I GZ 74/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 308/17 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zarządu Województwa M. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia sprzeciwu.

UZASADNIENIA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 308/17 odrzucił wniosek [...] o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. odmówił [...] – dalej: skarżąca lub fundacja - przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej w dniu 20 lipca 2017 r. w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Skarżąca w dniu 23 sierpnia 2017 r. (data nadania) złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie otrzymała odpisu postanowienia z dnia 27 czerwca 2017 r., co uniemożliwiło jej podjęcie stosownych czynności procesowych. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej ww. postanowienie, doręczyciel błędnie wskazał, iż zawiadomienie pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej, Skarżąca zaś skrzynki takiej nie posiada. Wobec powyższego nie można przyjąć, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. zostało doręczone w trybie art. 73 p.p.s.a. Natomiast o treści postanowienia Skarżąca dowiedziała się dopiero w dniu 17 sierpnia 2017 r. podczas przeglądania akt sprawy w Sądzie. Uzasadniając odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu WSA w Warszawie podniósł, że doręczenie postanowienia tut. Sądu z dnia 27 czerwca 2017 r. nastąpiło w dniu 20 lipca 2017 r., w trybie art. 73 p.p.s.a. Tym samym złożenie wniosku o przywrócenie terminu w dniu 23 sierpnia 2017 r. nastąpiło z uchybieniem terminu do jego wywiedzenia. Sąd I instancji podniósł, że z treści pisma Poczty Polskiej S.A. z dnia 12 września 2017 r. (k. 172 akt sądowych) wynika, iż zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki zostało nieprawidłowo opisane. Doręczyciel omyłkowo wskazał, bowiem, iż zawiadomienie o przesyłce pozostawiono w skrzynce oddawczej. Faktycznie zaś było ono pozostawione w drzwiach lokalu Fundacji. Podobnie doręczone zostało powtórne awizo dotyczące odbioru przesyłki, jednakże przesyłka nie została podjęta. Wobec powyższego Sąd nie miał zastrzeżeń, co do prawidłowości doręczenia dokonanego w trybie art. 73 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła [...], zaskarżając je w całości. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu. Ewentualnie o uchylenia postanowienia Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uznanie, iż nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu, podczas gdy pomimo oświadczeń Poczty Polskiej S.A. postanowienie z dnia 27 czerwca 2017 r. nie zostało pozostawione w drzwiach lokalu fundacji, a zatem było nieskutecznie doręczone i tym samym zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w sprawie istnieją wątpliwości polegające na doręczeniu przesyłki zawierającej postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym dokonana przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uchybienie terminowi może, zatem często powodować skutek w postaci uniemożliwienia stronie dochodzenia jej praw przed sądem. Instytucja przywrócenia terminu, przewidziana w art. 86 § 1 p.p.s.a. służy pogodzeniu zasady sprawności postępowania (art. 7 p.p.s.a.), której służą m.in. wymogi proceduralne dotyczące terminów, z prawem do sądu (na które składa się także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnej m.in. z zasadą sprawiedliwości) stronie, która bez swej winy uchybiła terminowi (tak NSA w postanowieniu z dnia 17 marca 2008 r., II FZ 99/08). Uprawdopodobnienie braku winy jest obowiązkiem strony, ubiegającej się o przywrócenie terminu. Strona nie ma obowiązku wykazywania, że wina leży po stronie innego, konkretnego podmiotu. Nie musi ona także udowodnić braku winy. Art. 87 § 2 p.p.s.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia okoliczności, które świadczą o braku winy strony(postanowienie NSA z 17 marca 2008r., II FZ 99/08, z dnia 13 stycznia 2010 r., II GZ 121/09, z dnia 21 sierpnia 2009 r., II FZ 238/09). Uprawdopodobnienie, jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, jest środkiem zastępczym dowodu niedającym pewności, ale prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności czy faktu. We wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu skarżąca wywodzi, że nie otrzymała przesyłki zawierającej postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. Nie otrzymała zawiadomień o nadejściu przesyłki i jej awizowaniu. Wystąpiła też z reklamacją do placówki pocztowej. W niniejszej sprawie doręczenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. nastąpiło w trybie doręczenia zastępczego z art. 73 p.p.s.a. Pozwala to na przyjęcie tzw. fikcji doręczenia po spełnieniu wskazanych w nim warunków. Przepis ten ma zapobiegać uchylaniu się przez stronę od negatywnych skutków doręczenia. Analiza zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz koperty (k. 115 akt sądowych) sugeruje, że warunki pozwalające na przyjęcie domniemania doręczenia przesyłki, (o którym mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a.) zostały spełnione. Skarżąca uchybiła terminowi do wywiedzenia sprzeciwu od postanowienia referendarza. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że za zaniedbanie nie można uznać sytuacji, kiedy przesyłka zaadresowana na właściwy adres nie zostaje doręczona ani nie pozostawiono w skrzynce zawiadomienia o próbie jej doręczenia. Oczywiście, jeśli znany jest fakt braku lub wadliwego doręczania przesyłek należy to zasygnalizować właściwej placówce pocztowej (np. w formie reklamacji) nie oznacza to jednak, że adresat może w jakikolwiek sposób swoimi działaniami wyeliminować uchybienia w doręczaniu przesyłek. Nie leży to po stronie jego obowiązków związanych z umożliwieniem dostarczenia przesyłki pod wskazany przez niego adres (tak też NSA w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2018 r. II OZ 41/18). Skarżąca nie może ponosić odpowiedzialności za wadliwie wypełnienie przez listonosza zawiadomienia o awizowaniu przesyłki (o miejscu jej pozostawienia). Oczywiście nie jest możliwe wykazanie, że taka okoliczność faktycznie miała miejsce w niniejszej sprawie. Zwrócona przesyłka zawiera wszystkie wymogi pozwalające na uznanie jej za doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a. Jednak wskazane dla przywrócenia terminu dla uchybionej czynności nie jest konieczne udowodnienie okoliczności mających wpływ na zaistniałe uchybienie, ale wystarczy uprawdopodobnienie wystąpienia takich okoliczności. W aktach sprawy znajduje się kopia pisma Poczty Polskiej S.A. z dnia 12 września 2017 r., (k. 172 akt sądowych), w którym potwierdzono, że zawiadomienie o przesyłce listonosz pozostawił faktycznie w drzwiach lokalu, a nie jako pomyłkowo zaznaczył na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w skrzynce oddawczej Fundacji. Trafnie też skarżąca w zażaleniu podnosi, że doręczenie zastępcze nie może być traktowane jako zamknięcie drogi do sądowej ochrony interesów strony przy istniejącej w procedurach instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności. W tej sytuacji, NSA uważa, że skarżąca poprzez przedłożone w sprawie dowody (ww. pismo Poczty Polskiej S.A., oświadczenia) uprawdopodobniła, że nie ponosi winy za uchybienie terminowi do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Z okoliczności sprawy wynika, bowiem, że listonosz wadliwie wypełnił druk zwrotnego potwierdzenia odbioru w rubryce z informacją o pozostawieniu przesyłki (pkt 2 z.p.o.). Powyższe potwierdziła Poczta Polska S.A. w toku postępowania reklamacyjnego. Reasumując wadliwe wypełnienie przez doręczyciela rubryki na zwrotnym potwierdzeniu odbioru stanowi niezależną od skarżącej okoliczność, która wskazuje na brak jej winy w uchybieniu terminowi do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. W istocie poza zakres obowiązków skarżącej w dochowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw wychodzi kontrolowanie jak listonosz wykonuje swoje obowiązki służbowe (tutaj wypełnienie przez doręczyciela zwrotnego potwierdzenia odbioru). Uznać należy, że Fundacja wykazała, że przedsięwzięła wszelkie możliwe środki i starania by korespondencja kierowana na adres jej siedziby została doręczona i odebrana. Nie jest racjonalnym żądanie od adresata korespondencji by kontrolował etap doręczania przesyłki przez pocztę. Wobec powyższego NSA uznał, że skarżąca uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, a zatem niewłaściwie zastosował art. 87 § 2 p.p.s.a. Z powyższych względów nieuprawnione jest również twierdzenie Sądu I instancji, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony z uchybieniem terminu. Nie można uznać, że termin na jego złożenie należy liczyć od doręczenia korespondencji do Fundacji w trybie art. 73 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy skarżąca podczas przeglądania akt sprawy w dniu 17 sierpnia 2017 r (k. 119 akt sądowych) powzięła informację o treści postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. Tym samym uznać należy, że w dniu przeglądu akt przez skarżącą otwarty został termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wywiedzenia sprzeciwu od ww. postanowienia. Wniosek taki złożony został w terminie tym samym nie było podstaw do jego odrzucenia Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.