I OSK 1371/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 691/22 w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 lipca 2022 r., znak SKO.41/2825/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 691/22 oddalił skargę M.D. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 28 lipca 2022 r., znak SKO.41/2825/OS/2022, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 29 kwietnia 2022 r., nr MOPR.D-ŚS.460.77095.5.2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła wyrok w całości i zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji po ponownego rozpoznania oraz o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów na fakt wykazania, że jej matka, pomimo braku legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie opiekować się mężem ze względu na wiek i choroby przewlekłe, które u niej występują. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania. tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) (Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – przyp. NSA) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) przez błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że matka skarżacej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osoby: niezdolne do pracy i wymagające, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, a matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wyrok jest błędny z uwagi na wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy. Matka skarżącej legitymuje się bowiem orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, które jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro tak, to stanowisko organów jest błędne. W ocenie skarżącej kasacyjnie, pozostawanie w związku małżeńskim nie może być przesłanką odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie, w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości, osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Do skargi kasacyjnej dołączono niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nr 003007063 z 23 grudnia 2022 r., którym ustalono, że małżonka osoby niepełnosprawnej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2025 r., a niezdolność ta powstała 18 listopada 2022 r. W piśmie z 2 listopada 2023 r., zwracając się o przyśpieszenie terminu rozpoznania skargi kasacyjnej, skarżąca wskazała, że małżonka osoby niepełnosprawnej od grudnia 2022 r. posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, a od lipca 2023 r. orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutów pod adresem wykładni prawa materialnego, nie zakwestionowano zatem stanowiska Sądu I instancji, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej: u.ś.r.), warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko to odpowiada uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, której tezy i argumentację Naczelny Sąd Administracyjny podziela. W konsekwencji, w postępowaniu nie bada się faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane do alimentacji w bliższej kolejności, ale uwzględnia jedynie fakt legitymowania się stosownym orzeczeniem. Z tego względu nie mogły mieć w sprawie znaczenia dowody wskazujące na stan zdrowia i zakres leczenia matki skarżącej, albowiem tego rodzaju ustaleń w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy nie mają podstaw prowadzić, zasadniczym i koniecznym dowodem jest wyłącznie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, skutkującym wadliwy ustaleniem, że żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zarzut ten nie mógł odnieść skutku. Kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje zostały wydane 29 kwietnia 2022 r. (I instancji) i 28 lipca 2022 r. (II instancji). Z dokumentacji przedłożonej na etapie postępowania administracyjnego wynika, że ówcześnie małżonka osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki legitymowała się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w Lublinie z 14 stycznia 2022 r., nr 56758/19/20/21, zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Natomiast złożona kopia, niepotwierdzona za zgodność z oryginałem, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nr 003007063 nosi datę 23 grudnia 2022 r. Niezależnie zatem od jej waloru dowodowego, kopia tego orzeczenia nie potwierdza, aby matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w dacie orzekania przez organ II instancji. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności zaskarżonej decyzji wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jej wydania. W niniejszej sprawie oznacza to, że w dacie orzekania przez organ II instancji małżonka osoby niepełnosprawnej nie legitymowała się orzeczeniem mającym status orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie znajdują zatem potwierdzenia zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Pominięcie orzeczeń wydanych późnej, po wydaniu decyzji, nie może świadczyć o wadliwości ustaleń faktycznych, których wszak dokonuje się w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, a nie po jego zakończeniu. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w sytuacji zmiany okoliczności sprawy i uzyskania przez małżonkę osoby niepełnosprawnej statusu osoby z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, strona ubiegająca się o świadczenie powinna ponowić wniosek, ze wskazaniem na zmianę okoliczności sprawy. Natomiast powoływanie się na zmianę okoliczności zaistniałą po wydaniu kontrolowanej decyzji nie może odnieść skutku i prowadzić do uchylenia decyzji, skoro przy jej wydaniu organ nie naruszył przepisów i prawidłowo ustalił ówcześnie istniejący stan faktyczny i prawny. Odnosząc się do zgłoszonego przez pełnomocnika wniosku dowodowego należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Odesłanie to oznacza, że odpowiednie zastosowanie mają art. 227, art. 228 § 2, art. 231, art. 233–245 i art. 248–257 k.p.c. Zgodnie z art. 243² k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. W związku z powyższym, złożone do akt materiały stały się materiałem sprawy bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnego postanowienia. Złożona przy skardze kasacyjnej kopia orzeczenia nie stanowi jednak dowodu. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może dopuścić dowód z dokumentu. Kopia dokumentu, która nie została poświadczona za zgodność z oryginałem, nie jest dokumentem. Okoliczność ta nie ma jednak w sprawie rozstrzygającego znaczenia, albowiem złożona kopia dotyczy orzeczenia wydanego po zakończeniu postępowania administracyjnego w sprawie, czego skutek i znaczenie dla rozstrzyganej sprawy powyżej wyjaśniono. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.