I OSK 1567/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasta Łódź od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 138/22 w sprawie ze skargi Gminy Miasta Łódź na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2022r. sygn. akt I SA/Wa 138/22, oddalił skargę Gminy Miasta Łódź na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Gmina Miasta Łódź zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: a) przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy w postaci: - art. 151 p.p.s.a. przez nie uchylenie przez WSA zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2021 r. nr [...] i oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 § 2, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 5 § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gmin pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 9 stycznia 1969 r. nr 1 poz. 1) oraz błędne uznanie, że decyzja Urzędu Powiatowego w B. z dnia [...] czerwca 1974 r. znak: [...], spowodowała przekazanie w użytkowanie przedmiotowej nieruchomości Kółku Rolniczemu w N. b) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy prowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) poprzez niezastosowanie i przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość na dzień komunalizacji nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i jako taka nie podlegała komunalizacji na rzecz Gminy Miasta Łodzi. - art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. nr 14, poz. 74) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do ustalonego stanu faktycznego i uznania, że Kółko Rolnicze w N. jest państwowym przedsiębiorstwem lub inną państwową jednostką organizacyjną utworzoną w celu zarządzania nieruchomością, co wyłączało możliwość nabycia nieruchomości przez Miasto Łódź - art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno- zawodowych organizacjach rolników w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno- zawodowych organizacjach rolników poprzez niezastosowanie tych przepisów do ustalonego stanu faktycznego i uznania, że Kółko Rolnicze w N. jest państwowym przedsiębiorstwem lub inną państwową jednostką organizacyjną, co wyłączało możliwość nabycia nieruchomości przez Miasto Łódź, w sytuacji gdy z przepisów wynika, iż kółka rolnicze są społeczno-zawodowymi organizacjami rolników niezależnymi od organów administracji państwowej oraz państwowych i społecznych jednostek organizacyjnych i organizacji, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. nr 32, poz. 159) (którą zastąpiła ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości) (Dz. U. nr 22, poz. 99) w myśl których Państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej Biorąc pod uwagę powyżej podniesione zarzuty, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych Wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym - na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie Gmina Miasta Łódź zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna złożona od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie jest uzasadniona. W ocenie skarżącej kasacyjnie Gminy, Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji, wskutek czego niewłaściwie uznał iż zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na brak podstaw do wydania decyzji komunalizacyjnej oraz dokonał błędnej wykładni art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), poprzez uznanie że w okolicznościach badanej sprawy nie mogło skutecznie dojść do komunalizacji mienia. Problemem spornym, do którego sprowadzają się wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, jest zatem to, czy w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] o pow. 9430 m2 oraz nr [...] o pow. 10043 m2, zapisana w KW [...], mogła stać się własnością jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nabycie przez właściwe gminy mienia ogólnonarodowego (państwowego) następowało w odniesieniu do mienia "należącego do" rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone wyżej pełniły funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych wspomnianym wyżej organom. Pojęcie "należenia" mienia jest przy tym pojęciem normatywnym i wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), w myśl którego terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste a więc w tej sytuacji należały do organu administracji państwowej. Z akt administracyjnych wynika, że działki nr [...] i nr [...] (z której powstała działka nr [...]) na podstawie decyzji Urzędu Powiatowego w B. z dnia [...] czerwca 1974 r. przekazane zostały w użytkowanie na rzecz Kółka Rolniczego w N. Spowodowało to, że wyszły one z zasobu Państwowego Funduszu Ziemi (PFZ). Przesądza o tym art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74), który w dniu komunalizacji z mocy prawa (27 maja 1990 r.) stanowił, że grunty państwowe położone na obszarach miast, przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, nie oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, wchodzą w skład Państwowego Funduszu Ziemi. A zatem zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami nieruchomość rolna, oznaczona jako działki nr [...] i [...], pozostawała w użytkowaniu Kółka Rolniczego w N. Należy więc przyjąć, że na dzień komunalizacji z mocy prawa, działki te stanowiły własność Skarbu Państwa, i pozostawały w użytkowaniu Kółka Rolniczego w N. Nie należały więc, jako mienie formalnie przekazane innemu podmiotowi, do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Nie było zatem podstaw do jej komunalizacji z mocy prawa na rzecz gminy Miasta Łodzi. Za bezzasadną przy tym Sąd uznał polemikę skarżącej strony, zawartą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a odnoszącą się do interpretacji wyżej omówionych przepisów, a zwłaszcza art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten bowiem ma treść jasną a zarazem stanowczą. Skoro zatem, w myśl art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r., terenowy organ administracji państwowej, sprawując zarząd gruntu, który nie został oddany w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, mógł powierzyć sprawowanie zarządu takiego gruntu, utworzonemu w tym celu przedsiębiorstwu bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej, oznaczało to, że organ ten był uprawniony do tego gruntu. A contrario, jeżeli grunt został oddany m.in. w użytkowanie, to w sensie normatywnym, grunt ten "nie należał do" terenowego organu administracji państwowej. Za nieusprawiedliwione trzeba także uznać zarzuty kasacyjne, oparte na naruszeniu 5 § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gmin pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 9 stycznia 1969 r. nr 1 poz. 1) oraz ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno- zawodowych organizacjach rolników. W ramach postępowania komunalizacyjnego organ nie ma kompetencji do badania prawidłowości decyzji z [...] czerwca 1974 r. o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie. W dacie 27 maja 1990 r. powyższa decyzja był ostateczna, a zatem wiążąca organy administracji, co oznacza, że okoliczność przekazania ww. działek w użytkowanie musiała być przez organ uwzględniona. Reasumując, Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że art. 5 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustanowił zasadę komunalizacji z mocy prawa mienia ogólnonarodowego, które nie zostało formalnie przekazane innemu podmiotowi. W przedmiotowej sprawie takie przekazanie miało miejsce, a zatem stanowiło przeszkodę do komunalizacji mienia, co prawidłowo zostało ocenione przez Sąd Wojewódzki. Tym samym wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty należy uznać za bezzasadne. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine p.p.s.a.