I OSK 1473/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2193/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 czerwca 2022 r. nr DO-II.7610.95.2022.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2193/22 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 czerwca 2022 r. nr DO-II.7610.95.2022.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodły Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie, zarzucając: a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948; dalej jako u.PKP) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia w całości lub w części nieruchomości; b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. wszystkie w związku z art. 96 ust. 2 i 3 w związku z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r" poz. 1899 z późn. zm., dalej: ugn) polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu przez organ dowodu w postaci mapy podziału nieruchomości, który stanowiłby złącznik do decyzji uwłaszczeniowej i przerzucenie tego obowiązku na stronę postępowania a w konsekwencji przerzucenie na stronę odpowiedzialności za błędy proceduralne organu administracji państwowej i pozbawieniu stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Ocena zasadności podniesionych zarzutów skargi kasacyjnej dokonana została z uwzględnieniem pełnego kontekstu rozpatrywanej sprawy. Zważywszy na konkretne okoliczności rozpatrywanej sprawy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie, polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo zarzucanego organim naruszenia art. 75 § 1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 96 ust. 2 i 3 oraz art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) nie zasługuje na uwzględnienie. Bezspornie, na podstawie art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Podkreślić jednak trzeba, że obowiązek ten nie zwalnia strony postępowania od współpracy z organem. Należy zauważyć, iż organ administracji publicznej nie jest zobowiązany do wyręczania strony w realizacji zarówno jej uprawnień, jak i obowiązków procesowych. Polskie Koleje Państwowe S.A., jako inicjator postępowania w niniejszej sprawie, już w maju 2016 r. została wezwana przez organ administracji do przedłożenia projektu podziału działki nr [...], wykonanego w uzgodnieniu z zarządcą drogi publicznej. Spółka nie tylko nie zakwestionowała wówczas zasadności tego wezwania, ale pismem z dnia 19 maja 2016 r. potwierdziła przystąpienie do stosownych prac podziałowych. Mimo upływu ponad pięciu lat, Polskie Koleje Państwowe S.A. nie przedłożyła organowi dokumentacji podziałowej. W tej sytuacji, pismem z dnia 22 czerwca 2021 r. Wojewoda Śląski ponownie zwrócił się do Polskich Kolei Państwowych S.A. o udzielenie informacji dotyczącej postępu prac podziałowych. Spółka jednak zwlekała z przedłożeniem tej dokumentacji, argumentując, iż prace te nadal trwają. Dnia 16 listopada 2021 r. Spółka ponownie zawnioskowała o przedłużenie terminu, powołując się na trwające postępowanie podziałowe, jednak do momentu zakończenia postępowania administracyjnego nie przedłożyła dokumentacji potwierdzającej finalizację podziału działki. W tym stanie rzeczy nie można zasadnie stawiać organom zarzutu naruszenia art. 75 § 1, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 96 ust. 2 i 3 oraz art. 97 ust. 1 u.g.n. poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania materiału dowodowego. Polskie Koleje Państwowe S.A., deklarując wolę i gotowość przedłożenia potrzebnych do załatwienia sprawy dokumentów, jednocześnie konsekwentnie nie realizowała składanych deklaracji. Nie może być wątpliwości, że na stronie postępowania, będącej dysponentem wniosku, ciąży obowiązek współdziałania z organem, zwłaszcza gdy dotyczy to złożenia dokumentacji mającej kluczowe znaczenie dla załatwienia sprawy. W rozpoznawanej sprawie dysponent wniosku, pomimo upływu wielu lat od zgłoszenia jego żądania i deklarowanej woli dostarczenia niezbędnej dokumentacji, konsekwentnie pozostawał bierny. W obliczu składanych przez Spółkę deklaracji, mając na uwadze, że to strona jest dysponentem wniosku i decyduje o treści swojego żądania, które ma prawo modyfikować, nie sposób organom zasadnie zarzucić naruszenia przepisów postępowania. Niezasadny w tej sytuacji pozostaje również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (dalej: u.PKP), poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. (dalej: PKP) nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, mimo że, zdaniem skarżącej kasacyjnie, zrealizowane zostały wszystkie przesłanki uwłaszczenia w całości lub w części nieruchomości. Zarzut naruszenia prawa materialnego może dotyczyć błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania. Kwestia błędnej wykładni sprowadza się do podważenia interpretacji przepisu prawa materialnego, treści ustalonej przez sąd normy prawnej, co powinno mieć miejsce przez zakwestionowanie zastosowanych dyrektyw interpretacyjnych i wskazanie prawidłowego rozumienia przepisu. Natomiast kwestia niewłaściwego zastosowania dotyczy etapu kwalifikacji prawnej stanu faktycznego, wadliwość w tym zakresie może być pochodną błędnej wykładni lub wadliwych ustaleń faktycznych, bądź też obu tych przypadków łącznie. W rozpatrywanej sprawie, choć zarzucono błędną wykładnię przepisu art. 34 ust. 1 u.PKP, to w istocie argumentacja skargi kasacyjnej sprowadza się do zarzutu błędnego zastosowania tego przepisu. Odnosząc do zarzutu błędnej wykładni art. 34 ust. 1 u.PKP wyjaśnić trzeba, że strona skarżąca kasacyjnie w niniejszej sprawie nie wskazała naruszonych dyrektyw interpretacyjnych, a prawidłowość rozumienia przesłanek przyjęta przez Sąd Wojewódzki nie została zakwestionowana. Odnosząc się natomiast do kwestii błędnego zastosowania art. 34 ust. 1 u.PKP, wskazać trzeba, że zarzucana wadliwość w tym zakresie mogłaby stanowić pochodną błędnej wykładni (czego jednak w rozpatrywanej sprawie nie wykazano), albo wadliwych ustaleń faktycznych. Zgodnie z treścią art. 34 ust. 1 u.PKP grunty będące własnością Skarbu Państwa, które w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowały się w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych, a co do których przedsiębiorstwo nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie przewidzianej prawem i nie legitymowało się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem 27 października 2000 r., z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Jednocześnie, zgodnie z ust. 4 tego przepisu, nabycie to nie może naruszać praw osób trzecich. W realiach niniejszej sprawy bezspornie ustalono, iż grunt oznaczony jako działka nr A obręb T., stanowił zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r., własność Skarbu Państwa. Sąd prawidłowo przyjął, że spełniona została pierwsza przesłanka uwłaszczenia. Jednakże kluczowym problemem pozostawało ustalenie przesłanki posiadania gruntu przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Ustalone zostało bowiem, że przedmiotowa nieruchomość była w tym dniu częściowo zajęta pod linię kolejową nr [...], a częściowo stanowiła fragment pasa drogowego ul. S. w T., która od 1987 r. posiadała status drogi publicznej. Powyższe okoliczności wynikają z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, m.in. z uchwały nr XX/161/87 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 31 marca 1987 r., potwierdzone także pismami Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w T. z dnia 21 stycznia 2008 r. oraz Prezydenta Miasta T. z dnia 8 sierpnia 2012 r. Ustalenie przez organ, że nieruchomość była zajęta w części pod drogę publiczną, wyklucza możliwość jej uwłaszczenia na rzecz PKP. Uwłaszczenie takie stanowiłoby bowiem naruszenie prawa osób trzecich, czyli zarządcy drogi publicznej, a tym samym naruszenie przesłanki negatywnej określonej w art. 34 ust. 4 u.PKP. Zarzut naruszenia prawa materialnego należy zatem uznać za niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.