I GZ 372/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 684/24 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 13 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 684/24 oddalił wniosek [...] (dalej: skarżąca, strona) o wyłączenie sędziów WSA Marcina Małka, Andrzeja Niezgody i Grzegorza Wałejki oraz asesora sądowego Jakuba Polanowskiego w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sędziami i asesorem, których wniosek dotyczy a skarżącą zachodzą relacje, mogące świadczyć o konieczności wyłączenia osób orzekających od rozpatrywania sprawy z mocy ustawy, bowiem nie pozostają oni w stosunku prawnym, który oddziaływałby na prawa lub obowiązki orzekających. Nie zaistniały także inne przesłanki wyłączenia z mocy prawa, o których mowa w art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 953, dalej, jako: P.p.s.a.). Zdaniem WSA ani z treści wniosku o wyłączenie, ani z oświadczeń osób objętych wnioskiem nie wynika, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności, wskazane w art. 19 P.p.s.a. Sędziowie i asesor, których wyłączenia dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, że nie istnieją okoliczności wyłączenia ich od udziału w sprawie. Zażalenie na powyższe orzeczenie Sądu I instancji wniosła skarżąca. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym przepisie, stosownie do art. 19 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie. W świetle art. 19 P.p.s.a., uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych w konkretnej sprawie, takich okoliczności, które w sposób obiektywny uzasadniają wątpliwość, co do bezstronności sędziego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że chodzi o takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem sądu (oceny), że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może stać się nieobiektywny. Nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszącego wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał on już kiedyś w jego sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla niego orzeczenie (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2). We wniosku o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 P.p.s.a.), natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek, obowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 P.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że sędziowie i asesor, których wyłączenia dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, że nie istnieją okoliczności ich wyłączenia od udziału w sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami i nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Wątpliwość ta winna być skonkretyzowana i uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji odnoszącej się do okoliczności wskazującej na zagrożenie brakiem bezstronności w konkretnej sprawie. Nieskuteczne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Sąd I instancji zasadnie podkreślił, że subiektywne przekonanie strony o istnieniu przesłanek dyskwalifikujących udział sędziego w rozpoznawanej sprawie nie stanowi podstawy do jego wyłączenia. Podkreślenia wymaga, że zarówno wniosek o wyłączenie jak i zażalenie nie zawierały żadnej argumentacji, nie podnoszono w nich żadnych twierdzeń, które w jakikolwiek sposób mogłyby prowadzić do uznania żądania skarżącej za zasadne. Strona apriorycznie wskazała, że wskazani we wniosku sędziowie oraz asesor są stronniczy i domagała się ich wyłączenia od orzekania w sprawie. Niniejsza sprawa, w której skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wyłączenie sędziów i asesora, jest sprawą nową i nie istnieją przeszkody, by w jej rozpoznaniu brali udział sędziowie, którzy orzekali także w ww. sprawie. Subiektywny pogląd strony, co do trafności orzeczeń podjętych z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r. II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r. II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit., s. 234, nb 5). Wyłączenie sędziego, którego bezstronność może budzić uzasadnione wątpliwości, może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony. Powyższa instytucja ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym) (por. postanowienie NSA z 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 15/12). Owych okoliczności skarżąca nie wykazała względem sędziego oraz asesora. Art. 19 P.p.s.a. nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości, co do bezstronności sędziego muszą mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 P.p.s.a. W sprawie skarżąca takich okoliczności nie wskazała. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.