I OSK 420/24

Dnia 14 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1016/23 w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 3 marca 2023 r. nr KO-397/4103/217/23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 sierpnia 2023 r. oddalił skargę W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 3 marca 2023 r. nr KO-397/4103/217/23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją z 17 stycznia 2023 r. Wójt Gminy Z. odmówił W. L. (dalej: skarżąca) pomocy w formie przyznania dodatku węglowego na adres; ul. [...], Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 10 marca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta. Kolegium wskazało, że skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego 30 listopada 2022 r. W deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w budynku jednorodzinnym w miejscowości Z.. Głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe. Zdaniem Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy dowodzi, że skarżąca nie zamieszkuje na stałe pod adresem ul. [...] Z. oraz nie ponosi opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi pod adresem wskazanym we wniosku o dodatek węglowy. Deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania została złożona do CEEB przez skarżącą 26 stycznia 2022 r. Organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność skarżącej i A D. po ½ części. 6 grudnia 2022 r. skarżąca nabyła od A D. należący do niego udział w opisanej nieruchomości. Organ ustalił również, że na adres wskazany we wniosku skarżącej o dodatek węglowy zostały przyznane dwa dodatki węglowe: jeden dla A D. oraz drugi dodatek węglowy na podstawie art. 2 pkt. 3c ustawy o dodatku węglowym, otrzymała wynajmująca A. O., która zamieszkiwała w odrębnym lokalu mieszkalnym pod tym samym adresem. Organ odwoławczy podkreślił, że dodatek węglowy jest przyznawany na główne źródło ciepła znajdujące się w lokalu mieszkalnym zamieszkiwanym przez większość czasu, a nie tylko sporadycznie. Prowadzenie gospodarstwa domowego możliwe jest tylko w jednej lokalizacji. Przyznanie dodatku węglowego na opalenie domu, w którym skarżącą przebywa tylko sporadycznie, okazjonalnie stoi w sprzeczności z celem ustawy o dodatku węglowym. Nie na każdy lokal mieszkalny będący własnością danej osoby będzie przysługiwał dodatek węglowy, lecz tylko na ten lokal, w którym dana osoba zamieszkuje na stałe. Decyzję organu odwoławczego W. L. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 z późn. zm., dalej jako: u.d.w.). Wskazał, że w świetle przepisów powołanej ustawy konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest zamieszkiwanie w budynku objętym wnioskiem. Zdaniem Sądu I instancji, organy wykazały w sposób wystarczający, że skarżąca w budynku nie zamieszkuje. W trakcie prowadzonego postepowania ustalono, że skarżąca nie widnieje w gminnym systemie opłat za gospodarowanie odpadami i tym samym nie ponosi żadnych opłat związanych z odbiorem i zagospodarowaniem odpadami komunalnymi. W aktach sprawy znajduje się pismo inspektora ds. gospodarki odpadami Urzędu Gminy Z. z dnia 14 grudnia 2022 r. potwierdzający ten fakt. Organ ustalił również, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, że skarżąca nie zamieszkuje w Z. Należący do niej dom nie stanowi jej centrum życiowego. Nie jest codziennym miejscem jej zamieszkania i pobytu. A. O. która zamieszkiwała w przedmiotowym domu oświadczyła, że pracująca w W. skarżąca przebywa w nim jedynie sporadycznie "zdarza się, że przyjeżdża". Wyjaśnienie skarżącej, iż A. O. mogła nie zauważyć jej przyjazdu Sąd I instancji uznał za nieprzekonujące i niemające oparcia w doświadczeniu życiowym. Skarżąca sama przyznała, że w tygodniu mieszka i pracuje w W. Wskazała, że do Z. przyjeżdża weekendowo. W skardze podała, że w czasie, kiedy nieruchomość stanowiła współwłasność jej i A D. (tj. do 6 grudnia 2022 r.) korzystali z dwóch odrębnych lokali i rozliczali się z ponoszonych opłat eksploatacyjnych jak prąd i zużycie wody. Sąd I instancji zauważył przy tym, że lokal, który przypadał skarżącej był wynajmowany A. O. Skarżąca wniosek o dodatek węglowy złożyła 30 listopada 2022 r., czyli wtedy, gdy była współwłaścicielką nieruchomości. Jak wynika z informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z 9 lutego 2023 r. dodatki węglowe otrzymali A. D. oraz – wbrew twierdzeniu skarżącej – A. O., która zamieszkuje w oddzielnym lokalu mieszkalnym w przedmiotowym domu. Stosownie zaś do art. 2 pkt 3b u.d.w. w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Stosownie do powołanego przepisu na jedną nieruchomość nie może być więc przyznana nieskończona ilości dodatków węglowych. Wniosek skarżącej był natomiast kolejnym, trzecim wnioskiem w sprawie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu strona zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 u.d.w. poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie, skutkujące oddaleniem skargi, w sytuacji gdy ziściły się wymagane prawem przesłanki do przyznania skarżącej dodatku węglowego, a zatem na podstawie wskazanego przepisu świadczenie to winno zostać jej przyznane, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 193 P.p.s.a. w zw. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw z art. 7 k.p.a. w zw. z art.. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego oraz niepodjęcie z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając przy tym na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, skutkujące błędnym ustaleniem, że skarżąca kasacyjnie nie posiada miejsca zamieszkania pod wskazanym we wniosku o przyznanie dodatku węglowego adresem, oraz iż z uwagi na złożenie wniosków przez poprzedniego współwłaściciela nieruchomości A D. oraz wynajmującą wówczas część nieruchomości A. O. skarżącej kasacyjnie nie przysługuje dodatek węglowy, podczas gdy A. O. zajmowała tylko część nieruchomości, a zatem tylko część nieruchomości była ogrzewana, natomiast skarżąca kasacyjnie zajmowała drugą z części, posiadając do niej osobne wejście, która to część była ogrzewana osobiście przez skarżącą kasacyjnie, co doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że stosownie do art. 2 ust. 1 u.d.w., "dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy." W myśl art. 2 ust. 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) - art. 2 ust. 2 pkt 1 u.d.w., albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) - art. 2 ust. 2 pkt 2 u.d.w. Analiza ww. przepisów wskazuje, że kluczowym kryterium przyznania dodatku węglowego jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w określonym budynku, wyposażonym w źródło ciepła, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. Tak więc dla ustalenia prawa do opisywanego świadczenia wnioskujący powinien zamieszkiwać w takim budynku i prowadzić w tym konkretnym miejscu gospodarstwo domowe (jednoosobowe, bądź wieloosobowe). Ustawa o dodatku węglowym nie definiuje przy tym pojęcia "zamieszkania", co oznacza, że należy odczytywać je zgodnie z ogólną definicją, zawartą w regulacjach Kodeksu cywilnego (k.c.). Stosownie do art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa ("corpus") z zamiarem stałego pobytu ("animus"). Tak więc, aby można było mówić o "zamieszkiwaniu" w danym miejscu (nieruchomości) - na dzień złożenia wniosku - nieruchomość ta musi stanowić dla wnioskodawcy rzeczywiste miejsce jej stałego pobytu (w sposób dostrzegalny na zewnątrz dla innych osób) i być wykorzystywana w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej, mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się jej czynności życiowe, bez względu na adres zameldowania. Tak rozumiane pojęcie "miejsca zamieszkania" wyklucza możliwość uznania nieruchomości, jako miejsca pobytu w sytuacji, gdy przebywanie tam nie ma charakteru stałego, a jedynie doraźny, przemijający, okazjonalny, czy epizodyczny. Prawidłowa wykładnia art. 25 k.c. mającego znaczenia dla właściwego odczytania treści art. 2 ust. 2 pkt 1 u.d.w. wskazuje na dwa elementy zamieszkiwania, tj. pobyt fizyczny oraz zamiar stałego pobytu, które to elementy muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy bowiem samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, bez zamiaru stałego pobytu, chociażby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. W świetle zgromadzonego przez organy materiału dowodowego jak również treści pism procesowych skarżącej (skargi, skargi kasacyjnej) trafnie przyjęły organy, a za nimi Sąd I instancji, że skarżąca korzysta z nieruchomości w Z. jedynie okazjonalnie, a co za tym idzie, nie zamieszkuje w niej na stałe. Słusznie zauważono, że skarżąca nie widnieje w gminnym systemie opłat za gospodarowanie odpadami (v. zaświadczenie inspektora ds. gospodarki odpadami z 14 grudnia 2022 r.) i jak sama przyznaje w tygodniu przebywa i pracuje w oddalonej o 100 km W. Powyższe ustalenie potwierdza również treść notatki służbowej z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w trakcie którego A. O. (najmująca część domu mieszkalnego skarżącej) poinformowała pracownika socjalnego, iż skarżąca przebywa i pracuje w W., zaś do K. przyjeżdża czasem na weekend. W tej sytuacji przyjąć należy, że organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły, że adres wskazany przez skarżącą we wniosku nie jest adresem, pod którym prowadzi ona gospodarstwo domowe w rozumieniu wyżej cytowanych przepisów. Do Z. skarżąca przyjeżdża okresowo i spędza tam czas wolny, nie jest to jej stałe miejsce zamieszkania. Przez większość czasu przebywa w W. gdzie pracuje. W konsekwencji Sąd I instancji właściwie ocenił, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania dodatku węglowego określona w art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 u.d.w. Niezależnie od powyższego prawidłowo również ustalono, że na adres wskazany we wniosku zostały już przyznane dodatki węglowe. W tym względzie Sąd I instancji słusznie zauważył, że w dacie złożenia wniosku nieruchomość stanowiła współwłasność skarżącej i A D., którzy korzystali z dwóch odrębnych lokali i rozliczali się z ponoszonych opłat eksploatacyjnych jak prąd i zużycie wody. Lokal, który przypadał skarżącej był wynajmowany A. O., która otrzymała dodatek węglowy po nowelizacji ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 200). Dodatek węglowy został wypłacony również A. D.. Na oba wydzielone z nieruchomości lokale mieszkalne zostały zatem przyznane dodatki węglowe, co wykluczało możliwość uzyskania tego świadczenia przez skarżącą. W świetle powyższego niezasadne okazały się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Wszystkie bowiem okoliczności sprawy niezbędne do jej prawidłowego rozstrzygnięcia, na podstawie przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, zostały wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z regułami określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, co Sąd I instancji prawidłowo ocenił. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a.