I OSK 1189/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 380/23 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 grudnia 2022 r., nr SKO.NP/4115/398/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 25 października 2022 r., nr GOPS-5222-O-3/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J.B. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 380/23, oddalił skargę J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 20 grudnia 2022 r., nr SKO.NP/4115/398/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 30 sierpnia 2022 r. J. B. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Wójta Gminy S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką Z. M. Wójt Gminy S. decyzją z 25 października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z 2 listopada 2022 r. złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 20 grudnia 2022 r., nr SKO.NP/4115/398/2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu, ponieważ nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w szczególności pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. W ocenie Kolegium, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż w znacznym stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej. W szczególności dotyczy to deklarowanego przez skarżącą zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ – na co uwagę zwrócił NSA w uchwale z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 – rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją i niepodejmowaniem pracy w gospodarstwie rolnym nie istnieje związek przyczynowy. Pomimo to, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć jakiekolwiek pracy, w szczególności pracy w gospodarstwie rolnym. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż oprócz niej w rodzinie zobowiązanymi do alimentacji względem matki jest jeszcze sześcioro rodzeństwa wnioskodawczyni. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 12 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 380/23, skargę oddalił. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu odwoławczego, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) pomoc świadczona przez skarżącą matce – zważywszy na jej charakter i zakres – nie uniemożliwia pracy, a w szczególności pracy w gospodarstwie rolnym; nie ma zatem związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej, a pomocą świadczoną matce; 2) poza skarżącą są jeszcze inne osoby (sześcioro pozostałych dzieci Z. M.) zobowiązane do alimentacji wobec matki w tym samym stopniu. Sąd uznał za prawidłowe ustalenia organu odwoławczego w zakresie sprawowanej przez skarżącą opieki i stwierdził, że organ odwoławczy trafnie ocenił, że czynności wykonywane przez skarżącą mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy). Dodatkowo w ślad za organem odwoławczym zauważył – skoro skarżąca wskazuje na zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym (od 29 sierpnia 2022 r.) – że: "Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną" (uzasadnienie uchwały NSA z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12). Poza tym istnieje również możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych. W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie podkreślił też okoliczność, że osoba wymagająca opieki ma – poza skarżącą – sześcioro innych dzieci, które mogą i powinny współuczestniczyć w opiece nad matką (z wywiadu środowiskowego wynika, że S. M. czyni to w określonym zakresie). Sąd przywołał także obszerny fragment uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 357/23) Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Sądowi I instancji: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej – u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz, że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego; II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: 1. art 135 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2. art. 151 p.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie prawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych na określonym w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W tej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, matka skarżącej (urodzona w 1934 r., wdowa) legitymuje się wydanym na stałe w dniu [...] maja 2022 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 maja 2022 r., a symbol niepełnosprawności to [...] (choroby układu oddechowego i krążenia). Z przeprowadzonego w dniu 13 września 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z czwórką dzieci własnych oraz swoją matką (lat 88). Skarżąca od 13 lat jest ubezpieczona w KRUS, posiada niecały 1 ha gospodarstwa rolnego, ubezpiecza się dobrowolnie. Nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej. Na co dzień sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która ze względu na stan zdrowia wymaga ciągłej opieki, która polega na: przygotowywaniu i podawaniu posiłków, pampersowaniu, przewracaniu na inny bok, przygotowywaniu ubrań, przebieraniu, podawaniu i dawkowaniu leków, mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru, czynnościach higienicznych – kąpiel, mycie protezy i inne, czuwanie podczas snu. Ponadto, skarżąca dba o porządek otoczenia i wykonuje inne czynności gospodarcze niezbędne do prowadzenia domu. Matka skarżącej porusza się za pomocą chodzika rehabilitacyjnego, korzysta z wózka inwalidzkiego. Jest zorientowana co do swojego otoczenia, potrafi nazwać swoich bliskich, zapomina się w drobnych rzeczach. Jest wdową, ma siedmioro dzieci. Mimo pomocy ze strony rodzeństwa skarżąca, jako jedyna, jest w stanie świadczyć całodobową opiekę na matką. W ocenie pracownika socjalnego, matka skarżącej ze względu na posiadane schorzenia wymaga całodobowej opieki, którą sprawuje skarżąca. Natomiast pozostałe dzieci nie są w stanie świadczyć takie całodobowej opieki z uwagi na zamieszkiwanie w innej miejscowości. Z załączonego do wniosku zestawienia czynności wykonywanych nad matką wynika, że skarżąca w ramach czynności opiekuńczych pomaga przy wstawaniu i zdejmowaniu z łóżka, utrzymaniu higieny polegającej na kąpieli (dwa razy w tygodniu), obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, mycie protezy, mycia zębów, moczeniu nóg. Nadto, skarżąca pomaga przy prowadzeniu do toalety, podmywaniu (dwa razy dziennie), wymianie pieluchomajtek (trzy razy dziennie), smarowaniu kremami przeciw odparzeniom (w razie potrzeby), przygotowywaniu ubrań i ubieraniu (codziennie), przewracaniu na inny bok, działaniu przeciw odleżynom (codziennie), ćwiczeniach fizycznych (codziennie), mierzeniu ciśnienia, poziomu cukru i podawaniu leków (dwa razy dziennie), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (cztery-pięć razy dziennie), sprzątaniu, praniu, prasowaniu (codziennie), wizytach lekarskich (raz w miesiącu i w razie potrzeby), opłacaniu rachunków (co miesiąc), robieniu zakupów i realizacji recept (codziennie, raz w miesiącu), załatwianiu spraw urzędowych (w razie potrzeby), wyjściu do kościoła (raz w miesiącu), wyjściu na spacery (dwa razy dziennie w zależności od pogody), przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu, odśnieżaniu, czynnościach ogrodniczych, czytaniu książek, pism urzędowych, masażach, oklepywaniu (w razie potrzeby), ćwiczeniach rozwijających mowę, czytanie, pisanie, myślenie oraz układaniu do snu (codziennie) i czuwaniu podczas snu (w razie potrzeby). W oświadczeniu z 13 września 2022 r. skarżąca wskazała, że z uwagi na zawroty głowy, osłabienie i słabe nogi nie można matki zostawić samej w domu nawet na godzinę. Ponadto, skarżąca w dniu 29 sierpnia 2022 r. oświadczyła, że w tym dniu zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Zauważenia wymaga, że wedle art. 17 ust. 1b u.ś.r. rolnicy, ich małżonkowie bądź domownicy, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, są zobligowani do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1073/21). Jak wskazano wyżej skarżąca w dniu 29 sierpnia 2022 r. złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że w tym dniu zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. W tej sytuacji istotne pozostaje to, że skarżąca występując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką wskazuje na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki, która uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W okolicznościach sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się oceną Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad schorowaną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej ze względu na zaawansowany wiek, zły i pogarszający się stan zdrowia, konieczność pampersowania, jak i problemy z poruszaniem się, i w związaną z tym niemożność podołania czynnościom dnia codziennego - wymaga całodobowej, stałej opieki i obecności skarżącej, która będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy. Nie można pominąć tego, że matka skarżącej cierpi na zawroty głowy, co przy braku obecności córki w trakcie poruszania się w domu czy poza nim, mogłyby doprowadzić do niebezpiecznych w konsekwencji upadków mogących spowodować urazy, czy też inne uszkodzenia ciała matki skarżącej. Bez wątpienia wymiar i charakter sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb matki skarżącej, a czynności opiekuńcze odbywają się w różnych porach w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nawet gdy skarżąca nie wykonuje w danym momencie czynności opiekuńczych, to w pozostałym czasie pozostaje w całkowitej dyspozycji niepełnosprawnej matki. Wobec tego nie jest prawidłowe stanowisko zarówno organu odwoławczego, jak i Sądu I instancji, że charakter, zakres i rozmiar czasowy czynności sprawowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką pozwala jej na wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym. Podkreślenia wymaga, że ocena konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną powinna odnosić się każdorazowo w sposób zindywidualizowany do konkretnego przypadku. Istotne jest przy tym, aby była to ocena aktualna, wszechstronna i wnikliwa. Nawet gdyby skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego i podjęła się dalszego jego prowadzenia przy jednoczesnym dostosowaniu aktywności rolniczej do opieki nad matką, to nadal równolegle nie mogłaby wypełniać obowiązków związanych z prowadzeniem tej działalności i opieką. Trudno bowiem uznać za słuszną i niegodzącą w godność osoby niepełnosprawnej sytuację, w której wymaga się od niej oczekiwania, aż opiekun wróci z pracy (zakończy chociażby prace polowe) i udzieli jej wsparcia, np. w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb fizjologicznych. Trudno sobie wyobrazić, aby przy stanie zdrowia matki, konieczności jej pampersowania i asystowania w związku z zawrotami głowy, skarżąca mogła wykonywać czasochłonne i pracochłonne czynności w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie można zgodzić się także ze stanowiskiem zarówno organu odwoławczego, jak i Sądu I instancji, że zakres i rozmiar czynności sprawowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką ma charakter typowych czynności dnia codziennego możliwych do łączenia z wykonywaną pracą. Właśnie zakres i charakter opisanych czynności wynikających ze stanu zdrowia matki i pozostających w ścisłym związku ze sprawowaną opieką w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, które uznały, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem matki. Kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżąca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Wskazać należy, że w uchwale siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że związek między przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulującymi obowiązek alimentacyjny i przepisami regulującymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma ograniczony charakter. W szczególności przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi spoza kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności nie ma wpływu na ewentualny obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w pierwszej kolejności. Odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o. (...). W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów k.r.o., a u.ś.r. zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach k.r.o., co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak – wbrew stanowisku Sądu I instancji - jest odesłania do stosowania przepisów k.r.o. w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomoc jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym (w tym m. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). Nie ma znaczenia, że rodzeństwo skarżącej nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki. Podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 u.ś.r. takiego wymogu nie ustanawia, natomiast wyraźnie określa podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a., albowiem słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, że zaskarżona decyzja została wydana wbrew przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy wydano wadliwe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. wskazać bowiem należy, że przepis ten ma zastosowanie, w sytuacji gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, gdyż Sąd I instancji nie uchylił zaskarżonego aktu, zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Przepis art. 135 p.p.s.a. nie znajduje bowiem zastosowania w razie oddalenia skargi przez sąd I instancji. Nie można pominąć, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przywołał obszerny fragment nieprawomocnego wyroku WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 375/23, który został uchylony prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 2857/23. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.