I GZ 598/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. Spółki z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2104/13 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E. Spółki z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 12 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2104/13 po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) oraz odrzucił skargę kasacyjną (pkt II). Z uzasadnienia postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. WSA odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia [...] czerwca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Następnie postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. Sąd I instancji odrzucił skargę. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną na postanowienie o odrzuceniu skargi, jak również złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia [...] października 2015 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 516 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w terminie do uiszczenia wpisu sądowego kolejny raz wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożony przez stronę skarżącą wniosek stanowił kopię uprzedniego wniosku. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. WSA odrzucił zażalenie na postanowienie referendarza, zaś zażalenie na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w dniu 31 maja 2016 r. (sygn. akt I GZ 360/16). Wobec tego pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. ponownie wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy załączając tożsamy wniosek jak poprzednie. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że już na wcześniejszym etapie postępowania niejednokrotnie oceniano sytuację finansową spółki. Podkreślano, że treść składanych wniosków nie wskazuje na taką sytuację finansową spółki, która uzasadniałaby zmianę pierwotnie podjętego rozstrzygnięcia. Wnioski te bowiem nie wskazywały żadnych nowych okoliczności w sprawie, stanowiąc praktycznie kopię poprzednio składanych pism. Zdaniem WSA w sytuacji gdy strona skarżąca kolejny już raz składa w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonych już rozstrzygnięciach i który ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm. (dalej: ppsa). W ocenie Sądu I instancji za zbędne należało uznać rozpoznanie sprawy wielokrotnie już rozstrzyganej i analizowanej przez sąd, od którego rozstrzygnięć skarżąca wnosiła przysługujące jej środki zaskarżenia i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę. Z kolei odrzucając skargę kasacyjną WSA wskazał, że skarżąca wniosła skargę kasacyjną pismem z dnia [...] grudnia 2014 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] września 2015 r., jak również kolejnego postanowienia z dnia [...] stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie należało uznać za zbędne. Bezskuteczny upływ tego terminu skutkował odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 220 § 3 ppsa. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - obrazę przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ppsa poprzez jego błędne zastosowanie podczas gdy spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. - naruszenie przepisu art. 220 § 3 ppsa poprzez odrzucenie skargi powodu nieziszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sadowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca kwestionuje zasadność rozstrzygnięcia wywodząc, że przedłożone dokumenty jednoznacznie wskazują na brak środków finansowych. Skarżąca do zażalenia dołączyła kserokopie tytułów wykonawczych. W ocenie spółki odrzucenie skargi kasacyjnej bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi ograniczenie jej praw, gdyż nie została wyczerpana przez nią droga do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji ocenił wniosek o przyznanie prawa pomocy spółce w kontekście art. 165 ppsa, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 ppsa spoczywa na wnioskodawcy. Skoro spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a ppsa w tym zakresie umorzył postępowanie. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego w kontekście art. 165 ppsa w zw. z art. 246 § 2 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (poprzez oddalenie przez NSA postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt I GZ 360/16, zażalenia skarżącej na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy) Sąd I instancji ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 ppsa ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14, postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 379/16). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ppsa. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13). Ponadto ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 ppsa stosownie do której sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 ppsa konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi jest odrzucenie tego środka zaskarżenia. Zatem, prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę spółki z uwagi na nieuiszczenie w wyznaczonym terminie wpisu od tego środka zaskarżenia, pomimo prawidłowego pouczenia zawartego w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 ppsa okazał się nieusprawiedliwiony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.