I OSK 1458/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: NSA Monika Nowicka NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Województwa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1360/19 w sprawie ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 stycznia 2020 r. oddalił skargę Województwa [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Województwo [...], zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo Województwo [...] wniosło o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: 1) art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.), dalej: specustawa, wskutek błędnej wykładni i uznanie, że ustalenie wartości nieruchomości na dzień wydania decyzji przez uwzględnienie wartości konstrukcji reklamowej, mimo że nie była częścią składową gruntu, jest prawidłowym ustaleniem wysokości odszkodowania; 2) art. 47 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodek cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145), dalej: kc, na sutek błędnej wykładni i uznania, że tablica reklamowa stanowiąca stalową konstrukcję jest częścią składową nieruchomości, chociaż prawidłowa wykładnia naruszonego przepisu wskazuje, że jest to w istocie rzecz ruchoma w sposób przemijający połączona z gruntem; 3) art. 135 ust. 2 i 4 w zw. z art. 155 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 poz. 121), dalej: ugn, w zw. z art. 47 kc oraz 21 ust. 1 Konstytucji RP na skutek błędnej wykładni i uznania, że określenie przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nakładów, co do których rzeczoznawca majątkowy wskazał na stałe związane z gruntem, uzasadnia przyjęcie przez organ, że rzecz stanowi część składową nieruchomości bez względu na określony sposób związania z gruntem rzeczy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do rozpoznania poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że rozpoznawana sprawa dotyczy ustalenia odszkodowania za prawo własności nieruchomości położonej w P., w obrębie [...], w powiecie [...], województwie [...], oznaczonej jako działka ew. nr [...] o pow. 0,310 ha, która stała się własnością samorządu Województwa [...] z przeznaczeniem pod inwestycję drogową "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr [...], relacji W.-P.-Z.-K., na odcinku: od ulicy [...] do ulicy [...] na terenie miasta P., powiatu [...], województwa [...] – kategoria obiektów budowlanych XXV, XXV". Wysokość odszkodowania w kwocie 220 839 zł została ustalona po określeniu wartości wywłaszczonej nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym z [...] kwietnia 2018 r., w którym to dokumencie jego autor uwzględnił wartość naniesień budowlanych w postaci ogrodzenia, tablic reklamowych oraz zadrzewienia uznając je za części składowe wycenianej nieruchomości. Zdaniem Województwa wartość tablic reklamowych nie powinna zwiększać wartości nieruchomości, gdyż z powodu przemijającego powiązania ich z gruntem nie stanowią one części składowych wywłaszczonej nieruchomości. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy tablice reklamowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości stanowiły jej części składowe i jako takie zwiększały wartość tej nieruchomości, wpływając na wysokość należnego odszkodowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 47 kc częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego (§ 2). Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych (§ 3). Ponadto w myśl art. 48 tej ustawy z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Analiza treści zacytowanych przepisów wskazuje, że wyliczenie rodzajów części składowych nieruchomości zawarte w art. 48 kc nie ma charakteru zamkniętego. Wskazuje na to po pierwsze zastosowane w tym przepisie wyrażenie "w szczególności", a po drugie ujęcie w jego treści pojęcia nieostrego, jakim jest określenie "inne urządzenia trwale z gruntem związane". Ocena zatem czy konkretne tablice reklamowe stanowić będą części składowe nieruchomości (rzeczy głównej), wymaga ustalenia, czy spełniają one warunki uznania ich za części składowe w rozumieniu przywołanych przepisów Kodeksu cywilnego, czy też na skutek niespełnienia tych warunków zaliczone zostaną do rzeczy ruchomych niestanowiących części składowych nieruchomości. Odnotować przy tym należy, że przepisy Kodeksu cywilnego nie definiują pojęcia "inne urządzenia trwale z gruntem związane", w związku z czym do tej kategorii w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaliczyć m.in. przepusty, sieci techniczne, wolnostojące maszty antenowe, wolnostojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 557/19). Sporne w rozpoznawanej sprawie tablice reklamowe były posadowione w gruncie za pomocą stóp betonowych na słupach nośnych z profili stalowych. Sposób posadowienia tablic wyklucza zatem ich swobodną i dowolną rozbiórkę, a następnie przeniesienie w inne miejsce bez uszkodzenia konstrukcji tablicy reklamowej bądź jej istotnej zmiany. Demontaż tak posadowionej tablicy reklamowej co do zasady prowadzi bowiem do naruszenia stopy betonowej stabilizującej konstrukcję w gruncie oraz, czego nie da się wykluczyć, odkształcenia profili zapewniających sztywność konstrukcji i jej odporność na warunki zewnętrzne. Oznacza to, że sposób posadowienia spornych tablic reklamowych na wywłaszczonej nieruchomości spełnia przesłanki uznania ich za części składowe w rozumieniu art. 47 § 2 kc. Tym samym organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, a Sąd I instancji niewadliwie ustalenie to zaaprobował, że wartość tablic reklamowych znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości podwyższała wartość tej nieruchomości z uwagi na przypisanie im cech części składowej nieruchomości, a tym samym powodowała zwiększenie kwoty ustalonego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia tej nieruchomości. W konsekwencji powyższego zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 18 ust. 1 specustawy, art. 47 § 3 kc oraz art. 135 ust. 2 i 4 w zw. z art. 155 ust. 1 ugn, w zw. z art. 47 kc oraz 21 ust. 1 Konstytucji RP okazały się niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.