I OSK 1110/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 786/23 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 11 września 2023 r., nr SKO.ZR.4111.469.2106.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 786/23, oddalił skargę H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 11 września 2023 r., nr SKO.ZR.4111.469.2106.2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła H. G. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej – u.ś.r.) i niezasadne uznanie, że matka niepełnosprawnego T. G. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem T. G. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie w całości złożonej skargi, rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia Warsztatu Terapii Zajęciowej z 6 marca 2024 r. oraz dokumentacji medycznej z leczenia T. G. na okoliczność ustalenia, że niepełnosprawny podopieczny od czerwca 2023 r. nie uczęszcza na Warsztaty Terapii Zajęciowej z powodu pogorszenia stanu zdrowi. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a organ w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została oparta jedynie na określonym w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszeniu prawa materialnego. Nie zakwestionowano zatem poczynionych przez organy orzekające ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do wniosku, że osobom, z ustalonym prawem do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny składzie orzekającym w niniejszej sprawie poglądu tego nie podziela, natomiast przychyla się do ugruntowanej już prokonstytucyjnej wykładni omawianej normy i linii orzeczniczej, w której podkreśla się konieczność uzupełnienia wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego (niejednokrotnie wyższego) a wysokością świadczeń (emerytalno-rentowych), których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Samo ustalenie, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do emerytury, nie pozbawia bowiem prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, pod warunkiem jednak, że strona wykaże spełnienie pozostałych przesłanek, które muszą zaistnieć, aby mogło być przyznane wnioskowane świadczenie. Ustalenie, że zainteresowana pobiera emeryturę nie przekreśla jej prawa do dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego, pod warunkiem jednak zawieszenia prawa do emerytury i spełnienia pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości zawieszenia prawa do emerytury rozstrzyga organ emerytalny, jeżeli strona wystąpi z takim wnioskiem (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2448/22). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji, realizując obowiązek informacyjny określony w art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a., poinformował skarżącą o prawie wyboru przysługującego świadczenia. Znajduje to potwierdzenie w jej oświadczeniu z 12 maja 2023 r., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w którym stwierdza ona, iż "zostałam poinformowana, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie prawa do pobierania emerytury (...)". Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy zawiesiła prawo do emerytury. Należy zatem stwierdzić, że dokonała wyboru świadczenia emerytalnego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego. To w konsekwencji oznacza, że względem skarżącej występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci ustalonego prawa do emerytury. W świetle powyższego organy orzekające obu instancji, a za nimi Sąd I instancji, prawidłowo uznały, że skarżącej kasacyjnie nie mogło zostać przyznane wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. W tych okolicznościach niecelowe jest odnoszenie się do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego niezasadnego uznania, iż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny – syn skarżącej nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Wskazać także należy, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek dowodowy nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak zasadniczo rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola postępowania przed Sądem Wojewódzkim, a nie zastępowanie tego Sądu. Uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez Sąd Wojewódzki. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa WSA z przyczyn temu Sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a., zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.