I OSK 1119/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku E.G. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2299/24 w sprawie ze skargi G.D. i H.Ż. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr DAP-WN.727.44.2024.ACh w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: odmówić dopuszczenia E.G. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2299/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.D. i H.Z. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 30 sierpnia 2024 r. nr DAP-WN.727.44.2024.Ach w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania – uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 czerwca 2024 r. nr DAP-WPK.727.2.16.2024/MGa. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wnioskiem z 29 lipca 2025 r. E.G. wystąpiła o dopuszczenie jej do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest jednym ze spadkobierców J.D. i była stroną toczącego się przed Wojewodą Wielkopolskim postępowania w przedmiocie ustalenia, że część działki nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego (art. 33 § 2 tej ustawy). Niniejsze postępowanie sądowe związane jest z kontrolą legalności postanowienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydanego w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a., o odmowie wszczęcia z wniosku G.D. i H.Z. postępowania nadzorczego, o którym mowa w art.156 § 1 i n. k.p.a., w stosunku do decyzji komunalizacyjnej Wojewody Wielkopolskiego z 8 października 2001 r. znak: GN-VII-72503/Wol/15/99/01 stwierdzającej nabycie przez Powiat Wolsztyński, z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa, nieodpłatnie mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, będącego we władaniu D. w W., stanowiącego nieruchomość zabudowaną, położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr ewid. [...] o pow. 12.0896 ha. Powodem odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego było stwierdzenie, że wnioskodawczyniom nie przysługuje obecnie, ani nie przysługiwał w dacie 1 stycznia 1999 r. tytuł prawnorzeczowy do spornej nieruchomości legitymujący do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Zauważyć zatem należy, że w przypadku gdy postępowanie administracyjne kończy akt odmawiający wszczęcia tegoż postępowania, jego stroną jest jedynie ta osoba, która domagała się jego wszczęcia (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 661/09, Lex 595452). Wydanie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania oznacza wszak, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności konkretnej decyzji nie zostanie przeprowadzone. Rozstrzygnięcie to nie załatwia więc sprawy merytorycznie co do istoty, ale orzeka o kwestii formalnej niedopuszczalności wszczęcia, a zatem i prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Ponieważ zaś postępowanie to nie jest prowadzone, to nie odnosi się ono także do interesu prawnego stron postępowania, ale jedynie do interesu prawnego podmiotu, który złożył wniosek o jego wszczęcie (por. postanowienie NSA z 11 września 2014 r. sygn. akt I OZ 719/14 Lex nr 1529100). W tym stanie rzeczy nawet hipotetyczne przysługiwanie E.G. statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Wielkopolskiego z 8 października 2001 r. (wywodzonego zresztą z tych samych okoliczności faktycznych i prawnych co inicjatorek postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem), nie czyni jej stroną postępowania sądowego w niniejszej sprawie, w której ocenie podlega wyłącznie to, czy G.D. i H.Z. mogły doprowadzić do wszczęcia takiego postępowania. Tym samym także wynik postępowania sądowego uruchomionego skargą ww. nie będzie oddziaływał na sferę praw lub obowiązków. Kwestia istnienia po stronie wnioskodawczyni interesu prawnego w rozumieniu art. 33 § 2 p.p.s.a byłaby aktualna dopiero wówczas, gdyby przedmiotem zaskarżenia do Sądu był akt administracyjny wydany już we wszczętym z wniosku G.D. i H.Z. postępowaniu nadzorczym, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.