I OSK 1393/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1044/23 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 29 września 2023 r., nr SKO.421.814.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W GDAŃSKU WYROKIEM Z 27 MARCA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ J. B. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W SŁUPSKU Z 29 WRZEŚNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Autor skargi kasacyjnej zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie, rozpoznanie "skargi w trybie uproszczonym" oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo wystąpił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., przez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że matka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutu skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że niemożliwe było uwzględnienie wniosku o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Wniosek ten został złożony w skardze kasacyjnej, tj. w środku zaskarżenia składanym po wydaniu przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku w sprawie zainicjowanej skargą. Wniosek taki złożony w skardze kasacyjnej, o ile rzeczywiście dotyczy skargi, tj. pisma inicjującego postępowanie sądowoadministracyjne w pierwszej instancji, jest zatem spóźniony. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że zaskarżony wyrok został wydany w trybie uproszczonym na wniosek złożony przez skarżącą w samodzielnie sporządzonej skardze na decyzję organu odwoławczego. Ponadto zauważyć należy, że w przypadku, gdyby intencją autora skargi kasacyjnej było rozpoznanie skargi kasacyjnej z pominięciem trybu rozprawowego, to wniosek taki powinien zostać sformułowany na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., co zresztą w rozpoznawanej sprawie nastąpiło. Wyjaśnić przy tym należy, że wprawdzie zgodnie z art. 193 p.p.s.a. jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, co mogłoby skłaniać do zastosowania art. 119 pkt 2 in fine w zw. z art. 193 p.p.s.a., ale przywołany powyżej przepis art. 176 § 2 p.p.s.a. reguluje kwestię trybu rozpoznania skargi kasacyjnej w sposób odrębny, stanowiąc przepis szczególny dotyczący postępowania przed Naczelny Sąd Administracyjny, o którym mowa w art. 193 p.p.s.a. in principio. Przechodząc do rozpoznania zarzutu kasacyjnego, należy wyjaśnić, że Burmistrz Miasta L. decyzją z 18 sierpnia 2023 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, wskazując, że niepełnosprawność podopiecznego skarżącej powstała po przekroczeniu przez niego wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 29 września 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy nie podzielił jednakże stanowiska organu pierwszej instancji, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ ten jednocześnie wskazał, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia jest niemożliwe z uwagi na fakt, że niepełnosprawny jest żonaty z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia przyznanie tego prawa w związku z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że kwestia legitymowania się przez małżonka osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności była w przeszłości różnie rozumiana w orzecznictwie sądów administracyjnych, co doprowadziło do wydania w dniu 14 listopada 2022 r. uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, w której doszło do ujednolicenia rozbieżnych stanowisk. Z uchwały tej wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może nabyć osoba inna niż małżonek niepełnosprawnego wyłącznie w sytuacji, gdy mąż albo żona osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podkreślił przy tym, że stanowisko wyrażone w przytoczonej uchwale jest wiążące dla innych składów orzekających. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w poprzedzających punktach] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (1), nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (2) i nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Ponadto stosownie do postanowień art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, tj. krewnym w stopniu pierwszym. Powoduje to, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie znajduje zastosowania w sprawie, w związku z czym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej w części, w jakiej autor skargi kasacyjnej oparł go na podstawie tego przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 876/23). Odnosząc się z kolei do zarzutu w części dotyczącej naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zauważyć należy, że spełnienie pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w tym przepisie nie jest wystarczające do uwzględnienia wniosku. Do przyznania tego świadczenia niezbędne jest także, aby w sprawie nie zmaterializowały się ustawowe przesłanki blokujące (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1162/23) takie jak uregulowane w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. występowanie małżonka osoby niepełnosprawnej, który to małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie skarżąca podnosiła, że żona niepełnosprawnego z uwagi na wiek i wynikający z niego stan zdrowia nie jest w stanie sprawować tej opieki, ale w świetle stanowiska wynikającego z prawidłowo przywołanej przez Sąd pierwszej instancji uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, okoliczność ta nie ma znaczenia w sprawie, a o braku możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia decyduje fakt, że żona niepełnosprawnego nie legitymuje się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko wynikające z przywołanej ustawy zostało szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i jego ponowne przytaczanie na tym etapie jest niecelowe. Zaznaczyć przy tym należy, że stanowisko to zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. jest wiążące zarówno dla wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić także należy, że uzasadnienie rozpoznawanej skargi kasacyjnej nie zawiera argumentacji, która powodowałaby, że po stronie składu orzekającego powstałoby przekonanie o konieczności wystąpienia do składu poszerzonego o wydanie w tej sprawie uchwały o odmiennej treści. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.