I GZ 302/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2026 r. sygn. akt V SA/Wa 2958/25 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi G. H. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2025 r. nr DPB.ro.027.10.2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany WSA lub sądem I instancji) postanowieniem z 30 stycznia 2026 r. sygn. akt V SA/Wa 2958/25, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej zwanej: p.p.s.a.), odrzucił skargę G. H. (dalej zwanego: skarżącym) na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 8 lipca 2025 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że w wykonaniu zarządzenia z 8 października 2025 r. skarżącego wezwano do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł – w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu – pod rygorem odrzucenia skargi. Wobec ustalenia, że skarżący przebywa w areszcie śledczym, odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi został przesłany na adres Aresztu Śledczego w L. i doręczony skarżącemu 7 stycznia 2026 r. za pośrednictwem administracji aresztu śledczego (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 36 akt sądowych), mimo tego należna opłata sądowa nie została uiszczona (informacja na k. 40 akt sądowych). Pismem nadanym 15 stycznia 2026 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi po 21 stycznia 2026 r. w związku z przedłużeniem aresztu tymczasowego do 21 stycznia 2026 r., wskazując że z aresztu śledczego nie może uiścić wpisu sądowego od skargi. Skarżący został zwolniony z aresztu śledczego 20 stycznia 2026 r. (notatka służbowa z 22 stycznia 2026 r. k. 42 akt sądowych). Zdaniem sądu I instancji, WSA nie mógł zgodnie z wnioskiem skarżącego przedłużyć ustawowego terminu 7 dni do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a to z uwagi na to, że terminy ustawowe nie mogą być przez sąd skracane lub przedłużane. W przypadku dokonania czynności z uchybieniem terminu ustawowego, taka czynność jest bezskuteczna i przepisy prawa przewidują określone konsekwencje z tym związane np. w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania albo odrzucenia skargi. Sąd wskazał także, że terminy ustawowe mogą podlegać przywróceniu na wniosek strony na zasadach określonych w art. 85 – 89 p.p.s.a. Pismem z 7 kwietnia, uznanym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 19 maja 2026 r. za zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z 30 stycznia 2026 r., skarżący wniósł o uchylenie "wyroku" z "11 marca 2026 r. sygn. akt V SA/Wa 2958/25" w całości jako niezasadnego i dyskryminującego go oraz pozbawionego obiektywnych podstaw prawnych. Skarżący uzasadnił, że "Korespondencja do pełnomocnika dotarła dopiero po 2 miesiącach (wysłana 4 listopada doszła dopiero 23 grudnia, ponieważ kierowana jest do prokuratury i podlega cenzurze a prokuratura dopiero przesyła/lub nie przesyła do adresata). W Areszcie Śledczym problem jest nawet z uzyskaniem papieru, długopisu, znaczka, koperty – trzeba pisać o zgodę do Dyrektora Aresztu o zgodę. Zanim uzyska się zgodę, to terminy upływają, co sprawia, że nie można w terminie spełnić zobowiązań Sądu – jest to praktycznie niemożliwe. Także z tego względu, że trzeba występować o zgodę na kontakt z pełnomocnikiem, co trwa ok 2 miesięcy lub dłużej. Represje ze strony służb powodują, że spray związane z nadużyciami w AriMR nie mogą wejść na wokandę Sądów." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. W art. 199 p.p.s.a. uregulowano podstawową zasadę orzekania o kosztach postępowania, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ponadto w świetle art. 214 § 1 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, przy czym jak stanowi art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Dodatkowo w oparciu o art. 230 § 1 p.p.s.a od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym pismem takim, w myśl art. 230 § 2 p.p.s.a., jest m. in. skarga. Nieuzupełnienie braku skargi w postaci uiszczenia wpisu obliguje sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Od powyższej zasady ustawodawca wprowadził dwa wyjątki. Pierwszy dotyczy spraw, w których strona skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (art. 239 p.p.s.a. – ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych). Drugi dotyczy zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w drodze orzeczenia sądowego przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Jednakże oba wyjątki nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w areszcie śledczym. Wobec nie zastosowania się skarżącego do wezwania, postanowieniem z 30 stycznia 2026 r. WSA odrzucił skargę. O odebraniu wezwania przez skarżącego świadczy znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenie odbioru. ZPO opatrzone zostało podpisem skarżącego. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący odebrał adresowaną do niego korespondencję, mimo przebywania w aresztach śledczych. Skarżący nie uiścił w wyznaczonym terminie wpisu od skargi. Natomiast pismem nadanym 15 stycznia 2026 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi po 21 stycznia 2026 r. W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji prawidłowo orzekł o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji słusznie wskazał przy tym, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidziano możliwości przedłużenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Przewidziana w art. 84 p.p.s.a. możliwość przedłużania terminów odnosi się wyłącznie do terminów sądowych, tj. wyznaczonych przez sąd lub przewodniczącego dla dokonania określonej czynności procesowej. Przedłużeniu nie podlegają natomiast terminy ustawowe, czyli takie, które są wyraźnie wskazane w ustawie wyznaczającej ich początek oraz długość. W określonej sytuacji ich bieg rozpoczyna się automatycznie, co oznacza, że bieg terminów ustawowych nie może ulec ani przedłużeniu ani skróceniu, tak jak ma to miejsce w przypadku terminów sądowych. W odniesieniu do tych terminów ustawodawca nie pozostawia Sądowi żadnego luzu decyzyjnego. Co za tym idzie, po upływie takiego terminu sąd jest obowiązany – bez względu na przyczyny uchybienia terminu – podjąć kroki będące skutkiem tego uchybienia, przewidziane w ustawie. Należy przy tym podkreślić, że prawa stron niemogących dokonać czynności w terminie bez swej winy są odpowiednio zabezpieczone: mogą one wystąpić do sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności. Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie termin do uiszczenia wpisu od skargi był terminem ustawowym, o którym mowa w art. 220 § 1 p.p.s.a. Zatem prawidłowo sąd I instancji, w związku z brakiem uiszczenia w ustawowo przewidzianym terminie wymaganego wpisu, odrzucił skargę. Odnosząc się do argumentacji skarżącego przedstawionej w zażaleniu w pierwszej kolejności wskazać należy na liczne nieścisłości zawarte w ww. piśmie: skarżący wskazując sygnaturę przedmiotowej sprawy (tj. V SA/Wa 2958/25) wskazał inną datę wydanego orzeczenia, a także wskazał, że w sprawie został wydany wyrok a nie postanowienie. Z kolei w treści uzasadnienia pisma wskazuje na utrudnioną możliwość kontaktu z pełnomocnikiem, choć z akt sprawy nie wynika aby w sprawie został umocowany do jego reprezentacji jakiś pełnomocnik. Zdaniem skarżącego, ograniczenia w kontakcie z pełnomocnikiem oraz opóźnienia w doręczaniu korespondencji spowodowały, że został faktycznie pozbawiony możliwości terminowego wykonywania czynności procesowych i udziału w postępowaniu, a tym samym możliwości obrony swoich praw. Ponadto skarżący zaskarża orzeczenie WSA w Warszawie, a następnie formułuje zarzut względem WSA w Lublinie. Powyższe czyni argumentację skarżącego niejasną i utrudnia rozpoznanie sprawy. Niezależnie jednak od wskazanych nieścisłości, z treści zażalenia można wywieść zasadnicze zarzuty, które sprowadzają się do twierdzenia, że skarżący z powodu pobytu w areszcie i związanych z tym ograniczeń został pozbawiony możliwości wykonania zobowiązań sądu i uczestniczenia w czynnościach procesowych, a tym samym możliwości obrony swoich praw. Wskazuje również na naruszenie art. 32 Konstytucji RP oraz praw wynikających z EKPC. Argumentacja skarżącego nie podważa prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Sam fakt przebywania w areszcie śledczym nie przesądza o pozbawieniu skarżącego możliwości podejmowania czynności procesowych. Dla oceny, czy w konkretnym przypadku doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, konieczne jest bowiem ustalenie, czy wskazywane przez nią ograniczenia faktycznie uniemożliwiły dokonanie określonej czynności procesowej. Pobyt w zakładzie karnym czy areszcie śledczym nie oznacza zupełnej utraty kontaktu ze światem zewnętrznym. Jak wynika z art. 214 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego (...) tymczasowo aresztowany korzysta co najmniej z takich uprawnień jakie przysługują skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności w systemie zwykłym w zakładzie karnym typu zamkniętego i nie stosuje się do niego ograniczeń innych niż te, które są konieczne do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego (...). Stosownie zaś do art. 217b § 4 Kodeksu karnego wykonawczego korespondencję adresowaną do tymczasowo aresztowanego administracja aresztu śledczego doręcza tymczasowo aresztowanemu, który podpisem i datą potwierdza jej odbiór. W przypadku odmowy potwierdzenia czyni się o tym wzmiankę na piśmie urzędowym lub potwierdzeniu odbioru. Z kolei zgodnie z art. 102 Kodeksu karnego wykonawczego skazany ma prawo w szczególności do utrzymywania więzi z rodziną i innymi osobami bliskimi (pkt 2), czy też prowadzenia korespondencji z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi, organami samorządu terytorialnego, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka (pkt 11) (por. postanowienie NSA z 17 listopada 2020 r. sygn. akt II FZ 491/20, postanowienie NSA 13 sierpnia 2019 r. sygn. akt I FZ 147/19; CBOIS). W niniejszej sprawie wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało skarżącemu skutecznie doręczone w areszcie śledczym, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru opatrzone jego podpisem. Skarżący miał zatem możliwość zapoznania się z treścią wezwania i wynikającym z niego obowiązkiem uiszczenia wpisu w zakreślonym terminie. Co istotne, w toku biegu tego terminu, pismem nadanym w dniu 15 stycznia 2026 r., skarżący zwrócił się bezpośrednio do sądu w sprawie terminu uiszczenia wpisu. Okoliczność ta wskazuje, że skarżący miał możliwość komunikowania się z sądem i podejmowania czynności procesowych, nie wykazał natomiast, aby konkretne ograniczenia związane z pobytem w areszcie uniemożliwiły mu wykonanie obowiązku uiszczenia wpisu. W tym miejscu wskazać należy również, że podnoszone przez skarżącego w zażaleniu okoliczności dotyczą w istocie przyczyn uchybienia terminowi do uiszczenia wpisu. Jeżeli skarżący uważał, że nieuiszczenie wpisu w terminie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, właściwym instrumentem procesowym pozostawał wniosek o przywrócenie terminu, w którym należało uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi oraz dokonać czynności, której terminowi uchybiono. Skarżący nie wystąpił jednak z takim wnioskiem, lecz zwrócił się o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu. Jak wskazano powyżej, termin do uiszczenia wpisu nie podlegał przedłużeniu w trybie art. 84 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia art. 32 Konstytucji RP oraz praw wynikających z EKPC, wskazać należy, że skarżący nie skonkretyzował tych zarzutów. W szczególności nie wskazał, na czym w realiach niniejszej sprawy miałoby polegać nierówne traktowanie lub dyskryminacja, ani nie wskazał konkretnego działania sądu, które prowadziłoby do naruszenia powołanych praw. Samo niezastosowanie przez sąd rozwiązania oczekiwanego przez skarżącego, w sytuacji gdy nie uiścił on wpisu w ustawowym terminie, nie może być utożsamiane z naruszeniem zasady równości czy pozbawieniem prawa do obrony. W konsekwencji należało uznać, że wobec prawidłowego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu i nieopłacenia skargi w wyznaczonym terminie, słusznie sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Z przedstawionych wyżej przyczyn, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. IK