I OSK 1123/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2445/22 o odrzuceniu skargi M.J. na niewykonanie przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 299/18 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 22 listopada 2022 r. , sygn. akt I SA/Wa 2445/22 odrzucił skargę M.J. (dalej: skarżąca) na niewykonanie przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 299/18. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że 30 sierpnia 2022 r. skarżąca wniosła skargę w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 299/18, wyjaśniając, że wezwaniem z 3 czerwca 2022 r. wezwała organ do wykonania wyroku z 18 grudnia 2018 r. Wezwanie zostało dołączone do skargi. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W ocenie Sądu I instancji zaszły przesłanki do odrzucenia skargi, ponieważ koniecznym warunkiem dopuszczalności skargi w przedmiocie wymierzenia organowi administracji publicznej grzywny w związku z niewykonaniem wyroku sądu, jest uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku. Ponieważ Sądowi z urzędu wiadomo, że skarżąca wniosła także wcześniejszą skargę - z 8 czerwca 2022 r. na bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie niewykonania przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 299/18, a skarga ta została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1588/22, zaś do niej skarżąca dołączyła tożsame wezwanie organu z 3 czerwca 2022 r. do wykonania wyroku Sądu z 18 grudnia 2018 r., to jako wyczerpanie wymaganego w art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) trybu nie można uznać nadesłanego do niniejszej sprawy wezwania z 3 czerwca 2022 r. Wezwanie to zostało wniesione jako wyczerpanie trybu przed wniesieniem innej skargi do Sądu z 8 czerwca 2022 r. na niewykonanie wyroku Sądu, zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 1588/22. Sąd uznał, że z treści przepisu art. 154 § 1 p.p.s.a. wynika wprost, że strona może wnieść skargę na niewykonanie wyroku sądu, po uprzednim wezwaniu organu do jego wykonania, co oznacza, że wezwanie takie powinno być zatem każdorazowo złożone do organu przez strony przed wniesieniem skargi do sądu. Z tego względu Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiodła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 154 § 1 p.p.s.a. przez błędne uznanie, iż jednokrotne pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku WSA poprzedzające wniesienie skargi na niewykonanie wyroku WSA, nie może zostać potraktowane jako wyczerpanie trybu z art. 154 § 1 p.p.s.a. przed wniesieniem kolejnej skargi do Sądu na niewykonanie tego samego wyroku WSA, podczas gdy wskazany przepis nie zawiera rygoru skutkującego dematerializacją dokonanego wezwania w wyniku załączenia tego wezwania do wcześniejszej skargi na niewykonanie wyroku – szczególnie, gdy kolejna skarga była tożsama przedmiotowo i podmiotowo (stanowiła uzupełnienie poprzedniej, co wynikało z przyczyn niezależnych od strony, tj. podjęcia przez organ zawieszonego postępowania po złożeniu pierwszej skargi na niewykonanie wyroku), 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 154 § 2 p.p.s.a. przez brak orzeczenia przez Sąd odnośnie uprawnienia skarżącej do odszkodowania należnego na podstawie art. 215 ust. 2 z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023, poz. 344; dalej: u.g.n.), podczas gdy w sprawie zaistniały przesłanki do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia, 3. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie skutkujące odrzuceniem skargi, w sytuacji gdy skarżąca przed wniesieniem skargi na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku WSA w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 299/18, wyczerpała tryb przewidziany w art. 154 § 1 p.p.s.a. przed wniesieniem niniejszej skargi, a zatem odrzucenie skargi było bezzasadne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przepis art. 154 § 1 p.p.s.a. nie określa charakteru prawnego ani trybu wnoszenia wezwania organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy. Bezzasadne jest zatem przyjęcie takiego rozumienia jego treści, zgodnie z którym wniesienie wezwania do wykonania wyroku i załączenie go do skargi na niewykonanie wyroku WSA, uniemożliwia ponowne załączenie takiego samego wezwania do kolejnej skargi w tym samym przedmiocie. Wezwanie z dnia 3 czerwca 2022 r., poprzedzało zatem wniesienie dwóch skarg (tożsamych podmiotowo i przedmiotowo) na niewykonanie tego samego wyroku WSA. Odrzucenie skargi z uwagi na to, że wniesienie ww. wezwania stanowiło rzekome wyczerpanie trybu przed wniesieniem innej skargi do Sądu z dnia 8 czerwca 2022 r., prowadzi do nadmiernego rygoryzmu formalnego. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżone postanowienie pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Punkt sporu i zasadniczy zarzut skargi kasacyjnej stanowi sposób rozumienia przepisu art. 154 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W ocenie strony skarżącej, brak jest podstaw do przyjęcia, aby skierowanie wezwania organu do wykonania wyroku mogło mieć walor skuteczności tylko w odniesieniu do jednej skargi i może powodować ten sam skutek w przypadku skargi kolejnej. W ocenie Sądu wezwanie takie jest natomiast immanentnie związane z konkretna skargą, stanowiąc warunek jej dopuszczalności. W stanie faktycznym niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że skarżąca wywiodła skargę na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 299/18 pismem z 8 czerwca 2022 r., a następnie skierowała kolejną skargę na niewykonanie ww. wyroku pismem z 30 sierpnia 2022 r. – do obu skarg załączając wezwanie do wykonania wyroku zawarte w piśmie z 3 czerwca 2022 r. Nie ulega wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona (art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przepis ten odnosi się do sytuacji procesowej zawisłości sprawy (lis pendens) oraz do powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Aby stwierdzić zaistnienie tych stanów sprawy należy ustalić czy zachodzi tożsamość elementów podmiotowych i przedmiotowych sprawy. W pierwszym przypadku chodzi o tego samego adresata praw i obowiązków w sprawie, w drugim zaś o identyczność praw i obowiązków oraz identyczność ich podstawy prawnej i faktycznej. Ustalenie, że w sprawie już wszczętej lub prawomocnie zakończonej mamy do czynienia z tym samym podmiotem praw i obowiązków oraz z identycznym przedmiotem sprawy co w nowo wywiedzionej sprawie powoduje niedopuszczalność prowadzenia tego nowego postępowania. Wyjaśnić należy, że wniesienie skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym powoduje wszczęcie postępowania, wywołując skutki procesowe i materialnoprawne. Prowadzi to do powstania stanu sprawy w toku, co stanowi przeszkodę do równoczesnego prowadzenia postępowania sądowego ze skarg tego samego podmiotu i w tym samym przedmiocie. Stan zawisłości sprawy rozpoczyna się z chwilą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego i trwa aż do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Instytucja "stanu sprawy w toku" oznacza tzw. zawiśnięcie sprawy (lis pendens), polegające na zakazie wszczęcia nowego postępowania pomiędzy tymi samymi stronami i w tej samej sprawie. Prowadzenie dwóch postępowań doprowadziłoby do wydania dwóch wyroków, z których jeden naruszałby zasadę res iudicata (por. wyrok NSA z 23 listopada 2016 r., II OSK 482/15). Datą, wedle której ocenia się istnienie stanu "sprawy w toku", jest dzień wniesienia skargi jako dzień wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, zatem dla określenia, czy zachodzi przesłanka odrzucenia skargi wymieniona w art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., miarodajny jest stan faktyczny istniejący w dniu wniesienia skargi. Celem regulacji zawartej w art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest niedopuszczenie, by w tożsamo podmiotowo i przedmiotowo sprawie toczyły się dwa postępowania: równolegle – lis pendens, bądź następująco po sobie - res iudicata. W stanie faktycznym tej sprawy Sąd, niezależnie zatem od powołanej podstawy prawnej i jej argumentacji, zasadnie odrzucił skargę wniesioną pismem z 30 sierpnia 2022 r., skoro równolegle toczyło się już postępowanie ze skargi na niewykonanie wyroku, wszczęte skargą z 8 czerwca 2022 r. - postępowanie w sprawie I SA/Wa 1588/22. Podkreślić trzeba, że podstawowym celem regulacji zawartej w art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest zapobieżenie wydaniu kilku orzeczeń w tej samej sprawie wobec tych samych podmiotów, a więc zagwarantowanie przestrzegania powagi rzeczy osądzonej, o czym mowa w art. 171 p.p.s.a. Nie było zatem możliwości wniesienia drugiej skargi – pismem z 30 sierpnia 2022 r., skoro przed sądem stan zawisłości sprawy ze skargi na niewykonanie wyroku powstał w wyniku wniesienia skargi z 8 czerwca 2022 r. W sprawie tej – sygn. akt I SA/Wa 1588/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wniesioną skargę oddalił wyrokiem z 21 października 2022 r., a skarga kasacyjna od tego orzeczenia oczekuje na rozpoznanie. Niezależnie zatem od potencjalnej przeszkody w dopuszczalności skargi, z uwagi na nieskuteczność skierowanego wezwania do wykonania wyroku, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W konsekwencji podniesione w tym względzie zarzuty, które w istocie zmierzały do podważenia stanowiska Sądu I instancji w przedmiocie dopuszczalności skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarga była niedopuszczalna, choć z innej przyczyny, niż podana przez Sąd I instancji. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 i art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.