I GZ 48/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 830/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2023 r., nr UP-518/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku M. K. (dalej: "skarżący"), reprezentowanego przez pełnomocnika M. K., o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi, w sprawie z jego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 lipca 2023 r., nr [...], postanowieniem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 830/23, odmówił ww. skarżącemu przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Sąd I instancji wyjaśnił, że zarządzeniem z 12 września 2023 r., zobowiązał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz wykazanie, że pełnomocnik spełnia wymogi art. 35 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Pouczono, że nieuzupełnienie ww. braków - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, spowoduje odrzucenie skargi. Sąd I instancji, postanowieniem z 31 października 2023 r., na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę, albowiem w zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił braków formalnych skargi. W dniu 1 grudnia 2023 r. w Wydziale Informacji Sądowej Sądu I instancji stawili się skarżący wraz z pełnomocnikiem M. K. informując, że w związku z przebywaniem na turnusie rehabilitacyjnym, skarżący nie mógł podpisać skargi. Skarżący z pełnomocnikiem zostali pouczeni, że termin do usunięcia braków formalnych skargi, jak i termin na złożenie zażalenia od postanowienia z 31 października 2023 r. już ubiegł. Pracownik Sądu poinformował o terminie i warunkach złożenia wniosku o przywrócenie terminu wynikających z art. 87 p.p.s.a. W tym samym dniu pełnomocnik skarżącego sporządził wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, natomiast skarżący przedmiotowy wniosek podpisał (vide: notatka służbowa pracownika WIS z dnia [...] grudnia 2023 r. – k. 38 akt). Strona wraz ze złożeniem wniosku nie uzupełniła braku formalnego skargi w postaci przedłożenia pełnomocnictwa. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że uchybienie terminowi nastąpiło z powodu wyjazdu syna na turnus rehabilitacyjny w dniach od [...] października 2023 r. do [...] listopada 2023 r. oraz pobytu syna w szpitalu psychiatrycznym. W dniu 12 grudnia 2023 r., pełnomocnik skarżącego złożył osobiście w biurze podawczym tut. Sądu pismo uzupełniające wraz z załącznikami w postaci: orzeczenia z [...] października 2023 r., o stopniu niepełnosprawności skarżącego, duplikat karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie od [...] – [...] września 2017 r. skarżącego, kopię aktu notarialnego z [...] września 2021 r. – pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego swojemu ojcu do reprezentowania m.in. "w sprawach sądowych i administracyjnych", postanowienie Sądu Rejonowego w W. III Wydział Rodzinny z [...] sierpnia 2021 r. oraz zaświadczenie lekarskie wygenerowane [...] września 2023 r., wystawione na skarżącego. Postanowieniem z 13 grudnia 2023 r., Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu do usunięcia wskazanych powyższej braków formalnych skargi. Na wstępie Sąd I instancji stwierdził, że strona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie dokonała czynności, której nie dokonała w terminie – do czego była w świetle art. 87 § 4 p.p.s.a. zobowiązana. Pełnomocnictwo notarialne złożone zostało dopiero [...] grudnia 2023 r. Podkreślenia wymaga, że pełnomocnik skarżącego został pouczony o treści art. 87 p.p.s.a. i co istotne zobowiązał się do uzupełnienia braków formalnych skargi w dniu 4 grudnia 2023 r., jednakże jak potwierdza chronologia zdarzeń czynności tej w zakreślonym terminie nie dokonał. Powyższe zdaniem Sądu stanowi samodzielną przesłankę do oddalenia wniosku o przywrócenie terminu. Następnie Sąd I instancji wskazał, że przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu, a zatem wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu twierdzenie skarżącego, że przewlekle choruje i z tego powodu nie dochował terminu do dokonania czynności procesowej nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu, albowiem skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób występujące schorzenie uniemożliwiło pełnomocnikowi usunięcie wskazanych braków formalnych skargi. Mimo zapewnień skarżący do dnia rozpoznania niniejszego wniosku nie przedłożył dokumentacji medycznej na potwierdzenie, że w okresie, w którym nastąpiło uchybienie terminu przebywał na turnusie rehabilitacyjnym, czy też w szpitalu lub na zwolnieniu lekarskim. Do pisma z 12 grudnia 2023 r. dołączono zaświadczenie lekarskie wygenerowane w dniu [...] września 2023 r., a wystawione na skarżącego i potwierdzające, że skarżący od [...] września 2023 r. przebywał w szpitalu psychiatrycznym w G., jednakże z zaświadczenia tego nie wynika, kiedy skarżący ww. placówkę medyczną opuścił. Sąd I instancji podkreślił, że złożona do Sądu skarga na decyzję ZUS podpisana została przez pełnomocnika (ojca), dlatego zarządzeniem z 12 września 2023 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa (...) i wykazania, że pełnomocnik spełnia wymogi z art. 35 § 1 p.p.s.a. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie był wzywany do osobistego podpisania skargi. Sąd stanął na stanowisku, że twierdzenie pełnomocnika skarżącego, iż z uwagi na stan zdrowia skarżącego nie był on w stanie dopilnować terminu, nie może mieć wpływu na bieg terminów sądowych. W ocenie Sądu wskazane okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia skarżącego nie mogą stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. Ponownie podkreślić należy, że skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika, dlatego Sąd wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi skierował do ustanowionego pełnomocnika, a nie bezpośrednio do skarżącego. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Pełnomocnik w żaden sposób nie wykazał, że w sprawie wystąpiły okoliczności uniemożliwiające mu działanie. Powyższe bezsprzecznie świadczy o braku zachowania należytej staranności. Sąd dodał, że sygnalizowana w piśmie z 10 października 2023 r., oraz w trakcie wizyty w Sądzie w dniu 1 grudnia 2023 r., chęć "osobistego podpisania skargi", pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem skarga podpisana została przez pełnomocnika i w związku z tym to pełnomocnik został zobowiązany do przedłożenia pełnomocnictwa i złożenia oświadczenia, że spełnia wymogi z art. 35 p.p.s.a., a nie do podpisania skargi osobiście przez skarżącego. Brak wiedzy skarżącego o upływie terminu do dokonania czynności procesowej nie uzasadnia przywrócenia terminu, a niedochowanie przez pełnomocnika terminu nie jest następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz jest konsekwencją niedostatecznej staranności w prowadzeniu sprawy. Pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o "uwzględnienie terminu doręczenia potrzebnych dokumentów". Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, do wniosku załączył orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., należy do strony. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2009, str. 257-258). Przesłanka braku winy w uchybieniu terminu wiąże się z zaistnieniem obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, takich jak nagła chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. Natomiast sama okoliczność choroby lub nagłej choroby nie jest automatycznie związana z brakiem winy. W orzecznictwie i literaturze utrwalił się pogląd, że brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. NSA z 11.5.2022 r., sygn. akt I GZ 134/22 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA"). Aby uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy prowadzeniu własnych spraw, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Natomiast w sprawach, w których stronę reprezentuje pełnomocnik, oceny kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od tego pełnomocnika. W rozpatrywanej sprawie skarga wniesiona przez M. K. została podpisana przez jego pełnomocnika M. K.. Należy przy tym wyjaśnić, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona może działać przez swojego pełnomocnictwa. Wynika to z art. 34 p.p.s.a. Niemniej jednak dokument pełnomocnictwa należy złożyć do akt sprawy przy pierwszej czynności, którą dokonuje pełnomocnik w imieniu swojego mocodawcy (art. 37 § 1 p.p.s.a.). W przypadku braku takiego dokumentu sąd administracyjny prowadzący sprawę nie może przyjąć, że dana osoba rzeczywiście jest umocowana do prowadzenia spraw w imieniu strony. Przy czym obowiązek złożenia pełnomocnictwa spoczywa zarówno na pełnomocnikach profesjonalnych (adwokatach i radcach prawnych), jak również osobach, które ze względu na więzi rodzinne mogą zastępować stronę przed sądami administracyjnymi (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Skoro strona działa przez pełnomocnika, to działania lub zaniechania pełnomocnika wywołują bezpośredni skutek dla mocodawcy. Mocodawca, w tym przypadku skarżący, ponosi więc ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika. Jakkolwiek wezwanie do usunięcia braku formalnego jest adresowane do pełnomocnika, to z prawnego punktu widzenia wezwana do usunięcia braku jest strona i strona ponosi konsekwencje braku reakcji pełnomocnika na wezwanie do usunięcia braku. Zatem przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kwestia braku winy w uchybieniu terminu powinna być rozważana w odniesieniu do ustanowionego pełnomocnika. Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji pełnomocnik skarżącego, nie wykazał, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez przedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego. Wezwanie do usunięcia ww. braku formalnego skargi poprzez przedłożenie stosownego pełnomocnictwa zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 25 września 2023 r. (z.p.o. – karta 19 akt). Wezwanie to zawierało pouczenie, że nieusunięcie braku formalnego skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania spowoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Ponadto powyższe wezwanie zawierało również pouczenie, że w toku postępowania strona może wnieść o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek taki należy złożyć do Sądu na urzędowym formularzu dostępnym w wojewódzkich sądach administracyjnych, Naczelnym Sądzie Administracyjnym, urzędach gmin, a także w Internecie pod wskazanym w pouczeniu adresem. Wniosek taki wolny jest od opłat. Zatem jeżeli osoba składająca pismo procesowe do sądu ma problemy ze zrozumieniem informacji udzielanych przez organy administracyjne, sądy administracyjne, może skorzystać z instytucji prawa pomocy. Należy zauważyć, że skarżący jak i pełnomocnik skarżącego nie złożyli w niniejszej sprawie takiego wniosku. Należy podkreślić również, że załączone do zażalenia zaświadczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności pełnomocnika skarżącego (M. K.) wskazującym na jednostkę chorobową [...] nie uprawdopodobniło braku winy w uchybieniu terminu do przedłożenia pełnomocnictwa. Należy wskazać, że osoba dotknięta zaburzeniami psychicznymi, nawet w stopniu wyłączającym trwałe, świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, jeżeli nie została ubezwłasnowolniona, ma zdolność procesową. Jej zdolność procesowa wypływa wprost z pełni zdolności do czynności prawnych (art. 65 § 1 kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 11 i 12 kodeksu cywilnego). Skoro zdolność procesowa osoby fizycznej jest pochodną jej statusu prawnego, to wyłącznie ten czynnik, a nie jej cechy psychofizyczne, decyduje o posiadaniu zdolności procesowej. Zatem ten aspekt nie mógł mieć wypływu na usprawiedliwienie uchybienia terminowi do przedłożenia pełnomocnictwa. Należy również dodać, że pełnomocnik skarżącego nie powołał się na żadne okoliczności związane ze swoim stanem zdrowia we wskazanym okresie, przypadającym na czas podjęcia działań w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, zainicjowanym wniesieniem przez stronę skargi do WSA. Pełnomocnik nie wskazywał również na nagłe pogorszenie swojego stanu zdrowia. Samo zaświadczenie wskazujące na umiarkowany stopień niepełnosprawności pełnomocnika skarżącego nie jest wystarczające. Twierdzenie pełnomocnika skarżącego, iż z uwagi na stan zdrowia skarżącego nie był on w stanie dopilnować terminu, nie może mieć wpływu na bieg terminów sądowych. W ocenie Sądu wskazane okoliczności dotyczące problemów zdrowotnych skarżącego nie mogą stanowić o braku winy w uchybieniu terminu jego pełnomocnika zwłaszcza, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego swojemu ojcu do reprezentowania m.in. "w sprawach sądowych i administracyjnych" wystawione zostało już [...] września 2021 r. Pełnomocnik skarżącego nie wyjaśnił w jaki sposób występujące schorzenie skarżącego uniemożliwiało pełnomocnikowi usunięcie braku formalnego skargi. Ponownie podkreślić należy, że skarga podpisana została przez M. K., dlatego Sąd wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi skierował do ustanowionego pełnomocnika, a nie bezpośrednio do skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że działanie pełnomocnika skarżącego świadczy o braku zachowania należytej staranności. Zwłaszcza, że jak wynika z akt sądowych sprawy pełnomocnictwo takie zostało wystawione w dniu [...] września 2021 r., a więc półtora roku przed złożeniem skargi. W oparciu o argumenty podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie sposób było uznać, że skarżący dochował należytej staranności. Zatem brak było przesłanki z art. 87 § 2 p.p.s.a. by wniosek ten Sąd pierwszej instancji mógł uwzględnić. W zażaleniu nie wskazano okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. Na marginesie zauważyć jedynie należy, że wbrew twierdzeniom Sądu I instancji brak dokonania przez pełnomocnika skarżącego czynności procesowej, dla której termin został określony równocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi to samodzielnej przesłanki do oddalenia wniosku. Brak w postaci niedokonania równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, której uchybiono pod względem terminowości, podlega uzupełnieniu w trybie naprawczym, przewidzianym w art. 49 § 1 p.p.s.a. Powyższe nie miało jednak wpływu na wynik sprawy ponieważ Sąd I instancji odniósł się do okoliczności mających wykazać brak winy w uchybieniu terminu o których mowa w art. 86 §1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.