I OSK 1277/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1313/23 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO-NP-4115-104/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 22 lutego 2023 r., znak SP.5222.5.OD.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz M. T. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1313/23 oddalił skargę M. T. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO-NP-4115-104/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy. Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – Z. M. Do wniosku dołączono m.in.: orzeczenie o stopniu niepełnoprawności z dnia 4 lipca 2018 r., z którego wynika, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad matką i oświadczenie skarżącej o konieczności całodobowej opieki nad matką. Dołączono również oświadczenie skarżącej, że od dnia 20 grudnia 2022 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym należącym do syna. Z oświadczenia wynika także, że jest ona zdolna do pracy, jednakże z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. Burmistrz [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2018 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, z późn. zm., dalej "u.ś.r."). Decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym uznano art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W dalszej części uzasadnienia Kolegium zwróciło uwagę na okoliczność, że z ustaleń organu wynika, iż matka skarżącej (ur. 1939 r.) w dniu 9 kwietnia 2023 r. zmarła. Z akt sprawy wynika, że legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, była wdową - mąż zmarł w 1982 r., a także osobą niesprawną ruchowo, leżącą, całkowicie zależną od pomocy innych osób, cewnikowaną. Opiekę nad nią sprawowała od 1998 r. jej córka - skarżąca. Wykonywała szereg czynności pielęgnacyjnych, tj. higienę osobistą, wymianę pampersów, dbała o zdrowy stan skóry, ubierała, dawkowała leki, mierzyła ciśnienie i poziom cukru, podawała insulinę, wykonywała ćwiczenia fizyczne, masaże, oklepywanie, załatwiała sprawy urzędowe, dbała o kontakt z lekarzem, przygotowywała i podawała posiłki. Matka skarżącej cierpiała na: cukrzycę, arytmię, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, miała torbiel na nerce oraz guza w rdzeniu kręgowym. Oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji matki było jeszcze pięcioro jej rodzeństwa, co w ocenie Kolegium wykluczało przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał, że z ustaleń organu l instancji wynika, iż w odniesieniu co najmniej do 3 osób nie istniała żadna przeszkoda, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, mająca charakter obiektywny. Kolegium podkreśliło, iż również umowa darowizny i ustanowienia służebności osobistej względem skarżącej nie zwalnia pozostałego jej rodzeństwa z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki. Kolegium podniosło także, że skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 2 stycznia 2022 r. Niemniej jednak, w ocenie organu, rezygnacja ta nie pozostaje w związku przyczynowym ze sprawowaną opieką, albowiem - jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności – matka skarżącej już od 2016 r. wymagała konieczności objęcia jej stałą opieką w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i dotychczas skarżąca tę opiekę była w stanie pogodzić z pracą w gospodarstwie rolnym. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 108 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd podzielił pogląd Kolegium, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zdaniem Sądu, ocena natomiast, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Jak wynika z akt sprawy, oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji matki było jeszcze pięcioro jej dzieci. Syn F. jest emerytem, cierpi na obuoczną jaskrę, obecnie przebywa w szpitalu po operacji biodra; córka M. mieszka w znacznej odległości od miejsca zamieszkania matki, pobiera emeryturę rolniczą, jest po operacji nerki oraz cierpi na nerwicę oraz ma problemy kardiologiczne, jej mąż porusza się o balkoniku. Córka T. jest osobą samotną utrzymującą się z renty rodzinnej po mężu, nie posiada orzeczenia, operowana na kolana oraz leczona kardiologicznie i endokrynologicznie. Córka B. pobiera emeryturę, mieszka z mężem i nie posiada grupy inwalidzkiej; syn K. jest żonaty i pracuje zawodowo. W ocenie Sądu, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. NSA w ww. uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o. Trzeba bowiem podzielić pogląd, że zastosowanie modelu derywacyjnego wykładni wymaga odwołania się do wszystkich argumentów interpretacyjnych - językowych, systemowych oraz celowościowych. Wykładnia systemowa zakłada natomiast odwołanie się do kontekstu węższego (czyli miejsca przepisu w danym akcie prawnym) oraz szerszego (całego systemu prawa). Dokonując zatem interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie zarówno miejsca przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak w całym systemie prawa, tj. w szczególności uwzględnienia postanowień Konstytucji RP (przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W związku z powyższym należy uwzględnić sytuację rodziny jako całości. Sąd podniósł, że na konieczność systemowej wykładni przepisów u.ś.r., przy uwzględnieniu zasady pomocniczości, wielokrotnie wskazywał także Trybunał Konstytucyjny, np. w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09 stwierdzając: "Nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia licznych warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i osobą wymagająca opieki lub innymi członkami rodziny. Wynikają one przede wszystkim z art. 17 ust.1, 1a i 5 ustawy o świadczeniach, lecz ich pełna rekonstrukcja wymaga uwzględnienia zarówno przepisów tej ustawy(...) jak i nierzadko skomplikowanych i "wielopiętrowych" odesłań zewnątrzsystemowych, m.in. do ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...)". Wobec powyższego Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych, aby organy oceniając ustawową przesłankę konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia (tu: rezygnacji w pracy w gospodarstwie rolnym) mogły pominąć sytuację rodziny osoby niepełnosprawnej. Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Nie chodzi przy tym o jakąkolwiek ingerencję organów w decyzje rodziny, kto stale będzie opiekować się osobą niepełnosprawną, ale o ocenę, czy zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia – w przypadku realizacji obowiązku alimentacyjnego przez wszystkie dzieci wobec rodzica. Sąd podniósł, że w rozpoznawanej sprawie z uwagi na fakt, że skarżąca ma jeszcze pięcioro rodzeństwa (z czego troje to emeryci), to mogą i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Sąd stwierdził tym samym, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe rodzeństwo skarżącej (dzieci niepełnosprawnej) w jakiejkolwiek wybranej przez nie formie pozwoliłoby skarżącej kontynuować pracę w gospodarstwie rolnym, bez szkody dla niepełnosprawnej. Sąd zauważył również, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, takie jak: ubieranie, dawkowanie leków, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o kontakt z lekarzem, przygotowywanie i podawanie posiłków, masaże, oklepywanie nie mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i opiekują się osobą chorą, a wykonują je przed rozpoczęciem pracy, po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając je w całości zarzuciła: 1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego, tj.: a) 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, iż sprawowana opieka nad matką nie stanowi rzeczywistej przyczyny rezygnacji z pracy przez skarżącą; b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje bowiem skarżąca ma jeszcze pięcioro rodzeństwa, a zatem mogą i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ a wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumpcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając najpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia spraw, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego – w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skrzącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Analizując zarzuty środka zaskarżenia w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że zasługują one na uwzględnienie. Szczególnie zaś zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu doprowadziło Sąd I instancji, a uprzednio organy, do wadliwego rozstrzygnięcia sprawy. Istota sporu w sprawie dotyczy oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą kasacyjnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Rozstrzygnięcia wymagała ponadto kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony - w równym stopniu zobowiązane do alimentacji matki - opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. formy wsparcia z u.ś.r. W świetle powyższego, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów administracji i Sądu I instancji, o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Z niekwestionowanych ustaleń organu I instancji wynika, że Z. M. legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 4 lipca 2018 r., z którego wynika, że została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 lipca 2016 r. Ponadto z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że stan zdrowia niepełnosprawnej wymaga stałej i bezpośredniej opieki. Niewątpliwie cierpiała ona na szereg schorzeń (guz w rdzeniu kręgowym, nadciśnienie, cukrzyca, arytmia, torbiel na nerce, miażdżyca, odleżyny), które w efekcie spowodowały jej unieruchomienie – osoba leżąca, pampersowana i cewnikowana. Powyższe w oczywisty sposób uzasadniało nieodzowność wsparcia osoby opiekuna. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i z powodu ograniczeń ruchowych niepełnosprawnej wywodzić należy, że córka była koniecznym wsparciem dla matki w każdym aspekcie życia. Trudno w tych okolicznościach uznać, że zakres niepełnosprawności podopiecznej w odniesieniu do świadczonej przez córkę pomocy nie wymagał szczególnej i stałej opieki i to w wymiarze, uniemożliwiającym kontynuowanie pracy w gospodarstwie rolnym należącym do syna. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym), ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy jej kontynuowania – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej, podlegającej opiece, a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość do udzielenia pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Powyższe zaś w konsekwencji prowadzi do wyłączenia możliwości podjęcia/kontynuacji zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie bowiem opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Sąd kasacyjny nie podziela również – powszechnego w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – stanowiska, że skarżąca przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miała obowiązek rozważyć scenariusze opieki nad matką z uwzględnieniem, w tym samym stopniu zobowiązanego do alimentacji, rodzeństwa. Pogląd taki jest oczywiście błędny. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne, czy Sąd Wojewódzki dodatkowych, negatywnych przesłanek przyznania tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy ustalenia prawa nie może więc posiadanie przez wnioskodawczynię rodzeństwa, zobowiązanego alimentacyjnie – w tym samym stopniu co skarżąca – wobec niepełnosprawnej matki. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, świadczenie można przyznać jednej z nich, pod warunkiem, że spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 sierpnia 2023 r., akt I OSK 1661/22; 12 grudnia 2023 r., I OSK 2057/22; 6 lutego 2024 r., I OSK 157/23). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącej wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej – spełniającej warunki do jego przyznania – są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z niepełnosprawną, od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz ocenę okoliczności rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym syna, a także charakter opieki i pomocy udzielonej niepełnosprawnej matce. Wezmą również pod uwagę zmianę stanu prawnego, związaną z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Piwnicznej-Zdroju. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.