I OSK 1167/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant asystent sędziego Anna Armińska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 238/14 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Rektora Politechniki K. z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2. zasądza od Politechniki K. na rzecz E. B. kwotę 400 (słownie: czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 8 stycznia 2015 r., II SA/Sz 238/14 oddalił skargę E. B. na decyzję Rektora Politechniki K. z [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm. – dalej w skrócie: P.s.w.), rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz. U. Nr 1, poz. 3 ze zm.; dalej: rozporządzenie) oraz Regulaminu studiów doktoranckich stanowiącego załącznik do uchwały Senatu Politechniki K. z 18 stycznia 2005 r., a także Regulaminu przyznawania uczestnikom stacjonarnych studiów doktoranckich stypendium doktoranckiego, stanowiącego załącznik do Obwieszczenia Nr 1/2011. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że skarżąca nie dopełniła wynikającego z § 3 ust. 7 lit. b Regulaminu studiów doktoranckich obowiązku, polegającego na wszczęciu przewodu doktorskiego przed zakończeniem trzeciego semestru. Ponadto przyjął, że doktoranci, którzy uzyskali stypendia mieli porównywalny do skarżącej dorobek publikacyjny i równocześnie wyższą ocenę aktywności naukowej i dydaktycznej, co w wyniku podsumowania punktacji przeważyło na ich korzyść na liście rankingowej, stanowiącej podstawę przyznania stypendiów. To doprowadziło Sąd do oceny, że materiał sprawy wskazuje, że skarżąca nie spełniła wszystkich kryteriów warunkujących przyznanie stypendium, określonych rozporządzeniem z 2006 r. oraz ww. obowiązującymi ją Regulaminami, a zatem stanowisko organu w tym zakresie jest słuszne. W skardze kasacyjnej E. B. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. 1) art. 200 P.s.w. w związku z § 12 – § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni oraz Regulaminu dotyczącego określania zasad przyznawania stypendium doktoranckiego przez przyjęcie błędnego ustalenia, że skarżąca nie realizowała terminowo programu studiów i że poziom zaangażowania w prace badawcze nie był wystarczający, a ponadto naruszenie przepisów postępowania, to jest: 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia, w jakim zakresie dorobek publikacyjny skarżącej i aktywność naukowa oraz dydaktyczna miały wpływ na odmowę przyznania stypendium doktoranckiego; 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zaniechanie rozważenia i pominięcie w uzasadnieniu kwestii wydania przez organy rozstrzygnięcia na podstawie fragmentarycznej oceny materiału dowodowego z wyłączeniem dowodów przedstawionych przez stronę oraz art. 6, 7, 8, 9 i 10 k.p.a., wyrażających zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie; 4) art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu poprzez brak zawiadomienia skarżącej o zebranym w sprawie materiale dowodowym przez wydaniem decyzji. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z oceną prawną WSA nie można się zgodzić, albowiem porównując rozstrzygnięcie WSA do przesłanego przez organ materiału dowodowego należy podnieść, że Sąd dokonał rozstrzygnięcia na niezgodnym z prawem materiale dowodowym. Organ załączył do akt sprawy załącznik do obwieszczenia Nr 1/2011 z 21 lutego 2011 roku Rektora Politechniki K., na podstawie którego można było wydać stosowne przepisy wykonawcze, ale nie było mowy o tym, że doktorat należy otworzyć przed zakończeniem trzeciego semestru, gdyż przepis ten wyraźnie stanowi, że przewód doktorski należy otworzyć do końca szóstego semestru (karta 26 akt). Zatem przyjęcie przez WSA stanowiska cyt.: "zgodnie z § 3 ust. 1 lit. b regulaminu studiów doktoranckich wszczęcie przewodu doktorskiego i wyznaczenie promotora winno nastąpić przed zakończeniem trzeciego semestru" jest bezpodstawne. Późniejsze otwarcie przewodu doktorskiego nie mogło mieć zatem wpływu na wcześniejsze spełnienie przesłanek do przyznania stypendium. Fakt ten nie może też stanowić uzasadnienia, dla okoliczności, że skoro przewód doktorski był otwarty później, to wcześniej po spełnieniu kryteriów przepisowych nie można było przyznać stypendium. Żaden bowiem przepis prawa materialnego, ani też sama decyzja Rektora nie uzależniała faktu – terminu otwarcia przewodu doktorskiego, ani nie wiązała przesłanek przyznania stypendium z faktem otwarcia przewodu doktorskiego. Jeżeli by przyjąć, kryterium terminowości i zaawansowania prac nad rozprawą doktorską, i uznać, że nie były ona dostateczne, to musiałoby to wynikać z decyzji Rektora, tym bardziej, że z dokumentów wynika, iż ocena zaangażowania była dobra. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że stan zaawansowania prac był niedostateczny, sam sobie zaprzeczając pisząc wcześniej, że był dobry. Ponadto, Sąd nie odniósł się do zarzutów dotyczących ustalenia stanu faktycznego, naruszenia przepisów dotyczących postępowania dowodowego, oceny dowodów, które w konsekwencji doprowadziły do dokonania w sprawie błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, że późniejsze otwarcie przewodu doktorskiego miało wpływ na wcześniejsze niespełnienie kryteriów do przyznania stypendium doktorskiego. W sprawie natomiast kluczowe znaczenie ma fakt, wyjaśnienia ustalonych przez Rektora zasad liczenia punktów za publikację, które to stanowiły znaczny dorobek doktorantki w zakresie stopnia zaawansowania pracy doktorskiej, wyższy od pozostałych. W przedmiotowej sprawie wystąpiło przyznanie każdemu współautorowi tyle samo punktów, co przy autorstwie całkowicie samodzielnym. Taka zasada jest błędem logicznym, gdyż skłania do podawania fikcyjnych autorów, przyczynia się do braku obiektywizmu i krzywdzi uczciwych naukowców. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu administracji kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniesiono w szczególności, że organ administracji podziela w całości interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty pod numerami 2 – 4 przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie są trafne. Należy tu wyjść od przypomnienia, że stosownie do art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zatem sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma więc obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Mówiąc innymi słowy sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi, odpowiadają prawu – por. wyr. NSA z 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31. Jeżeli więc – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – materiał dowodowy zawarty w administracyjnych aktach sprawy zawiera braki i sprzeczności (np. zgodnie z § 1 pkt 7 Regulaminu przyznawania uczestnikom stacjonarnych studiów doktoranckich stypendium doktoranckiego – k. 26 akt sprawy – negatywną przesłanką uzyskania stypendium doktorskiego jest nieutworzenie przewodu doktorskiego do końca szóstego semestru, tymczasem w § 3 ust. 7 lit. b Regulaminu studiów doktoranckich – k. 36 akt sprawy – został sformułowany obowiązek wszczęcia przewodu doktorskiego przed zakończeniem trzeciego semestru studiów), to już tylko z tego powodu WSA w Szczecinie obowiązany był skargę uwzględnić, ponieważ bez wyjaśnienia tych sprzeczności nie był w stanie ocenić, czy podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Ponadto, Sąd I instancji nie zauważył, że Rektor Politechniki K. nie ustosunkował się do zarzutów skarżącej w kwestii niesprawiedliwych kryteriów oceny osiągnięć naukowo-badawczych doktorantów (brak zróżnicowania wartości punktowej za autorstwo albo współautorstwo opracowania naukowego). Nie ma w tej kwestii żadnych rozważań w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Skoro Sąd I instancji tych sprzeczności nie wyjaśnił, a przyjął stan faktyczny sprawy przyjęty w postępowaniu administracyjnym, to dopuścił się naruszenia art. 140 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zauważyć, że z samej istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Tymczasem kwestia nieterminowego wszczęcia przewodu doktorskiego nie była przedmiotem postępowania wyjaśniającego przed organami Politechniki K. Została ona podniesiona przez organ dopiero w odpowiedzi na skargę. Tymczasem Sąd I instancji okoliczność uchybienia przez skarżącą terminowi wszczęcia przewodu doktorskiego uczynił jedną z podstaw faktycznych przyjętej przez siebie oceny prawnej. Nie dostrzegł zatem, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i stosownie do art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.