I GZ 55/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 158/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2022 r.; nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji do budżetu jednostki samorządu terytorialnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 27 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 158/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] grudnia 2022 r. w przedmiocie zwrotu dotacji do budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 11 sierpnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę skarżącej na ww. decyzję. Skarżąca odebrała wyrok wraz z uzasadnieniem 18 września 2023 r., a więc termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał z dniem 18 października 2023 r. Pełnomocniczka strony skarżącej pismem z dnia 25 października 2023 r. (data nadania) wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku pełnomocniczka skarżącej podniosła, że pełnomocnictwo do reprezentowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w postępowaniu kasacyjnym zostało jej udzielone dniu 11 października 2023 r. Jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazała, że w dniach od 16 do 20 października 2023 r. była na zwolnieniu lekarskim i dopiero po tym okresie mogła wywiązywać się ze swych zawodowych obowiązków. Zdaniem Sądu I instancji, okoliczności podniesione przez pełnomocniczkę skarżącej nie są okolicznościami, które uzasadniałyby przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Nie uprawdopodobniła ona w sposób przekonywujący, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było przez nią niezawinione. Na stronie postępowania sądowego bowiem ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Skarżąca została prawidłowo pouczona o terminie i warunkach wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji stwierdził, że z powyższego zestawienia dat wynika, że zarówno Skarżąca zwlekała z ustanowieniem pełnomocnika, jak i pełnomocnik miał możliwość przy zachowaniu należytej staranności sporządzić terminowo skargę kasacyjną. Z nadesłanego zwolnienia lekarskiego wynika, że rozpoczęło ono bieg na dwa dni przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. A zatem kilka dni upłynęło od ustanowienia pełnomocnika do jej niedyspozycji zdrowotnej. W ocenie Sądu, zwłoka we wniesieniu skargi kasacyjnej świadczy o nienależytym zadbaniu o własne interesy a omówione powyżej chronologicznie terminy, zarówno ustanowienia pełnomocnika jak i termin do sporządzenia skargi kasacyjnej świadczą, że zarówno skarżąca jak i jej pełnomocnik ponoszą winę w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Przy dołożeniu bowiem należytej staranności a co za tym idzie prawidłowym zadbaniu o swe interesy można było w terminie wnieść skargę kasacyjną. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż nie uprawdopodobniono okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, podczas gdy zostały one w pełni wykazane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona skarżąca powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie w takim przypadku kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy (por. np. postanowienie z 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OZ 476/17). Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego. Co więcej od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby zabezpieczył interesy swoich klientów również na wypadek swojej choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w siedzibie firmy lub innych przeszkód losowych uniemożliwiających mu osobiste reprezentowanie jego interesów (postanowienie NSA z 22 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 20/13). Należy też wyjaśnić, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się między innymi stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Chodzi zatem o okoliczności całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Ponadto przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę (jej pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje okoliczności faktycznych, które zostały powołane we wniosku i zażaleniu, tj. choroby pełnomocniczki skarżącej i przebywania na zwolnieniu lekarskim w okresie od 16 do 20 października 2023 r. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż Sąd podziela stanowisko NSA przedstawione w wyroku z dnia 4 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1243/97 (LEX nr 36902), z którego wynika, że nawet zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu, gdyż nie wyklucza dokonania czynności procesowej nadania pisma przez inną osobę. W orzecznictwie wskazano także, że nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli przykładowo strona mogła nadać pismo w ustawowym terminie korzystając z pomocy domowników, czy innych osób (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt II FZ 746/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie ugruntowane jest przy tym stanowisko, zgodnie z którym zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu nie może stanowić o zawinionym uchybieniu terminu. Jednakże oceniając wniosek o przywrócenie terminu trzeba wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, które miały miejsce w rozpoznawanej sprawie. W przedmiotowej sprawie kluczowe zdaje się zbadanie czy nagła choroba pełnomocniczki, nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą lub załatwienie sprawy w inny możliwy sposób. Profesjonalny pełnomocnik, który decyduje się przyjąć do prowadzenia sprawę (w niniejszej sprawie m. in. złożyć skargę kasacyjną) w ostatnich dniach terminu, winien mieć na uwadze konieczność podjęcia działań mających na celu zachowanie terminu i tym samym zabezpieczenie interesów swojego mocodawcy – również gdy w czasie tym wystąpiły okoliczności, na które nie miał wpływu (choroba), a jego stan nie był na tyle ciężki i nagły, że wymagał przykładowo leczenia szpitalnego lub kontakt z nim był niemożliwy. Tym bardziej uznać należy, że ze zwolnienia lekarskiego nie wynika, iż pełnomocniczka skarżącej nie była w stanie nawet wykonać telefonu, by posłużyć się inną osobą w celu dochowania terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocniczka, poza ogólnikowym stwierdzeniem, iż była chora, nie wskazała żadnych okoliczności, które mogłyby przemawiać za tym, że rodzaj choroby, jej przebieg czy też zalecenia medyczne dotyczące leczenia uniemożliwiły dokonania wskazanej czynności procesowej, oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 471/20). Skoro zaś przyczyną uchybienia terminu świadczącą o braku winy może być tylko szczególnie ciężki przypadek losowy, który paraliżuje możliwość działania samodzielnego lub za pomocą osoby trzeciej, a pełnomocnik skarżącej nie wykazała, by próbowała usunąć przeszkodę przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, to zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy pełnomocnika strony skarżącej w uchybieniu temu terminowi. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.