I OSK 1387/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasto Rzeszów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1127/23 w sprawie ze skargi Gminy Miasto Rzeszów na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 12 maja 2023 r., nr N-I.7581.2.18.2023 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Niżańskiego z dnia 24 marca 2023 r. nr G.6821.1.14.2020, 2. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz Gminy Miasto Rzeszów kwotę 1120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1127/23, oddalił skargę Gminy Miasta Rzeszów (dalej: skarżąca) na decyzję Wojewody Podkarpackiego z 12 maja 2023 r., nr N-I.7581.2.18.2023, w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 7 października 2019 r. K.J. - spadkobierczyni, siostra byłej właścicielki S.D., wystąpiła do Prezydenta Miasta Rzeszowa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, należącej do Gminy Miasto Rzeszów, położonej w obrębie [...], oznaczonej w momencie wywłaszczenia jako działka nr A - obecnie działka nr B. Po śmierci wnioskodawczyni z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpiła jej córka T.S. Wojewoda Podkarpacki postanowieniem z 16 marca 2020 r. wyłączył Prezydenta Miasta Rzeszowa od rozpatrzenia sprawy, wskazując Starostę N. jako organ właściwy do jej załatwienia. W toku postępowania 8 czerwca 2020 r. z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpili E.M., B.K., P.D. i W.D. - spadkobiercy W.D.1 (brata byłej właścicielki S.D.). Starosta N. decyzją z 29 września 2020 r. nr G.6821.1.14.2020 orzekł: w pkt 1 o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem B, posiadającej powierzchnię 0,3707 ha, zawierającej się w jednostce ewidencyjnej miasta Rzeszów obręb [...], obj. KW nr [...], stanowiącej własność Gminy Miasta Rzeszów - na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela, tj. T.S. - w 4/8 części, E.M. - w 1/8 części, P.D. - w 1/8 części, W.D. - w 1/8 części i B.K. - w 1/8 części; w pkt 2 o ustaleniu wysokości waloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 112 642 zł; w pkt 3 o zobowiązaniu T.S. - w wysokości 56 321 zł, E.M. - w wysokości 14 080,25 zł, P.D. - w wysokości 14 080,25 zł, W.D. - w wysokości 14 080,25 zł, B.K. - w wysokości 14 080,25 zł do zwrotu w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna, na rzecz Gminy Miasto Rzeszów, zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; w pkt 4, że wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduję się w dniu jej zwrotu; w pkt 5, że powyższa decyzja stanowi podstawę do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Wojewoda Podkarpacki decyzją z 16 listopada 2020 r., nr N-I.7581.2.98.2020 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 17 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1412/20, oddalił skargę skarżącej na ww. decyzję Wojewody Podkarpackiego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1274/21, uchylił zaskarżony ww. wyrok WSA w Rzeszowie, jak również decyzję Wojewody oraz decyzję Starosty. NSA wskazał, że stan faktyczny sprawy został wadliwie ustalony. Zastosowanie bowiem przepisów art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344, dalej: u.g.n.) jest możliwe dopiero w razie ustalenia, że nieruchomość została wywłaszczona, nie zaś nabyta w ramach obrotu cywilnoprawnego. Ponadto NSA w powyższym wyroku zauważył, że art. 141 ust. 2 u.g.n. stanowi podstawę orzeczenia w decyzji zwrotowej o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, wynikającej z obowiązku zwrotu odszkodowania poprzez ustanowienie hipoteki, o ile z wnioskiem o ustanowienie takiego zabezpieczenia wystąpi uprawniony podmiot. Orzeczenie takie jest konieczne w przypadku gdy Skarb Państwa bądź jednostka samorządu terytorialnego, jak również osoba na rzecz której realizowany będzie zwrot nieruchomości nie uzgodnili innej formy zabezpieczenia roszczenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta N. decyzją z 24 marca 2023 r. nr G.6821.1.14.2020 orzekł: w pkt 1 o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem działki B o pow. 0,3707 ha, zawierającej się w jednostce ewidencyjnej miasta Rzeszów obręb [...],, obj. KW nr [...], stanowiącej własność Gminy Miasta Rzeszów - na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela tj. T.S. - w 4/8 części, E.M. - w 1/8 części, P.D. - w 1/8 części, W.D. - w 1/8 części i B.K. - w 1/8 części; w pkt 2 ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 140 871 zł; w pkt 3 zobowiązał do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość: T.S. - w wysokości 70 435,50 zł, E.M. - w wysokości 17 608,88 zł, P.D. - w wysokości 17 608,88 zł, W.D. w wysokości 17 608,87 zł i B.K. - w wysokości 17 608,87 zł na rzecz Gminy Miasto Rzeszów w terminie 14 dni liczonych od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna; w pkt 4 wskazał, że wierzytelności jednostki samorządu terytorialnego z tytułu o którym mowa w treści art. 140 u.g.n. podlegają zabezpieczeniu hipoteką na nieruchomości, a decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej; w pkt 5 orzekł, że nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie w jakim się znajduje; w pkt 6 wskazał, że decyzja stanowi podstawę dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Wojewoda Podkarpacki decyzją z 12 maja 2023 r., nr N-I.7581.2.18.2023, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że w trybie art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, dalej u.g.g.w.n.) na podstawie aktu notarialnego z 30 marca 1988 r., Rep. A. Nr [...] S.D. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa między innymi działkę nr A, położoną w [...] w obrębie [...], jako niezbędną w związku z budową osiedla mieszkaniowego [...]. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji (zgodnie ze wskazówkami NSA) w kwestii zwrotu działki nr B, w szczególności fakt, że S.D. zawierając umowę sprzedaży ww. nieruchomości ze Skarbem Państwa w formie aktu notarialnego - wybrała tę formę przeniesienia własności, ponieważ w piśmie z 2 marca 1988 r., nr G UI.8221/2/6/88 (poprzedzającym zawarcie aktu notarialnego) została poinformowana, że przedmiotowa działka zgodnie z decyzją lokalizacyjną z 30 kwietnia 1987 r., nr UAN.III-8332/46-8/87 została przeznaczona na zamierzenie inwestycyjne pn. osiedle mieszkaniowe [...] w Rzeszowie, a wyrażenie zgody na dobrowolne jej zbycie w formie aktu notarialnego jest korzystniejsze, ponieważ odszkodowanie jest wypłacane jednorazowo, natomiast w przypadku wywłaszczenia odszkodowanie wypłacane jest w ratach. Perspektywa wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości została ujęta także w treści aktu notarialnego Rep. A. Nr [...]: "przedstawiciel Skarbu Państwa oświadcza, że wymienione działki mogą być objęte wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa, gdyż są niezbędne pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Na tej podstawie S.D. w oparciu o art. 8 uggwn z nieruchomości opisanej w paragrafie pierwszym tego aktu sprzedaje Skarbowi Państwa całe działki nr A (...).". Kolejnym potwierdzeniem perspektywy wywłaszczenia tej nieruchomości jest również informacja zawarta ww. akcie notarialnym, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości zwolniona została z opłaty skarbowej na podstawie art. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1987 r. (Mon. Pol. Nr 33 poz. 82), ponieważ następuje ona na cele uzasadniające wywłaszczenie. Wojewoda przychylił się do stanowiska organu I instancji, że wyżej opisana umowa kupna - sprzedaży nie była zwykłą czynnością cywilnoprawną polegającą na przeniesieniu prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, lecz było to nabycie nieruchomości przeznaczonej na cel uzasadniający jej wywłaszczenie. Podzielając stanowisko organu I instancji uznał także, że ww. działka nie została wykorzystana na cel określony w akcie notarialnym z 30 marca 1988 r., Rep. A Nr [...]. Z przeprowadzonych przez organ I instancji oględzin nieruchomości wynika, że przedmiotowa działka jest niezabudowana, nieogrodzona. Jej teren jest porośnięty roślinnością trawiastą, nawłocią i wrotyczem. Działka ta jest ponadto porośnięta samosiejkami drzew i jest niekoszona. Na działce nie został zrealizowany cel związany z jej wywłaszczeniem, tj. budowa osiedla mieszkaniowego [...], co stanowi podstawę do orzeczenia o jej zwrocie. Wojewoda, odwołując się do dominującego obecnie w orzecznictwie rozumieniem pojęcia "realizacja celu wywłaszczenia" w aspekcie wynikającym z treści art. 216 u.g.n., wskazał, że nie jest konieczne ustalanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu, skoro w akcie notarialnym wskazywano, że miała to być budowa osiedla - w tej sprawie budowa osiedla [...]. Dla uznania, że cel wywłaszczenia zrealizowano wystarczającym jest wykazanie, że dany obszar został zagospodarowany. Brak natomiast zagospodarowania terenu bądź zagospodarowanie go niezgodnie nawet z ogólnie określonym celem wywłaszczenia nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i podstawę odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe warunki z art. 136 u.g.n. Wojewoda za bezpodstawny uznał zarzut dotyczący braku załącznika graficznego do decyzji z 30 kwietnia 1987 r., nr UAN.III-8332/46-8/87, o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej budowy osiedla mieszkaniowego [...] w Rzeszowie. Organ I instancji podjął czynności mające na celu uzyskanie wyżej opisanej decyzji lokalizacyjnej wraz z załącznikiem graficznym przedstawiającym wywłaszczony obszar. Wojewoda - odnosząc się do zarzutu, iż pkt 4 decyzji organu I instancji (o ustanowieniu hipoteki) jest nieprecyzyjny, bowiem powinien odnosić się do konkretnych wierzytelności, wprost oznaczać nieruchomość, ewentualnie udziały w niej, które obciążane są hipoteką - uznał go za bezzasadny, nie dostrzegając konieczności wskazania w tym punkcie decyzji konkretnych wierzytelności, oznaczenia nieruchomości czy udziałów w niej. Na decyzję Wojewody Podkarpackiego skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który powołanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że dokonana kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała zaistnienia naruszenia prawa, a tym samym nie potwierdziła zasadności sformułowanych w skardze zarzutów. Sąd I instancji z uwagi na stwierdzony w toku postępowania stan podlegającej zwrotowi działki (zakrzaczone, zadrzewione, porośnięte niekoszoną trawą – brak jakichkolwiek śladów zagospodarowania) w pełni zaakceptował ustalenia orzekających w sprawie organów administracji co do braku realizacji na nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania celu wywłaszczenia, określonego w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości z 30 marca 1988 r., Rep. A. Nr [...], jako niezbędność m. in. działki nr A, położonej w [...] w obrębie [...] pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Sąd zauważył, że za punkt wyjścia w sprawie należy przyjąć wskazania zawarte w wydanym w sprawie kasacyjnym wyroku NSA z 21 czerwca 2022 r., I OSK 1274/21, według których zastosowanie przepisów art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. jest możliwe dopiero w razie ustalenia, że nieruchomość została wywłaszczona, nie zaś nabyta w ramach obrotu cywilnoprawnego. Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy w toku ponownego rozpatrywania sprawy prawidłowo i jednoznacznie ustaliły (potwierdziły), że przedmiotowa działka została faktycznie wywłaszczona, jako przeznaczona zgodnie z decyzją lokalizacyjną z 30 kwietnia 1987 r., nr UAN.III-8332/46-8/87, na zamierzenie inwestycyjne pn. osiedle mieszkaniowe [...] w Rzeszowie, a jej ówczesna właścicielka realnie liczyła się z perspektywą jej wywłaszczenia. Została o tym poinformowana w poprzedzającym akt notarialny piśmie z 2 marca 1988 r., nr G UI.8221/2/6/88, wg którego także wyrażenie zgody na dobrowolne zbycie w formie aktu notarialnego jest dla niej korzystniejsze, gdyż odszkodowanie zostanie wypłacane jednorazowo, a nie jak w przypadku wywłaszczenia w ratach. Perspektywa wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości została ujęta w treści ww. aktu notarialnego, w którym wprost zawarto informację, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości następuje na cele uzasadniające wywłaszczenie. W ocenie Sądu, powyższego uznania co do wywłaszczenia – wobec nie budzących wątpliwości zapisów tej decyzji – nie wyklucza brak załącznika graficznego do tej decyzji przedstawiającego wywłaszczony obszar (organy wykazały bezskutecznie próby jego pozyskania). Sąd podkreślił, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że sprzedaż nieruchomości we wskazanym w przedmiotowym akcie notarialnym trybie nie miała charakteru dobrowolnego, gdy sprzedający działali pod presją wywłaszczenia, mając na uwadze, że w razie niewyrażenie woli zawarcia umowy w toku negocjacji, dojdzie do wywłaszczenia i to za niższym odszkodowaniem niż kwota uzyskana z umowy sprzedaży. Sprzedaż nieruchomości w takich okolicznościach oceniana jest jako równoznaczna z wywłaszczeniem w aspekcie możliwości zastosowania art. 136 i 137 u.g.n., zatem mają do nich zastosowanie przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Sąd nie podzielił stanowiska co do naruszenia zaskarżoną decyzją art. 141 ust. 2 u.g.n. z powodu utrzymania w mocy decyzji niezawierającej orzeczenia w przedmiocie zabezpieczenia wierzytelności o zwrot zwaloryzowanego odszkodowania. W tym zakresie pkt 4 decyzji organu I instancji (wskazujący, że wierzytelności jednostki samorządu terytorialnego z tytułu o którym mowa w treści art. 140 u.g.n. podlegają zabezpieczeniu hipoteką na nieruchomości, a decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej) także w pełni realizuje wytyczne zawarte w wydanym w sprawie wyroku NSA co do tego, że art. 141 ust. 2 u.g.n. stanowi podstawę orzeczenia w decyzji zwrotowej o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, wynikającej z obowiązku zwrotu odszkodowania poprzez ustanowienie hipoteki, o ile z wnioskiem o ustanowienie takiego zabezpieczenia wystąpi uprawniony podmiot, a nie została uzgodniona innej forma zabezpieczenia roszczenia. Powyższe wyklucza równocześnie zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r., poz. 146; dalej: u.k.w.h.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca (dalej również – skarżąca kasacyjnie), zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i na postawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej – p.p.s.a. – jako podstawy kasacyjne wskazała: 1. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak oceny zarzutów skargi. W skardze skarżąca sformułowała trzy, powiązane ze sobą, zarzuty (naruszenia 141 ust. 2 u.g.n., art. 153 p.p.s.a., art. 65 ust. 2 u.k.w.h.), uzasadniając, iż nie może być uznane za prawidłowe wykonanie wskazówek NSA co do konieczności ustanowienia hipoteki w razie orzeczenia o zwrocie nieruchomości, zapis w sentencji decyzji, który w swej istocie rozstrzygnięciem nie jest, bo jedynie właściwie przepisuje art. 141 ust. 2 u.g.n.; iż zasada szczegółowości hipoteki wymaga, by w przypadku zwrotu udziałów w nieruchomości wzięto pod uwagę, czy hipoteka jest ustanawiana na udziałach czy na całej nieruchomości i do jakiej kwoty ustanawia się hipotekę; 2. gdyby jednak uznać, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a., to wskazała na naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż zapis pkt 4 decyzji organu I instancji jest pełną realizacją wytycznych wyroku NSA z 21 czerwca 202 r. sygn. akt I OSK 1274/21. 3. gdyby uznać, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a., to wskazała na naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 141 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż można skutecznie ustanowić hipotekę w decyzji o zwrocie nieruchomości bez oznaczenia wierzytelności i stosunku zobowiązaniowego, z którego wierzytelność wynika oraz bez oznaczenia nieruchomości obciążanej. Tymczasem zdaniem skarżącej art. 65 ust. 1 u.k.w.h. stawia ostre warunki treści czynności o ustanowieniu hipoteki, by była ona skuteczną podstawą wpisu do księgi wieczystej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a żadna z pozostałych stron postępowania nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych na określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W tej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Na wstępie wskazać należy, że wydanie decyzji organów obu instancji, jak również rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji, nastąpiło w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1274/21. Nie może budzić żadnych wątpliwości, że treścią wskazanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2022 r. zarówno organy administracji po raz kolejny orzekające w sprawie, jak i Sąd I instancji ponownie rozpoznający sprawę, jak również Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną, są związani na zasadzie art. 153 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Należy podkreślić, że ww. przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania. Zatem, związanie sądu administracyjnego przyjętą oceną prawną oznacza, że nie może on formułować odmiennych ocen prawnych. Innymi słowy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy oparcie skargi na podstawach sprzecznych z przyjętą oceną prawną musi skutkować jej oddaleniem, nawet gdyby w analogicznych stanach faktycznych i prawnych w innych sprawach wyrażane były poglądy odmienne. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy administracyjne obu instancji zastosowały się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organy ustaliły niezbicie, że sporna nieruchomość stanowiąca działkę nr B została przeznaczona zgodnie decyzją lokalizacyjną z 30 kwietnia 1987 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] w Rzeszowie. Dlatego też poprzednia właścicielka, mając w perspektywie wywłaszczenie swojej nieruchomości na ww. cel – budowę osiedla mieszkaniowego, aktem notarialnym z 30 marca 1988 r., Rep. A Nr [...], na podstawie art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, sprzedała na rzecz Skarbu Państwa m. in. działkę nr A (obecnie działka nr B). W tych warunkach stwierdzić należy, że słusznie Sąd I instancji uznał, że organy prawidłowo przyjęły, iż na spornej nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w powołanym wyżej akcie notarialnym, co w pełni uzasadnia zwrot tej nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela. Wskazać należy, że z treści wniesionej skargi kasacyjnej wynika jasno, że zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się wyłącznie na zagadnieniu zabezpieczenia wierzytelności Gminy Miasta Rzeszów wynikającej z obowiązku zwrotu odszkodowania poprzez ustanowienie hipoteki. Natomiast nie kwestionuje się w niej zasadności i prawidłowości zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Tym samym kwestia zwrotu nieruchomości pozostaje poza rozważaniami Sądu Kasacyjnego. Analizując materiał dowodowy sprawy pod kątem zastosowania art. 153 p.p.p.a. stwierdzić należy, że wprawdzie organy obu instancji, jak również Sąd I instancji, w myśl zaleceń zawartych ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wypowiedziały się w kwestii zabezpieczenia wierzytelności o zwrot zwaloryzowanego odszkodowania przez ustanowienie hipoteki, to jednak, jak słusznie twierdzi autor skargi kasacyjnej, treść zapisu w pkt 4 decyzji organu I instancji z 24 marca 2023 r. nie realizuje w pełni wytycznych wyroku NSA, albowiem zapis ten ogranicza się jedynie do przywołania zmodyfikowanej treści przepisu ust. 2 art. 141 u.g.n. Tymczasem w świetle art. 65 ust. 1 u.k.w.h. hipoteka może zabezpieczać oznaczoną wierzytelność wynikającą z określonego stosunku prawnego. Wynika z tego zatem obowiązek dookreślenia zarówno samej zabezpieczonej wierzytelności, jak również stosunku z którego ona wynika. Przez oznaczenie wierzytelności należy rozumieć, że powinna ona być skonkretyzowana poprzez określenie jej rodzaju i treści, jak też określenie stosunku, z którego wynika lub może wynikać wierzytelność, a także określenie stron tego stosunku. Hipoteka musi również określać jej przedmiot poprzez wskazanie indywidualnie oznaczonej nieruchomości. Może także obciążać część ułamkową nieruchomości, jeżeli stanowi udział współwłaściciela (art. 65 ust. 3). Nadto, w myśl art. 68 ust. 2 u.k.w.h. hipoteka zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy pieniężnej. Przy czym przez oznaczenie sumy pieniężnej należy rozumieć oznaczenie zarówno kwoty, jak i waluty. Wszystkie te elementy powinna zawierać prawidłowo sformułowana decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomość w części dotyczącej zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego polegającego na ustanowieniu hipoteki, aby decyzja o zwrocie mogła stanowić podstawę skutecznego wpisu hipotecznego zabezpieczenia do księgi wieczystej przez sąd wieczystoksięgowy. W przeciwnym razie sąd ten oddali wniosek o wpis w tym zakresie. Niewątpliwie zgodzić się należy z autorem skargi kasacyjnej, że pkt 4 decyzji organu I instancji nie spełnia opisanych wyżej wymogów ustanowienia hipoteki. Kwestionowana treść pkt 4 tej decyzji sprawia, iż wobec wskazanych wyżej braków owa decyzja nie mogłaby stanowić podstawy skutecznego wpisu hipoteki do księgi wieczystej. W tych okolicznościach zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za usprawiedliwione. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne uchylić zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji w całości, z tego względu, że orzeczenie o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego stanowi obligatoryjny element decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 1642/20). Inaczej ujmując, decyzja orzekająca o zwrocie nieruchomości nie może być pozbawiona orzeczenia (punktu) w zakresie zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego, jako że stanowi on integralną część tego rodzaju decyzji administracyjnej. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku co do zabezpieczenia wierzytelności określonej w tej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.