I OSK 1271/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 782/21 w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 stycznia 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-116/2020/JL w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. Z. kwotę 1137 (tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2021 r. oddalił skargę J. Z. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 stycznia 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-116/2020/JL w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Postanowieniem z 28 stycznia 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 czerwca 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-88/2020/AM o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z 27 stycznia 2020 r. nr GN-III.7541.10.2014.KC, którą w pkt 1 potwierdzono S. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w majątku R. i W., pow. C., woj. tarnopolskie, w pkt 2 orzeczono, że zwaloryzowana wartość nieruchomości na dzień wydania decyzji wynosi 44.730.000,00 zł, w pkt 3, że wysokość rekompensaty wynosi 8.946.000,00 zł i przysługuje ona S. B. oraz w pkt 4, że wnioskodawca wskazał jako formę realizacji prawa do rekompensaty świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ podniósł, że jako podstawę wznowienia w niniejszej sprawie wskazano art. 148 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.). Zgodnie z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. termin do złożenia wniosku z ww. przyczyny wynosi miesiąc i biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, przy czym zgodnie z dominującym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, przez "dowiedzenie się o decyzji" nie należy rozumieć zapoznania się z pełną treścią decyzji czy też aktami sprawy, ale powzięcie przez stronę wiadomości umożliwiających identyfikację wydanej decyzji. W ocenie organu, z akt sprawy wynika, że strona o decyzji z 10 czerwca 2020 r. dowiedziała się 14 lipca 2020 r., co oznacza, że termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upłynął z dniem 14 sierpnia 2020 r. Wniosek został złożony 14 września 2021 r., a zatem z uchybieniem terminu. Na powyższe postanowienie J. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazał, że kwestią sporną pozostaje termin, w jakim skarżąca dowiedziała się o decyzji z 10 czerwca 2020 r. Z akt sprawy wynika, że pismem z 8 lipca 2020 r., doręczonym 14 lipca 2020 r. wezwano skarżącą do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa-Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwoty 8.963.892,00 zł tytułem zwrotu przekazanej na jej rachunek bankowy rekompensaty za mienie zabużańskie, wypłaconej na podstawie decyzji Wojewody Łódzkiego z 27 stycznia 2020 r., której nieważność została stwierdzona na mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 czerwca 2020 r. Zdaniem Sądu I instancji, przez pojęcie dowiedzenia się o decyzji należy rozumieć powzięcie wiedzy o samym fakcie wydania rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji nie jest przy tym pojęciem tożsamym z zawiadomieniem o pełnej treści decyzji. Chodzi tu o takie dane jak nazwa organu oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy z zastrzeżeniem, że nie jest konieczne, aby strona dokładnie poznała treść rozstrzygnięcia. Nie jest również konieczne dokładne poznanie pełnej treści decyzji. Za wystarczające uznaje się powzięcie informacji, czego dana decyzja dotyczy. WSA stwierdził, że powyższe wezwanie do zapłaty zawiera oznaczenie organu, przedmiot sprawy oraz sposób rozstrzygnięcia, jak również wskazuje na skutki jakie decyzja z 10 czerwca 2020 r. wywołuje dla skarżącej, tj. obowiązek zapłaty wskazanej kwoty. Z dniem doręczenia ww. wezwania, tj. 14 lipca 2020 r. skarżąca "dowiedziała się o decyzji" w rozumieniu art. 148 § 2 k.p.a. i to od tego dnia należy liczyć termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania. W ocenie Sądu I instancji, fakt, że w piśmie z 8 lipca 2020 r. nie wskazano pełnej treści rozstrzygnięcia, które miało kilka punktów, pozostaje bez znaczenia w sprawie, informacje wskazane w wezwaniu są wystarczające aby przyjąć, że powzięcie wiadomości o decyzji z 10 czerwca 2020 r. nastąpiło z dniem jego otrzymania. Podobnie bez znaczenia pozostaje fakt złożenia przez skarżącą wniosku o udostępnienie akt sprawy. Wniosku tego nie można bowiem utożsamiać z wnioskiem o wznowienie postępowania. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo przyjął, że skarżąca miała wiedzę o wydaniu decyzji od 14 lipca 2020 r., wobec czego termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upływał z dniem 14 sierpnia 2020 r. Wniosek nadany w placówce pocztowej 14 września 2020 r. został złożony z uchybieniem terminu, co stanowi podstawę do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości wraz z postanowieniami organów obu instancji, lub – uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu Sądu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie procedury w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, w której decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 lub § 2 k.p.a oraz art. 7 w zw. art. 77 § 1, art. 77 § 4 i art. 8 § 1 k.p.a. polegającym na pominięciu przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy nieprofesjonalnego charakteru skarżącej, braku analizy treści pisma z 8 lipca 2020 r. oraz braku wiedzy skarżącej, co do znaczenia słowa nieważność, jak również w związku z uchybieniem art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez uzasadnienie wyroku orzecznictwem w innych sprawach a brak odniesienia się do argumentów skarżącej, co miało wpływ na rozstrzygnięcie i skutkowało bezpodstawnym oddaleniem skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione postawy. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. termin biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.). Sporną w sprawie pozostaje kwestia zachowania terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 czerwca 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-88/2020/AM, którą stwierdzono nieważność decyzji Wojewody Łódzkiego z 27 stycznia 2020 r. znak: GN-III.7541.10.2014.KC, którą w pkt 1 potwierdzono S. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w majątku R. i W., pow. C., woj. tarnopolskie, w pkt 2 orzeczono, że zwaloryzowana wartość nieruchomości na dzień wydania decyzji wynosi 44.730.000,00 zł, w pkt 3 orzeczono, że wysokość rekompensaty wynosi 8.946.000,00 zł i przysługuje ona S. B. oraz w pkt 4 stwierdzono, że wnioskodawca wskazał jako formę realizacji prawa do rekompensaty świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Organ administracji publicznej, a za nim Sąd I instancji uznali, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w tej sprawie rozpoczął swój bieg 14 lipca 2020 r., tj. z dniem doręczenia skarżącej wezwania do zapłaty datowanego na 8 lipca 2020 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z takimi wnioskami nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w treści pisma z 8 lipca 2020 r. wezwano skarżącą do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kwoty 8.963,892 zł tytułem zwrotu przekazanej na rachunek bankowy strony rekompensaty za mienie zabużańskie wypłaconej na podstawie decyzji Wojewody Łódzkiego z 27 stycznia 2020 r., której nieważność została stwierdzona na mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 czerwca 2020 r. Z dokumentu tego skarżąca dowiedziała się jedynie o obowiązku zwrotu ww. kwoty w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie której ją wypłacono, jednak nie można tego utożsamiać ze znajomością treści decyzji z 27 stycznia 2020 r. w stopniu umożliwiającym podjęcie konkretnych działań prawnych. Świadczy o tym fakt, iż po otrzymaniu tego wezwania skarżąca wnioskiem z 23 lipca 2020 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o wydanie kopii dokumentów sprawy o numerze oznaczonym w wezwaniu. Powodem złożenia tego wniosku było właśnie ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności, tj. dlaczego skarżącą zobowiązano do zwrotu rekompensaty i poznanie treści decyzji z 10 czerwca 2020 r. Skarżąca wskazywała, że wszczęto wobec niej egzekucję komorniczą i bez dostępu do dokumentów sprawy nie ma możliwości obrony swoich praw i zajęcia stanowiska w sprawie. Dokumentów tych skarżącej jednak nie udostępniono w związku z ich przekazaniem do sądu administracyjnego. Niezależnie od powyższego skarżąca starała się zapoznać z dokumentami sprawy także poprzez uzyskanie wglądu w akta sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział II Cywilny pod sygn. akt II CO 93/20 (v. pismo z 23 lipca 2020 r., k. 19 akt adm.), co również się nie udało z uwagi na pozostawanie ww. akt w dyspozycji sędziego sprawozdawcy. Powyższe wskazuje, że skarżąca podjęła wszelkie możliwe działania w celu ustalenia na jakiej podstawie prowadzona jest wobec niej egzekucja, jaka jest pełna treść decyzji z 10 czerwca 2020 r. i jaki był przebieg postępowania administracyjnego, w którym ją wydano. Na gruncie analizowanego przypadku nie można pominąć, że sprawy dotyczące rekompensaty za mienie pozostawione przez A. B. poza obecnymi granicami RP były skomplikowane i wielowątkowe. Dotyczyły różnych nieruchomości, różnych beneficjentów i znacznych kwot. W sprawie, w której wznowienia domaga się skarżąca kwota rekompensaty wynosiła blisko 9 milionów złotych, zaś część rekompensaty przysługującą skarżącej (na skutek jej oświadczenia) przyznano S. B., natomiast środki pieniężne z tego tytułu zostały przekazane na rachunek skarżącej, w związku z udzielonym jej pełnomocnictwem. Ze względu na specyficzny charakter tych spraw, nie powinno więc budzić wątpliwości, że sama wzmianka o decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 czerwca 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-88/2020/AM z ogólnym wskazaniem jej przedmiotu, zawarta w wezwaniu z 8 lipca 2020 r. nie pozwalała na jej zidentyfikowanie oraz ocenę wpływu na prawa skarżącej, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Mając to na uwadze, nie można zaakceptować stanowiska Sadu I instancji oraz organu administracji, że z chwilą doręczenia wezwania z 8 lipca 2020 r., rozpoczął bieg termin, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a. Wyprowadzenie na podstawie tego dokumentu wniosku, że skarżąca z jego treści uzyskała wiedzę o decyzji z 10 czerwca 2020 r. w stopniu na tyle dostatecznym, aby skutecznie, poprawnie wystąpić i uzasadnić żądanie wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją, jest ustaleniem dowolnym i arbitralnym, naruszającym zasady wyrażone w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W sytuacji gdy skarżąca dołożyła wszelkich możliwych starań aby zabezpieczyć swoje interesy, zwracała się do sądu oraz organu o dostęp do dokumentów, który pozwoliłyby jej na podjęcie odpowiednich kroków prawnych, na co wyraźnie wskazywała w podaniu z 23 lipca 2020 r., a organ mając świadomość, że nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z 10 czerwca 2020 r., które miało wpływ na jej sytuację prawną (o czym świadczy treść wezwania z 8 lipca 2020 r.) nie udzielił jej żadnych bliższych informacji o treści tej decyzji poprzestając na stwierdzeniu, że dostęp do akt jest niemożliwy z uwagi na ich przekazanie do sądu administracyjnego, wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania z powodu uchybienia terminu do złożenia wniosku, narusza również art. 8 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy uznając, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.