I OSK 1311/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 599/22 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 lutego 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/13/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza A. z dnia 22 grudnia 2021 r. nr OPS.DŚR.ŚR.4802.12.791.2021.ŚP.OD.II.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 599/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę A. M. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "Kolegium") z 18 lutego 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/13/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 22 grudnia 2021 r. nr OPS.DSR.SR.4802.12.791.2021.SP.OD.Il Burmistrza A. (dalej: "Burmistrz"), ponownie rozstrzygając w sprawie z wniosku Skarżącej z 14 lipca 2021 r., odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 11 stycznia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem niepełnosprawność matki Skarżącej istnieje od 1 marca 2020 r., nie została zatem spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie, domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i zarzucając brak uwzględnienia przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zaskarżoną decyzją z 18 lutego 2022 r., Nr SKO.ŚR/4111/13/2022 Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 22 grudnia 2021 r. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 4 u.ś.r. wskazał, że przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b u.ś.r. konieczne jest - wbrew stanowisku organu I instancji - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r, poz. 1443; OTK-A 2014/9/104). Zatem podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być kwestia daty powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. Jednak pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ Skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z akt sprawy matka Skarżącej choruje na cukrzycę, wymaga podawania insuliny, ma schorzenia układu krążenia, nadciśnienie, niewydolność nerek, dnę moczanową i problemy z trzymaniem moczu. Wymaga diety, powoli porusza się w obrębie mieszkania, zapomina o lekach i niedosłyszy. Ustalono, że Skarżąca nie mieszka razem z matką i sprawując nad nią opiekę wykonuje takie czynności jak: mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje insulinę i leki, sprząta, gotuje, pierze, prasuje, robi zakupy, pilnuje diety, pomaga w kąpieli i ubieraniu matki. Organizuje też wizyty lekarskie i załatwia sprawy urzędowe. Biorąc pod uwagę ww. okoliczności organ odwoławczy uznał, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowiły w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uznano, że sprawowane przez Skarżącą czynności opiekuńcze nie mają charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej opieki, która uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stwierdzono, że zebrany materiał dowodowy jest w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką nad matką, a niepodejmowaniem zatrudnienia nie istniał związek przyczynowo - skutkowy. Ponadto stwierdzono, że skarżąca ma dwóch braci, którzy w równym co ona stopniu są zobowiązani alimentacyjnie względem matki i powinni partycypować w opiece nad matką w możliwej formie. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca. Opisanym wyrokiem z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 599/22 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę. Zdaniem Sądu I instancji za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W ocenie Sądu I instancji, Kolegium prawidłowo przyjęło także, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że Skarżąca w ramach sprawowanej opieki wykonywała przy matce takie czynności jak: mierzenie ciśnienia, poziomu cukru, podawanie insuliny i leków, sprzątnie, gotowanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, pilnowanie diety, pomaganie w kąpieli i ubieraniu matki. Ponadto organizuje wizyty lekarskie i załatwia sprawy urzędowe. Taki zakres pomocy przy niepełnosprawnej matce wskazuje, że słusznie organ przyjął, że były to w istocie czynności sprowadzające się do pomocy przy czynnościach codziennych. Tak świadczona pomoc nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Czynności te w rozmiarze świadczonym przez Skarżącą nie wykluczały możliwości podjęcia pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Odnosząc się do faktu osobnego zamieszkiwania Skarżącej i jej matki – Sąd I instancji podał, że Kolegium wzięło to pod uwagę wydając rozstrzygnięcie w sprawie. Okoliczność ta wynikała z oświadczeń Skarżącej. Sąd I instancji dodał, że w toku postępowania przed organami Skarżąca nie wskazywała aby okoliczność ta miała ulec zmianie. Podnoszenie na etapie postępowania sądowego, że Skarżąca mieszka z matką jest zmianą stanu faktycznego względem stanu faktycznego prawidłowo ustalonego przez Kolegium przy wydaniu zaskarżonej decyzji, a zatem może być jednie powoływane przy ewentualnym przyszłym wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wydaje bowiem rozstrzygnięcie według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania decyzji i taka decyzji jest przedmiotem kontroli sądu. Nowe okoliczności nie istniejące w chwili wydania decyzji nie mogą doprowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. Z tych samych przyczyn również dołączona do skargi dokumentacja medyczna potwierdzająca stan zdrowia matki Skarżącej nie mogła doprowadzić do wzruszenia zaskarżonej decyzji zwłaszcza, że ustalenia organu co do stanu zdrowia matki nie odbiegają od tego, co wynika z przedłożonych dokumentów medycznych. Sąd I instancji podał także, że organ nie kwestionował złego stanu zdrowia matki Skarżącej nie mniej jednak był zobligowany do wydania rozstrzygnięcia w aspekcie wszystkich przesłanek wymaganych do spełnienia w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji dodał końcowo, że Skarżąca ma jeszcze dwójkę rodzeństwa, gdzie każda z osób jest w równym stopniu zobowiązana alimentacyjnie wobec matki. Jako powody, dla których osoby te nie sprawowały opieki nad matką wymieniono zamieszkiwanie za granicą i pracę zawodową. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, iż istnieje bezpośredni związek między rezygnacją Skarżącej z podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Matka Skarżącej jest osobą wymagającą stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, opiekę nad matką sprawuje Skarżąca, a zakres tej opieki oraz wykonywane czynności uniemożliwiają Skarżącej podjęcie zatrudnienia, również w niepełnym wymiarze czasu pracy; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu polegającej na zaniechaniu uwzględnienia w toku interpretacji wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres wskazywanych przez Skarżącą czynności wykonywanych przy matce nie wymaga pełnej, całodobowej dyspozycyjności Skarżącej i nie stanowi przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia a tym samym nie spełniono przesłanek warunkujących przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy zakres wykonywanych przez Skarżącą czynności i charakter sprawowanej opieki wyklucza podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy; 3. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r poprzez dokonanie jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, iż warunkiem zastosowania tego przepisu jest wspólne zamieszkiwanie osoby chorej oraz opiekuna, a w konsekwencji błędne uznanie, że Skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką, ponieważ nie zamieszkuje wspólnie z matką podczas gdy Skarżąca mieszka wspólnie z matką. Niemniej, należy zaznaczyć, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. okoliczność, iż osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym nie zamieszkuje wspólnie z nim jest zupełnie irrelewantny z punktu widzenia możliwości przyznania świadczenia, gdyż art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą sprawowana jest opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie, tj. przez całą dobę; 4. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust la u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się Skarżącej będącej jednocześnie faktycznym opiekunem matki z uwagi na fakt, że opieka ta powinna być sprawowana także przez pozostałe dzieci, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów powinna skutkować przyznaniem wnioskodawcy świadczenia nawet jeśli żyją inne niż wnioskodawca osoby zobowiązane do świadczenia alimentacyjnego wobec chorej osoby. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ ma treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie: 1. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że wskazywany i wykonywany przez Skarżącą zakres czynności nie wymaga pełnej, całodobowej dyspozycyjności Skarżącej i nie stanowi przeszkody w podejmowaniu przez Skarżącą zatrudnienia oraz uznanie, że Skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką, ponieważ nie zamieszkuje wspólnie z nią podczas gdy w przedmiotowej sprawie zakres wykonywanych przez Skarżącą czynności i charakter sprawowanej opieki wyklucza podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy, a Skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką; 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c), art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez niezasadne oddalenie skargi z uwagi na nieuprawnione uznanie, że organy administracyjne w sposób uzasadniony odmówiły uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy Sąd I instancji bezzasadnie odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej na skutek niedopełnienia ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego co doprowadziło do błędnego uznania, że Skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonego w całości oraz uchylenie w całości obu wydanych w sprawie decyzji, a w konsekwencji o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Ewentualnie, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił powyższego wniosku, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W środku zaskarżenia sformułowano zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i procesowego, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez Skarżącej z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Rozstrzygnięcia również wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy ze Skarżącą kasacyjnie, że jej matka, u której stwierdzono schorzenia układu krążenia, nadciśnienie, niewydolność nerek, dnę moczanową i problemy z trzymaniem moczu, choruje na cukrzycę oraz ma problemy z pamięcią i ze słuchem, problemy z poruszaniem się – nie może zostać uznana za osobę, która nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podopieczna to osoba w podeszłym wieku, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 11 stycznia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca nie mieszka z matką, chociaż sprawuje nad nią opiekę. Ponadto Skarżąca na etapie postępowania sądowego wskazała, że mieszka już z podopieczną. Matka strony względu na stan zdrowia oraz typ schorzenia nie może funkcjonować samodzielnie (wymaga pomocy przy poruszaniu się, czynnościach samoobsługowych i higienicznych, przy spożywaniu posiłków, podawaniu leków, itp.). Większość czynności opiekuńczych wykonywanych jest przez wnioskodawczynię codziennie lub klika razy dziennie – co wynika tak z wywiadu środowiskowego, jak i ze złożonych w sprawie oświadczeń – stan ten nie jest kwestionowany przez organy. Twierdzenia ww. wywiadu, treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz złożonych do akt sprawy oświadczeń, jednoznacznie wskazują na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska Sądu I instancji oraz organów, odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika bowiem, że podopieczna ze względu na stan zdrowia i typ schorzenia, wymaga całodobowej opieki oraz obecności osoby, która będzie stale w pobliżu, gotowa do stałego świadczenia pomocy. Częstotliwość z jaką Skarżąca pomaga matce w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb (szczególnie higienicznych, czy dotyczących poruszania się, czy przyjmowania posiłków) w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez niego pracy. W analizowanej bowiem aktualnie sprawie, organy i następnie Sąd Wojewódzki miały za zadanie dokonać walidacji spełnienia warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez WSA i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Trudno bowiem przyjąć, że matka Skarżącej, która wymaga pomocy przy wielu czynnościach oraz jej stan zdrowia nie rokuje poprawy, nie jest osobą wymagającą stałej obecności opiekuna i długotrwałej opieki. W ocenie Sądu kasacyjnego aktualna sytuacja zawodowa Skarżącej, jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jej matki, a więc również zakresem faktycznej opieki, który zależy bezpośrednio od kondycji podopiecznej. Nieuprawnione w związku z tym było stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy uznać należy, że kwestionowany przez organy i Sąd I instancji związek pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i brak możliwości ponownego podjęcia aktywności zawodowej, pozostawały w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy oraz Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego skupiły na hipotetycznej możliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo wnioskującej. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena całokształtu sprawy nie pozwala na przyjęcie, żeby stan zdrowia osoby podlegającej opiece był na tyle dobry, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować samodzielnie, bez wsparcia i pomocy innej osoby w wymiarze, który umożliwiałby opiekunowi równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Konsekwencją powyższego stanu jest brak faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem opieka sprawowana przez Skarżącą nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu Sądu I instancji postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z u.ś.r. ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: rodzeństwa). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej siostry. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22; z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa Skarżącej wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem Skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej. Stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.