I OSK 1094/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 129/24 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2023 r. nr SKO 4511.62.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 129/24, po rozpoznaniu skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2023 r., nr SKO 4511.62.2023, w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, w pkt I. oddalił skargę w całości; w pkt II. przyznał adw. A.S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – kwotę 590,40 zł, zawierającą 23% podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia 28 marca 2023 r. M.M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu o pomoc finansową w formie zasiłku celowego na opłaty mieszkaniowe (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych – szamba, podatek od nieruchomości), zakup leków, środków czystości i higieny, biletów MPK, żywności dietetycznej oraz opłacenie podatku od nieruchomości. Decyzją z dnia 29 maja 2023 r. (nr MOPS/ZTPS 2/ZCS/006291/2023) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia, Specjalista Pracy Socjalnej MOPS Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej (ZTPS) Nr [...] we Wrocławiu, odmówił stronie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą. Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. rozstrzygnięcia, decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. (nr SKO 4511.18.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło je w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium zwróciło uwagę, że zawiadomienie o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego strona odebrała 4 dni po terminie wyznaczonym na przeprowadzenie tej czynności. Tym samym organ uznał, że nie posiadając wiedzy o wyznaczonej dacie wywiadu środowiskowego, nie miała obowiązku przebywać w miejscu zamieszkania. Z uwagi na znany organowi z urzędu fakt zwyczajowego odbioru przez stronę korespondencji po dwukrotnym jej awizowaniu, SKO jednocześnie zasugerowało organowi I instancji, aby w zawiadomieniu o terminie planowanego wywiadu środowiskowego organ wskazał dwie daty. Pierwszą, mieszczącą się w terminie 14 dni roboczych od powzięcia wiadomości o konieczności przeprowadzenia wywiadu. Drugą odleglejszą, na wypadek późniejszego odebrania przesyłki. W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji wystosował do strony zawiadomienie, w którym wyznaczył dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. na dzień 26 lipca 2023 r. w godzinach od 8.00 do 10.00 oraz w dniu 9 sierpnia 2023 r. w godzinach od 8.00 do 10.00. W zawiadomieniu tym zawarto informację, że gdyby w/w terminy nie opowiadały skarżącej, to powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. W piśmie tym pouczono również stronę, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić – zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296 – dalej "u.p.s.") – podstawę do odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Powyższe zawiadomienie skarżąca odebrała w dniu 1 sierpnia 2023 r. Podano, że zgodnie z wyznaczonymi w zawiadomieniu datami, pracownicy socjalni w dniach 23 lipca 2023 r. i 9 sierpnia 2023 r. udali się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednak brama wejściowa na teren posesji była zamknięta na kłódkę i łańcuch. Na posesji nie było nikogo, a brak dzwonka uniemożliwiał kontakt z mieszkańcami posesji. Mimo pukania w bramę, nikt z domowników nie wyszedł do pracowników socjalnych. Wnioskodawczyni nie skontaktowała się również telefonicznie z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej we Wrocławiu. Pismem z dnia 9 sierpnia 2023 r. organ I instancji zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania dowodowego oraz poinformował ją o możliwości wypowiedzenia się – w terminie 3 dni – odnośnie do zgromadzonych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek do uwzględnienia żądania. Wskazał, że w szczególności strona powinna umożliwić pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zawiadomienie to strona odebrała w dniu 31 sierpnia 2023 r. W piśmie z dnia 4 września 2023 r. strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Decyzją z dnia 28 września 2023 r., nr MOPS/ZTPS 2/ZC/011076/2023, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia, Specjalista Pracy Socjalnej MOPS ZTPS Nr [...] we Wrocławiu, odmówił stronie przyznania zasiłku celowego. Organ – powołując się m.in. na art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 107 ust. 1-4 i ust. 4a u.p.s. – stwierdził, że skoro wnioskodawczyni uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mimo stosownych zawiadomień i pouczeń, należało odmówić jej wnioskowanego zasiłku celowego. Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni zwraca się o pomoc po raz kolejny, natomiast ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w jej miejscu zamieszkania ponad 3 lata temu. Ponadto wskazano, że z dniem 1 lipca 2023 r. przestał obowiązywać w kraju stan zagrożenia epidemicznego, wprowadzony w związku z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 22 listopada 2023 r., nr SKO 4511.62.2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając stanowisko organu I instancji. Kolegium podkreśliło przy tym, że w okresie, w którym strona umożliwiała organowi ustalenie jej aktualnej sytuacji życiowej, organ wspierał finansowo stronę w zaspokajaniu zgłaszanych potrzeb. Dodał, że z uwagi na wieloletnie korzystanie z pomocy społecznej, strona doskonale wie, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych z udziałem środków publicznych musi zostać poprzedzone ich weryfikacją, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Na ww. decyzję SKO, M.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, opisując swoją sytuację rodzinną i zdrowotną, która, w jej ocenie, uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustanowiony, w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat z urzędu, w piśmie procesowym z dnia 23 stycznia 2025 r., podtrzymując stanowisko zaprezentowane w skardze, zwrócił uwagę, że organowi znana jest sytuacja bytowa, życiowa i finansowa skarżącej, albowiem strona wraz z rodziną już wcześniej korzystała ze wsparcia finansowego z pomocy społecznej. Jak podniósł, bez wątpienia sytuacja ta nie uległa polepszeniu od czasu przeprowadzenia ze stroną ostatnich wywiadów środowiskowych, a jedynie mogła ulec pogorszeniu (na co skarżąca wielokrotnie wskazywała). Stwierdził również, że nie można zgodzić się z twierdzeniami organu co do biernej postawy skarżącej w toku postępowania. Wskazano, że skarżąca pozostawała w stałym kontakcie z pracownikami socjalnymi (korzystała z telefonów osób trzecich w celu nawiązania kontaktu z pracownikami MOPS-u), a zgromadzone w aktach sprawy pisma skarżącej wskazują na jej aktywną postawę oraz "świadome dochodzenie przez nią przysługujących jej praw". Wnioski i zarzuty skargi zostały podtrzymane przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r., w którym to dniu, powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości i orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Sąd – przywołując brzmienie art. 4, art. 8, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i ust. 4 u.p.s. oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893) – wskazał, że wywiad środowiskowy jest podstawowym narzędziem procesowym służącym do ustalania sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o pomoc ze środków publicznych oraz że brak współdziałania przez wnioskodawcę lub beneficjenta pomocy społecznej z organem w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania decyzji odmawiającej udzielenia pomocy. Sąd wskazał, że jak wynika z akt sprawy, organ I instancji zawiadomieniem z dnia 13 lipca 2023 r. (doręczonym skarżącej w dniu 1 sierpnia 2023 r.) powiadomił stronę o zamiarze przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wyznaczając jednocześnie dwa terminy przeprowadzenia tego wywiadu (26 lipca 2023 r. i 9 sierpnia 2023 r.) oraz godziny jego przeprowadzenia. Zdaniem Sądu, SKO trafnie zwróciło uwagę, że jakkolwiek strona odebrała to zawiadomienie po upływie pierwszego z wyznaczonych terminów, to jednak zawiadomienie to należało ocenić jako skuteczne, jako że w dacie doręczenia jej wspomnianego zawiadomienia nie minął jeszcze drugi z wyznaczonych terminów przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Sąd uznał zatem, że należało przyjąć, iż zawiadomienie o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wyznaczonego na dzień 9 sierpnia 2023r. strona odebrała na 8 dni przed datą proponowanego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Sąd podkreślił że w sprawie jest bezsporne, iż skarżąca po otrzymaniu zawiadomienia z dnia 13 lipca 2023 r. nie skontaktowała się pracownikiem socjalnym w sprawie ewentualnej zmiany terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania – do czego była wzywana. Jak natomiast wynika z notatki urzędowej organu I instancji z dnia 13 września 2023 r., w dniach 26 lipca 2023 r. i 9 sierpnia 2023 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania strony zgodnie z wyznaczonym w zawiadomieniu terminem wywiadu w celu jego przeprowadzenia. Podano, że brama wejściowa na teren posesji była zamknięta, brak dzwonka przy furtce uniemożliwiał kontakt ze stroną. Mimo stukania w furtkę, strona nie wyszła do pracowników przybyłych na wywiad. Nie skontaktowała się również telefonicznie z pracownikiem socjalnym. Natomiast odpowiadając na zawiadomienie organu o zakończeniu postępowania dowodowego strona podtrzymała swoje stanowisko w zakresie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ale na warunkach przez nią preferowanych, tj. w drodze rozmowy telefonicznej lub w formie pisemnego oświadczenia. Wobec tego, w ocenie Sądu, zaistniała przesłanka do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto WSA podzielił stanowisko organów w kwestii braku podstaw do zastosowania w sprawie szczególnej formy ustaleń, określonej w art. 15o ustawy covidowej. Skoro bowiem stan zagrożenia epidemicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r., a nadto skarżąca nie podnosiła, że ona lub inny członek gospodarstwa domowego zostali poddani kwarantannie, to – w ocenie Sadu I instancji – nie było podstaw do rezygnacji z wywiadu środowiskowego na rzecz ustaleń określonych w art. 15o ustawy covidowej. Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez adwokata z urzędu, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 8 u.p.s. w zw. z art. 39 u.p.s., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że skarżącej zasadnie odmówiono przyznania zasiłku celowego z uwagi na nieprzeprowadzenie w wyznaczonym przez organ I instancji terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, w sytuacji, gdy z uwagi na sytuację życiową i finansową skarżącej konieczne jest udzielenie jej pomocy w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych, której dochód nie przekracza ustawowo określonego kryterium, a sama skarżąca – dążąc do spełnienia wszystkich stawianych przed nią wymogów do otrzymania zasiłku – pozostawała z organem w stałym kontakcie i informowała pracowników socjalnych na bieżąco o swojej sytuacji bytowej, b) art. 4 u.p.s. w zw. z art. 106 ust. 4 u.p.s. i art. 107 ust. 1 i ust. 4 u.p.s., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem przez Sąd I instancji, że skarżąca nie współdziałała z organami w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, w tym uniemożliwiła socjalnym pracownikom przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, podczas gdy skarżąca pozostawała w stałym kontakcie z pracownikami socjalnymi, co potwierdził sam organ w zaskarżonej decyzji oraz pisemnie informowała organ o swojej sytuacji materialnej i życiowej dążąc do spełnienia wszystkich wymogów celem uzyskania zasiłku celowego niezbędnego do zaspokojenia jej potrzeb bytowych; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie i ustalenie stanu faktycznego jedynie na podstawie notatek urzędowych organu I instancji, nie dokonując jego dogłębnej analizy i nie podejmując się ustalenia faktycznych przyczyn braku dopełnienia obowiązku realizacji wywiadu środowiskowego, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji obu instancji oraz wyrok Sądu I instancji, gdyż doprowadziło do błędnej oceny postawy skarżącej mającej rzekomo przejawiać się brakiem współpracy z organami, poprzez niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a tym samym doprowadziło do zatwierdzenia w toku kontroli instancyjnej decyzji odmawiającej prawa skarżącej do zasiłku celowego, podczas gdy w rzeczywistości skarżąca przejawiała postawę proaktywną i współpracującą z organem, zatem odmowa przyznania zasiłku była nieuzasadniona i godząca w prawo skarżącej do pomocy w zaspokajaniu jej potrzeb bytowych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że obawiała się pracowników socjalnych wobec ich dotychczasowej postawy prezentowanej względem skarżącej, co zgłaszała organowi. Wskazała, że mimo tego pozostawała w stałym kontakcie z pracownikami socjalnymi, co potwierdził sam organ w zaskarżonej decyzji wskazując, że skarżąca nie posiada co prawda własnego telefonu, jednak korzystała z telefonów osób trzecich w celu nawiązania kontaktu z pracownikami MOPS. W ocenie skarżącej Sąd I instancji zaniechał w niniejszej sprawie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jako że stan faktyczny ustalony został niemalże wyłącznie w oparciu o treść notatek urzędowych organu I instancji. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Podkreślenia wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast w art. 11 ust. 2 u.p.s. ustawodawca przewidział konkretne i negatywne konsekwencje naruszenia tego obowiązku. Przepis ten stanowi samoistną przesłankę prawną, która może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, nawet jeżeli wnioskodawca co do zasady spełnia przesłanki materialne do jego uzyskania, takie jak te określone w art. 8 i art. 39 u.p.s. Powyższe oznacza, że decyzja rozstrzygająca o przyznaniu zasiłku celowego musi zostać poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym, zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. jest rodzinny wywiad środowiskowy. Zaznaczyć należy, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Ponieważ zaś istotne ustalenia wywiadu pochodzą od strony, ich wiarygodność gwarantuje i wzmacnia wymóg jego podpisania. Są one bowiem obwarowane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest zatem obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Przy czym, nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s. oraz przepisów obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893), przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że aktualizacja wywiadu środowiskowego może być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie. Co więcej, nawet korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy. Organ może zatem przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego częściej niż w okresach wskazanych w art. 107 ust. 4 u.p.s., zwłaszcza gdy taka osoba ubiega się często o pomoc społeczną. Samo składanie wniosków może bowiem oznaczać zmianę sytuacji strony, co stanowi podstawę, a nawet potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. W niniejszej natomiast sprawie – jak wskazywał organ – nie ma kontaktu ze skarżącą od czerwca 2021 r., zaś ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu zamieszkania w lutym 2020 r. (k- 58 akt adm., teczka pt. "akta adm. do sprawa IV SA/Wr 128/24, 129/24"). Należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie, organy administracyjne orzekały dwukrotnie, bowiem decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r., SKO w Wrocławiu uchyliło decyzję Specjalisty Pracy Socjalnej MOPS (ZTPS) Nr [...] we Wrocławiu (działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia) z dnia 29 maja 2023 r. Powodem uchylenia była okoliczność, że zawiadomienie o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego skarżąca odebrała 4 dni po próbie jego przeprowadzenia przez pracowników socjalnych. Kolegium wskazało, że skoro skarżąca nie znała terminu wskazanego przez organ I instancji na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, to tym samym nie miała obowiązku przebywać w wyznaczonym dniu w miejscu zamieszkania. Zatem SKO uznało, że zaistniała konieczność ponownej próby skutecznego zawiadomienia skarżącej o terminie planowanego wywiadu środowiskowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, pismem z dnia 13 lipca 2023 r. organ I instancji tym razem już skutecznie poinformował skarżącą, że pracownik socjalny odwiedzi ją w miejscu zamieszkania w dniu 26 lipca 2023 r. w godzinach od 8.00 do 10.00 oraz w dniu 9 sierpnia 2023 r. także w godzinach od 8.00 do 10.00. W piśmie tym wskazano, że zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy świadczenia. W przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym terminie, poproszono skarżącą o kontakt z pracownikiem socjalnym celem ustalenia innego terminu wywiadu. Podano dane pracownika socjalnego, numer telefonu oraz godziny, w których można się z nim kontaktować. Przedmiotowe pismo skarżąca odebrała w dniu 1 sierpnia 2023, o czym świadczy jej odręczny podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru (k-55 akt adm., teczka pt. "akta adm. do sprawa IV SA/Wr 128/24, 129/24"). Za organami i Sądem I instancji należy więc uznać, że pomimo, iż skarżąca odebrała ww. zawiadomienie po upływie pierwszego z wyznaczonych terminów, to jednak należało je ocenić jako skutecznie doręczone, gdyż w dacie doręczenia przedmiotowego zawiadomienia nie minął jeszcze drugi termin wskazany na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zawiadomienie to doręczono bowiem w dniu 1 sierpnia 2023 r., zaś drugi termin na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wyznaczono na dzień 9 sierpnia 2023 r. Wobec tego, zawiadomienie zostało skutecznie doręczone na 8 dni przed drugą z podanych dat zaplanowanego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Z adnotacji służbowej pracownika socjalnego z dnia 9 sierpnia 2023 r. wynika, że pracownicy socjalni udali się w dniu 9 sierpnia 2023 r. pod adres zamieszkania skarżącej, jednak brama była zamknięta, a brak dzwonka przy furtce uniemożliwiał kontakt ze skarżącą. Pracownik socjalny próbował stukać w furtkę, jednak nikt z domowników nie wyszedł. Podkreślono, że pracownik socjalny nie ma numeru telefonu do skarżącej, bowiem nigdy go nie podała. Wobec tego uznano, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz braku kontaktu ze skarżącą, odmawia się przyznania pomocy finansowej (k- 57 akt adm., teczka pt. "akta adm. do sprawa IV SA/Wr 128/24, 129/24"). Jak wynika z akt, skarżąca nie podjęła próby kontaktu z pracownikiem socjalnym, o co była proszona w ww. piśmie z dnia 13 lipca 2023 r. Jedynie pismem z dnia 4 sierpnia 2023 r. (k- 65 akt adm., teczka pt. "akta adm. do sprawa IV SA/Wr 128/24, 129/24") wniosła o przeprowadzenie wywiadu telefonicznie lub w formie oświadczenia. Z kolei pismem z dnia 9 sierpnia 2023 r., MOPS we Wrocławiu zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego. W piśmie tym organ poinformował skarżącą o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych przez organ dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również przedłożenia dodatkowych dowodów – w terminie 3 dni od dni od otrzymania zawiadomienia. Organ zaznaczył, że w szczególności skarżąca powinna umożliwić pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Pismo to skarżąca odebrała w dniu 31 sierpnia 2023 r., o czym świadczy jej odręczny podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru (k-64 akt adm., teczka pt. "akta adm. do sprawa IV SA/Wr 128/24, 129/24"). W odpowiedzi, pismem z dnia 28 sierpnia 2023 r. (k- 67 akt adm., teczka pt. "akta adm. do sprawa IV SA/Wr 128/24, 129/24") skarżąca ponownie wniosła o przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej – w związku ze swoją sytuacją zdrowotną i panującą pandemią COVID-19. Nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów na okoliczność swej sytuacji zdrowotnej. Raz jeszcze należy w tym miejscu podkreślić, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy jest zasadą wynikającą z ustawy o pomocy społecznej. Natomiast przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przewidzianej w art. 15o ust. 1 ustawy covidowej jest wyjątkiem od tej zasady i jako taki przepis ten powinien być stosowany ściśle i nie powinien być nadużywany. Zastosowanie tego przepisu jest uzasadnione tylko wówczas, gdy ze względów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przeprowadzenie wywiadu w formie wymaganej przez przepisy ustawy o pomocy społecznej napotyka obiektywne problemy. Z akt niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby na przeszkodzie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej kasacyjnie stały powody związane z przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególności, aby była ona poddana kwarantannie lub izolacji. Żądając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej skarżąca kasacyjnie powoływała się ogólnie na sytuację zdrowotną. Trudno zatem dopatrzeć się istnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Ponadto, na co słusznie wskazywano w sprawie, z dniem 1 lipca 2023 r. został odwołany obowiązujący wcześniej stan zagrożenia epidemicznego wirusem COVID-19. Nie zachodziły zatem okoliczności, związane z przeciwdziałaniem tego rodzaju zakażeniu. W związku z tym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie przepis art. 15o ustawy covidowej nie miał zastosowania. Należy także zaznaczyć, że w każdej chwili skarżąca mogła skontaktować się telefonicznie z pracownikiem socjalnym, celem wyjaśnienia sytuacji i ustalenia terminu wywiadu – o co była zresztą proszona w piśmie z dnia 13 lipca 2023 r. i czego nie uczyniła. Jest to o tyle istotne, że – co było już podnoszone w sprawie – organy nie dysponują numerem telefonu skarżącej, gdyż go im nie podała, zresztą sama skarżąca wskazuje, iż korzysta z telefonu osób trzecich. Oznacza to zatem, że telefoniczny kontakt ze skarżącą odbywa się tylko "w jedną stronę". To skarżąca decyduje, kiedy zadzwoni do organu. Pracownicy socjalni nie mają bowiem ze swojej strony możliwości kontaktu telefonicznego ze skarżącą. Dlatego tym bardziej doniosły jest fakt braku takiego kontaktu ze strony skarżącej z organem, celem ustalenia dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – pomimo pisma z dnia 13 lipca 2023 r. Należy w tym miejscu pokreślić, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wobec tego należy stwierdzić, że skoro skarżąca uporczywie unika kontaktu z organem i uniemożliwia skuteczne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zasadna była odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Ubocznie zauważyć wypada, że skoro skarżąca od wielu lat korzysta z pomocy społecznej – co Sądowi wiadomo z urzędu – to powinna mieć doskonałą wiedzę, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, musi zostać poprzedzone ich weryfikacją, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Skarżąca powinna wiedzieć, że osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej nie ma bowiem charakteru absolutnego, a jego realizacja obwarowana jest nie tylko spełnieniem kryteriów materialnych, takich jak kryterium dochodowe, ale również wypełnieniem przez świadczeniobiorcę określonych obowiązków. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 8 w zw. z art. 39 u.p.s. oraz art. 4 w zw. z art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. nie zasługuje na uwzględnienie. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., należy przede wszystkim zauważyć, że zarzut ten nie jest właściwie skonstruowany. Sąd administracyjny nie stosuje bowiem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należało więc zarzut ten powiązać z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Mając jednak na uwadze uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, Sąd obowiązany jest badać wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa. Odnosząc się zatem do ww. zarzutów należy uznać, w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. W kontekście powyższego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że organy uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z przepisów ustawy o pomocy społecznej, zaś brak współdziałania skarżącej doprowadził do wydania decyzji negatywnej w zakresie wnioskowanego zasiłku celowego. Wobec tego należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art.182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.) przy zastosowaniu przepisów art. 258-261 p.p.s.a.