I OSK 145/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2612/22 w sprawie ze skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2612/22, oddalił skargę Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego nr [...] z dnia [...] listopada 2021 r. w części, w jakiej orzekł o działce nr [...] oraz umorzył postępowanie I instancji w tym zakresie (punkt 1), a także utrzymał w mocy decyzję Wojewody w pozostałej części, a mianowicie w zakresie stwierdzenia, że zespół pałacowo-parkowy, położony w miejscowości R., stanowiący obecnie część działki nr [...] o pow. 2,9047 ha (KW [...]), w części zaznaczonej na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część decyzji (wstępny podział nieruchomości - działka nr [...]), wchodzący uprzednio w skład nieruchomości o łącznej powierzchni 675,7 ha, zapisanej w księdze wieczystej R. tom I karta 1, jako własność S.S. - nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (punkt 2). Wojewoda w uzasadnieniu wydanej decyzji wskazał, że na badanej części znajdował się zespół pałacowo-parkowy, który nie był funkcjonalnie powiązany z gospodarczą częścią majątku. Zarówno charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie pozwalają bowiem na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części dworsko-parkowej i części gospodarczej. Wojewoda, mając na uwadze całość okoliczności faktycznych i prawnych uznał, iż dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego majątku, zespół pałacowo-parkowy wchodzący w jego skład był całkowicie zbędny. Sam kompleks mieszkalny wraz z parkiem posadowiony na działkach o numerach [...] i [...] mógł również samodzielnie funkcjonować w oderwaniu od części gospodarczej majątku. Uwzględniając zatem powyższe ustalenia organ stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy, stanowiący byłą własność S.S. oraz jej małoletnich synów, usytuowany na obecnych działkach ewidencyjnych oznaczonych numerami: [...] oraz części działki [...], nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałymi gruntami majątku, stąd też w ocenie organu nie stanowił on nieruchomości ziemskiej w rozumieniu przepisów art 2 ust. 1 lit. e dekretu. Rozpatrując sprawę na skutek odwołania organu Minister uznał, że zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalają na stwierdzenie, że zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność oddzielnego, samodzielnego funkcjonowania części gospodarczej majątku oraz zespołu pałacowo- parkowego. Wykazanie takiego związku funkcjonalnego jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia podpadania spornej nieruchomości pod działanie przepisów dekretu. W postępowaniu wszczętym na wniosek sformułowany w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r, o przeprowadzeniu reformy rolnej, to organ administracji prowadzący postępowanie musi wykazać, że taka konieczna interakcja (relacja dwustronna) pomiędzy obiema częściami majątku istniała. Minister wskazał, że w trakcie postępowania pozyskano dokumentację konserwatorską - karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa, dotyczące zespołu folwarcznego oraz dworu w R. Na kartach tych znajduje się szkic sytuacyjny założenia pałacowo-parkowego i zespołu folwarcznego. Wynika z niego, że na projektowanej działce nr [...] znajdował się park (w północnej części, na osi wschód-zachód, wzdłuż brzegu jeziora) oraz pałac (w południowo-zachodniej części). Na spornym terenie oprócz budynku pałacu (wraz z dobudowanym do niego skrzydłem) znajdował się jeszcze niewielki budynek piwniczki z 1929 r. Do założenia pałacowo-parkowego od strony południowo-wschodniej przylegały zabudowania folwarczne, na które składały się: garaże, gorzelnia, stodoła, stajnia, magazyn zbożowy. Od strony południowej: chlewnia, szopa na narzędzia i kuźnia. Od strony północno-zachodniej przylegała dawna kolonia mieszkalna. Taki sam układ zabudowań można dostrzec na mapie arkusza Pas 34 Słup 25, w skali 1:100 000, Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1936 r. Na karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa dotyczącej dworu zanotowano, że "park dworski o charakterze krajobrazowym, o powierzchni ok. 4,8 ha, znajduje się w części pn.pn.-wsch. założenia i graniczy z linią brzegową jeziora. Po stronie pn. dworu w parku zachowały się pozostałości schodów prowadzących w stronę jeziora, drugie schody znajdują się po zachodniej stronie dworu". Odnośnie stanu zachowania odnotowano, że zespół pałacowo-parkowy zachowany jest w pierwotnych granicach. Taki sam układ zespołu stwierdzony został podczas oględzin, przeprowadzonych w dniu 7 grudnia 2016 r.. W trakcie postępowania administracyjnego przesłuchano także świadków: A.S. (ur. w 1937 r., mieszkankę R.) oraz J.B. (ur. w 1950 r., posiadającą wiedzę od mamy, która była guwernantką w majątku), która zeznała, że park był wykorzystywany na potrzeby rekreacyjne właściciela. Odnośnie samego pałacu, organ podał, że jego powstanie datuje się na rok 1867. W latach powojennych przeszedł adaptację na cele mieszkaniowe i usługowe, co spowodowało szereg zmian w układzie wnętrza (pierwotny układ został zatracony na skutek wtórnych podziałów) oraz zewnętrznym (dobudówka od strony zachodniej), Oznacza to, że na podstawie rzutu wnętrza pałacu, zamieszczonego w karcie ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa dotyczącej dworu nie ma możliwości wywnioskowania pierwotnej funkcji poszczególnych pomieszczeń. Jedynym źródłem wiedzy są w tym wypadku świadkowie, którzy zeznali, że "w budynku pałacu była kuchnia pałacowa, mieszkała kucharka, na dole były salony, a u góry mieszkania" oraz "w pałacu mieszkała właścicielka z synami i pani, która gotowała" (świadek J.B.). Nie ma żadnej informacji o znajdującym się w tym budynku miejscu skąd mógł być prowadzony bezpośredni zarząd nad majątkiem (gabinet, kancelaria) oraz że zarząd taki wykonywany był bezpośrednio przez właścicielkę, Natomiast z pozyskanej z Archiwum Państwowego w Bydgoszczy przy piśmie z dnia 7 września 2016 r., dokumentacji dotyczącej m.in, działalności majątku na podstawie akt Państwowego Banku Rolnego Oddział w Grudziądzu, wywnioskować można, że w majątku zatrudnione były osoby odpowiedzialne za zarządzanie. Wśród otrzymanych dokumentów znajduje się; wykaz pracowników adm., służby folwarcznej oraz robotników rolnych w nier. Ziemskiej R., gdzie wymieniono J.S., od 1935 r. pełniącego funkcję "włodarza" (zarządcy odpowiedzialnego przed właścicielem majątku ziemskiego za jego stan lub stan prac w polu). Z kolei w piśmie S.S. z dnia 10 lutego 1939 r. do Dyrektora Banku mowa jest o W.G. z B., który miał przez trzy lata pełnić funkcję kierownika gorzelni w majątku w R. W ocenie Ministra, zespół pałacowo-parkowy wykorzystywany był w celach mieszkalnych i rekreacyjnych, a właścicielka wraz z synami nie zajmowała się bezpośrednim zarządem nad pracami wykonywanymi w części gospodarczej majątku (na polu i w gorzelni). Ponadto, w trakcie postępowania, pomimo wystąpień do właściwych instytucji zajmujących się archiwami oraz ochroną zabytków, nie udało się pozyskać żadnego dowodu, który świadczyłby, że park lub pałac w jakikolwiek sposób były wykorzystywane przy produkcji rolnej. W takim przypadku uzasadnione jest stwierdzenie, że będący przedmiotem postępowania zespół pałacowo-parkowy w R., nie podpadał pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a zatem należało utrzymać w mocy orzeczenie Wojewody, w zakresie w jakim stwierdził, że część działki nr [...] o pow. 2,9047 ha nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Minister decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2021 r. w części, w jakiej Wojewoda orzekł o działce nr [...] oraz umorzył postępowanie I instancji w tym zakresie z uwagi ostateczne rozstrzygnięcie sprawy w tym zakresie a w punkcie 2 utrzymał w mocy decyzję Wojewody w pozostałym zakresie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra skarżący złożył w części dotyczącej punktu 2 decyzji, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie 2 oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., podzielając stanowisko Ministra, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, że pomiędzy nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a zespołem dworsko-parkowym nie istniał nierozerwalny związek. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zespół dworsko-parkowy składał się z budynku dworu i parku, które służyły celom mieszkalnym i rekreacyjnym. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, na które powołuje się Minister wyraźnie wskazują na istnienie części dworsko-parkowej oraz części folwarczno-gospodarczej. W bezpośrednim sąsiedztwie tej nieruchomości, na obecnych działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami: [...], [...],[...] znajdowały się i nadal znajdują, zabudowania folwarczno-gospodarcze takie jak: świniarnia, owczarnia, magazyny, stajnia, stodoła, obora i inne, jednakże były one usytuowane poza zespołem pałacowo-parkowym. Poza terenem objętym wnioskiem usytuowane były także sześcioraki - budynki mieszkalne dla pracowników folwarku. Przeprowadzony zaś w dniu 7 grudnia 2016 r. dowód z oględzin nieruchomości potwierdził, iż budynki związane bezpośrednio z produkcją rolną usytuowane były poza terenem, na którym znajduje się pałac wraz z parkiem. Ponadto zespół pałacowo-parkowy oddzielony był od części folwarcznej grubym murem, półkolistym wyjazdem prowadzącym pod wejście do budynku pałacu, oddzielną bramą oraz naturalnym zadrzewieniem terenu. Zespół dworsko-parkowy w R., który nie miał charakteru rolniczego (zgodnie z § 4 rozporządzenia wykonawczego, "za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe"), mógłby zatem podlegać pod działanie art, 2 ust, 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, gdyby pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i mógłby być wykorzystany na cele reformy rolnej. Przy czym, w ocenie Sądu, związek funkcjonalny oznacza, że nieruchomość ziemska nie mająca charakteru rolniczego, która co do zasady nie podlegałaby przejęciu, była niezbędna do funkcjonowania nieruchomości o charakterze rolniczym (jak np. przedsiębiorstwa produkcji rolnej dla wykorzystania płodów wytwarzanych w nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym). Sąd, odwołując się do orzecznictwa, podzielił stanowisko Ministra, że w świetle przeprowadzonych dowodów wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w skład majątku pozwalało na wyodrębnienie części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym. Z całego majątku można wyodrębnić części: dworsko-parkową oraz część gospodarczą zabudowaną budynkami gospodarczymi i stricte rolną. Tym samym część dworsko-parkowa stanowiła siedzibę właścicieli i służyła wyłącznie ich potrzebom. Zasadnie zatem, zdaniem Sądu, Minister uznał, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucając: 1. naruszenia przepisów prawa materialnego tj. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 3 poz. 13 ze zm.), w tym w szczególności art. 1 ust. 2, 2 ust. 1 lit e, 6, 7 i 17 dekretu poprzez ich błędną interpretację i w konsekwencji przyjęcie w szczególności, że: - zespoły pałacowo - parkowe, w tym nieruchomość w R. oznaczona we wstępnym projekcie podziału jako dz. nr [...], wobec braku funkcjonalnego związku z pozostałą częścią majątku ziemskiego, nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, pomimo że wg dekretu przechodziły na własność Skarbu Państwa całe nieruchomości ziemskie, nie wyłączając dworów, pałaców i parków, - zespół pałacowo- parkowy nie stanowił części nieruchomości ziemskiej, jeżeli nie miał rolniczego charakteru, pomimo że dekret nie dawał żadnych podstaw do dokonywania tego rodzaju wyłączeń, - zespół pałacowo - parkowy w R. był nieprzydatny dla celów reformy rolnej, pomimo że na jego terenie znajdowały się budynki gospodarcze, stajnia, dom mieszkalny dla pracowników folwarku tworzące z zespołem gospodarczą całość, a nadto z dekretu wynika, że jednym z celów przeprowadzenia reformy rolnej była rezerwacja terenów np. dla szkół czy kolonii mieszkalnych, a celom tym dwór w R. wraz z sąsiednimi budynkami mógł niewątpliwie służyć, 2. naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienia kwestii sposobu i miejsca zarządu majątkiem w R. i w konsekwencji uznanie, że dwór i park służyły wyłącznie celom mieszkalnym i rekreacyjnym, a zespół dworsko - parkowy w R. nie miał charakteru rolnego i nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej. W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych. Jednocześnie, skarżący zrzekł się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał przede wszystkim za niezasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego tj. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 3 poz. 13 ze zm.), w tym w szczególności art. 1 ust. 2, 2 ust. 1 lit e, 6, 7 i 17 dekretu poprzez ich błędną interpretację. Zarówno bowiem orzekające w sprawie organy, jak Sąd I instancji właściwie zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej wykładni. Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U, Nr 10, poz. 51 ze zm.), a jego celem było stwierdzenie, czy zespół dworsko-parkowy położony w R. podpadał pod działanie art 2 ust. 1 lit. e dekretu. Niewątpliwie przy tym przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej (tak Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z dnia 10 stycznia 2011,1 OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23). Z ugruntowanego orzecznictwa, do którego trafnie odwołał się także Sąd instancji, wynika zaś, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane wart. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednakże nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Te z kolei mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego. Jak zaś stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej: "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrażonym w powyższej uchwale), należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Tym samym nie można przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, a z dniem 17 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Taka wykładania jest niedopuszczalna, gdyż prowadziłaby do skutku, że dekret o reformie rolnej wywoływałby skutki na dwie różne daty, a więc tak jakby to były dwie reformy. Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r." Powyższe stanowisko zawarte w uchwale I OPS 3/10 podziela skład orzekający. Natomiast co do pojęcia nieruchomości ziemskiej odniósł się po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r. sygn. akt III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2001 r. sygn. akt IV SA 2724/98, LEX nr 755). Na temat pojęcia związku funkcjonalnego trafnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 483/20, mianowicie: "W orzecznictwie sądowym w odniesieniu do nieruchomości ziemskich zabudowanych, na których posadowione były pałace albo dwory, jednolicie uwypukla się znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, że teren związany z rezydencją właściciela nieruchomości ziemskiej przeszedł na rzecz Państwa w myśl dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanej wcześniej uchwały o sygn. akt I OPS 3/10. W jego świetle zasadne jest badanie istnienia wskazanego "związku funkcjonalnego" pomiędzy rezydencją a resztą nieruchomości, jako warunku podpadania zespołu pałacowo-parkowego pod działanie dekretu. Pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, że "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. W istocie więc ugruntowane w judykaturze pojęcie nie dotyczy metodologicznie związku funkcjonalnego (relacji jednostronnej zależności) lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku. Wobec stosunkowo ogólnikowo formułowanej w judykaturze definicji "związku funkcjonalnego", przy braku konsekwencji terminologicznej, ustalenie, co do występowania takiej zależności, w kontekście rozpatrzenia określonej sprawy jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym." Termin "związek funkcjonalny" nie posiada definicji legalnej. Z kolei, w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych sprecyzowano, że "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Nie jest to relacja jednostronnej zależności lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1438/16; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla wykazania istnienia "związku funkcjonalnego" nie mają znaczenia powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00). Prezentowany jest bowiem pogląd, że o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie decyduje brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, a wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie. Wystarczy wykazanie, że część dworska nie należy do części folwarcznej, lecz stanowi integralną część parku, mimo nieoddzielenia ogrodzeniem ze wszystkich stron, zamieszkiwania właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, a nawet mimo korzystania przez niego i rodzinę z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski oraz utrzymywania części rezydencjalnej z dochodów pochodzących z majątku rolnego (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 287/08). Tym samym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. jest niezasadny, a zaprezentowane w tej kwestii stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe. Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienia kwestii sposobu i miejsca zarządu majątkiem w R. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego, kwestia ta stanowiła zasadniczy przedmiot postępowania wyjaśniającego z uwagi na przedstawioną powyżej wykładnię przepisów dekretu i rozporządzenia. Stąd też w toku postępowania wyjaśniającego badano związek funkcjonalny i kwestie dotyczące zarządzania majątkiem i zatrudnionych w tym celu pracowników. W oparciu o wszystkie zgromadzone dowody, orzekające w sprawie organy stwierdziły, że część dworsko-parkowa stanowiła siedzibę właścicieli i służyła wyłącznie ich potrzebom. Wskazano przy tym na sposób zagospodarowania terenu, dokumentację otrzymaną od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, w tym zwłaszcza zachowane w niej fotografie, a także przeprowadzone w toku niniejszego postępowania oględziny nieruchomości oraz zeznania świadków. Analizowano także zachowane dokumenty dotyczące zatrudnienia w tym wykaz pracowników adm., służby folwarcznej oraz robotników rolnych w nier. Ziemskiej R., w którym wykazany był od 1935 r. włodarz, a także pisma właścicielki nieruchomości, z których wynika, że był zatrudniony również kierownik gorzelni w majątku w R. W toku postępowania nie dostarczono natomiast dowodów potwierdzających, że w dworze mieszkał rządca majątku. Tymczasem, budynki do celów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego tj. kolonia mieszkaniowa dla pracowników gospodarstwa - sześcioraki znajdowały się na terenie majątku, w odległości ok. 200-300 m od części rezydencjalnej i poza jej granicami. Również poza zespołem pałacowo-parkowym znajdowały się zabudowania folwarczno-gospodarcze takie jak: świniarnia, owczarnia, magazyny, stajnia, stodoła, obora. Zgromadzone w toku postępowania dowody pozwalały zatem na uznanie, że nieruchomość objęta wnioskiem miała charakter typowo rezydencjalny i reprezentacyjny. To wszystko uzasadniało zaś stwierdzenie, że będący przedmiotem postępowania zespół pałacowo-parkowy w R., nie podpadał pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z zachowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Dokonana zaś ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nastąpiła w granicach swobodnej oceny dowodów wyznaczonej przepisem art. 80 k.p.a. Jak przy tym zauważył Sąd I instancji, wprawdzie organy dysponowały nader skąpym materiałem dowodowym, to jednak tenże zgromadzony materiał dowodowy potwierdza prawidłowość stanowiska przedstawionego w zaskarżonej decyzji. Skarżący natomiast nie przestawił żadnych dowodów na poparcie przeciwnej tezy prezentowanej w toku postępowania administracyjnego, że nieruchomość ta podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej należy zaś wykazać, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego mogłoby być inne. Nie wystarczy zawarcie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób, a także uzasadnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Dopiero bowiem takie określenie podstawy skargi kasacyjnej umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny zasadności zarzutu kasacyjnego opartego na tej podstawie zwłaszcza, że rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje wyłącznie w jej granicach. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.