadzonym w warunkach uzasadniających wznowienie postępowania, - art. 145 §1 lit c p.p.s.a. i art. 269 §1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na skutek niewzięcia pod uwagę uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9.10.2017 r. I OPS 3/17, zgodnie z którą złożenie wniosku przez jedną ze stron inicjuje postępowanie w sprawie rekompensaty wobec wszystkich innych uprawnionych, - art. 145 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie ministra stwierdzającego niedopuszczalność odwołania wydane z naruszeniem art. 134 k.p.a. 2. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj.: naruszenie art. 134 k.p.a. polegające na przyjęciu, że odwołanie złożone przez skarżących było niedopuszczalne, podczas gdy odwołanie złożyły strony postępowania dotyczącego rekompensaty. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący kasacyjnie wnosili o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i decyzji organu I instancji a także zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wnosili ponadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosił o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się niezasadna, jak też nie została ona również w pełni poprawnie sformułowana. Wskazać bowiem trzeba, że co prawda zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte zarówno na zarzutach procesowych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jak i materialnoprawnych (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), jednakże art. 134 k.p.a. będący przepisem procesowym, w sytuacji, kiedy nie został przez autora skargi kasacyjnej powiązany z odpowiednim przepisem o charakterze materialnym (w tym przypadku z art. 28 k.p.a.), nie mógł jednocześnie stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, do której odnosi się pkt 1 art. 174 p.p.s.a. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest ocena, czy skarżącym: T.G., M.M., Z.B. i S.G. służyło odwołanie od wydanej przez Wojewodę [...] decyzji z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr [...]. Autor skargi kasacyjnej kwestionuje bowiem przyjęte przez Sąd I instancji (a wcześniej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji) stanowisko, iż skarżący nie posiadali interesu prawnego w zaskarżeniu ww. decyzji Wojewody, co czyniło ich odwołanie niedopuszczalnym. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 134 k.p.a. stanowiącym podstawę prawną objętego skargą postanowienia, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Omawiany przepis wskazuje kolejność czynności organu odwoławczego – ma on najpierw zbadać dopuszczalność odwołania. Przy czym użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza, że w przypadku zaistnienia - na etapie badania wstępnego - przesłanek niedopuszczalności wniesionego odwołania, organ odwoławczy zobligowany jest stwierdzić niedopuszczalności tego środka zaskarżenia w drodze postanowienia. Ukształtowane na tle tego przepisu orzecznictwo sądowe wyróżnia natomiast dwojakie przyczyny niedopuszczalności odwołania - przedmiotowe i podmiotowe. Przyczyny przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Natomiast niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych odnosi się do sytuacji wniesienia odwołania przez osobę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia zgodnie z art. 28 k.p.a. W przedmiotowej sprawie, objętą odwołaniem: T.G., M.M. , Z.B. i S.G. , decyzją z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr [...], Wojewoda [...] – jak wynika z sentencji w/w decyzji – odmówił R. B. przyznania prawa do rekompensaty w udziale wynoszącym 1/5 z tytułu pozostawienia przez J. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...) w mieście [...] na podstawie tzw. "wskazania" z dnia 9 stycznia 2015 r. złożonego przez W.C. - Przełożoną Generalną Zgromadzenia (...). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił zaś, że jedną ze spadkobierczyń J. M. - byłego właściciela nieruchomości pozostawianej poza granicami RP była Z. M. (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12 lutego 1993 r. sygn. akt III Ns 418/91). Spadek po Z. M., zmarłej dnia 20 marca 1997 r. na podstawie testamentu z dnia 9 lipca 1929 r. nabył zaś w całości Zakon [...] (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 17 października 2000 r. sygn. akt I Ns 472/99). W oświadczeniu z dnia 9 stycznia 2015 r., Przełożona Generalna Zgromadzenia [...] oświadczyła natomiast, że jako osoba umocowana do reprezentowania Zgromadzenia wskazuje R.B. jako osobę uprawnioną do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. M. wszelkich nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym Wojewoda stwierdził, że skoro Zakon (jako osoba prawna) nie spełniał przesłanek, o których mowa w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to na podstawie art. 7 ust. 2 należało orzec o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty także R.B. Decyzja ta została przy tym doręczona jedynie R. B. i Zgromadzeniu [...] jako stronom postępowania. Z powyższego wynikało więc, że przedmiotowa decyzja odnosiła swój skutek wprost jedynie do udziału w prawie do rekompensaty, jaki miałby przysługiwać R.B. (w związku ze wskazaniem jej - jako osoby uprawnionej do realizacji tego prawa - dokonanym w dniu 9 stycznia 2015 r. przez Zgromadzenie [...]) a nie wszystkim następcom prawnym J. M.. W rezultacie decyzja ta nie dotyczyła żadnych praw: T. G. M. M., Z.B. i S. G.. Tym samym, słusznie w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki zaakceptował ustalenia Ministra, że w takiej sytuacji ww. osoby nie posiadały interesu prawnego w zaskarżeniu omawianej decyzji. Innymi słowy, skoro decyzja Wojewody (mając na uwadze zawarte w jej sentencji rozstrzygnięcie) w żadnym stopniu nie wpływała na prawa lub obowiązki odwołujących się, w tym w szczególności nie dotyczyła ich udziałów w prawie do rekompensaty, to osoby te nie mogły skutecznie wnieść od tej decyzji odwołania. Dodać w tym miejscu także wypada, że wcześniejszą decyzją z dnia 11 stycznia 2018 r. nr [...], Wojewoda [...] potwierdził prawo do przedmiotowej rekompensaty, dotyczącej nieruchomości pozostawionej przez J. M. w majątku [...] o pow. [...] ha odpowiednio na rzecz: R.B. w 1/8 części, T.G.w 1/8 części, S. G. w 1/8 części, T. K. w 1/24 części, J.K. w 1/24 części, M.W.w 1/24 części, M.M.w 1/8 części i Z.B.w 1/8 części. Co prawda - z uwagi na zasadę jednolitości postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty, wyrażoną w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. (sygn. akt I OPS 3/17) - taki sposób procedowania przez Wojewodę w kwestii potwierdzenia R.B. prawa do rekompensaty w udziale wynoszącym 1/5, wynikającym z w/w tzw. "wskazania" nie był oczywiście prawidłowy, ale skoro – jak wyżej to stwierdzono - decyzja ta dotyczyła tylko i wyłącznie tego udziału to w/w wadliwość procedowania nie miała w tym przypadku charakteru istotnego. Podkreślić w tym miejscu także trzeba, że nie były słuszne twierdzenia skargi kasacyjnej, jakoby Sąd I instancji pominął w zaskarżonym wyroku powyższą kwestię proceduralną. Wprawdzie Sąd Wojewódzki nie odwołał się wprost do treści uchwały o sygn. akt I OPS 3/17, ale w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraził pogląd zbieżny z zaprezentowanym przez skład poszerzony w tej uchwale. Reasumując, skoro prawidło Sąd I instancji uznał, że - w realiach rozpoznawanej sprawy - z uwagi na wystąpienie przesłanki podmiotowej w postaci braku interesu prawnego osób wnoszących odwołanie w zaskarżeniu decyzji organu wojewódzkiego - istniała konieczność wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania, to za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 134 k.p.a., art. 145 §1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 269 §1 p.p.s.a. a w konsekwencji także art. 145 §1 pkt 1 lit b p.p.s.a. w zw. z art. 10 §1 art. 145 §1 pkt 4 k.p.a. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. ----------------------- #