I GZ 271/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 20 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia AS na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 239/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi AS na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia 1 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: 1. sprostować sentencję zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w wersie 10 komparycji w miejsce frazy "[...]" wpisać prawidłowo "[...]" 2. oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 24 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 239/22 na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634, dalej: p.p.s.a.) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 stycznia 2023 r. w sprawie skargi AS na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 1 kwietnia 2022 r. w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie została spełniona jednak główna przesłanka przywrócenia terminu – skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na uprawdopodobnieniu przez stronę dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. O braku winy można mówić jedynie w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie sądu, argumentacja pełnomocnika strony nie pozwala przyjąć, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez winy skarżącego, to znaczy wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd wskazał, że złożenie zażalenia na postanowienie sądu odrzucające zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną nie jest obarczone tzw. przymusem radcowsko-adwokackim. Wymóg sporządzenia pisma przez adwokata lub radcę prawnego dotyczy skargi kasacyjnej (art. 175 § 1 p.p.s.a.) oraz zażalenia, którego przedmiotem jest postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 194 § 4 p.p.s.a.). Obowiązek taki nie jest natomiast przewidziany w stosunku do zażalenia na postanowienie odrzucające ostatnio wymienione zażalenie, co oznacza, że wnoszone jest na zasadach ogólnych. Wobec powyższego, tzw. przymusem radcowsko-adwokackim objęta była wniesiona przez skarżącego skarga kasacyjna z 7 grudnia 2022 r. oraz zażalenie z 3 stycznia 2023 r. na postanowienie odrzucające skargę. Zażalenie na postanowienie z 11 stycznia 2023 r. było już wolne od tego wymogu. Wniesienie takiego zażalenia sprowadzało się zatem do wniesienia pisma – zażalenia na postanowienie w przewidzianym terminie, o czym skarżący był pouczony. Sąd stwierdził, że oczywistym jest, że strona występująca do sądu nie musi posiadać wykształcenia prawniczego, zaś na sądzie ciąży obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika profesjonalnego, w razie uzasadnionej potrzeby niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z tych też względów, jak wynika z akt sprawy, skarżący otrzymał odpis postanowienia z 11 stycznia 2023 r. z jasnym i prawidłowym pouczeniem o terminie i sposobie złożenia zażalenia oraz o skutkach uchybienia temu terminowi. W pouczeniu zawarto jasną informację, że na postanowienie przysługuje zażalenie do NSA, złożone w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia oraz że zażalenie złożone po tym terminie podlega odrzuceniu. Skarżący został zatem poinformowany o sposobie i terminie wniesienia zażalenia oraz o konsekwencjach uchybienia temu terminowi. Został również wyraźnie pouczony, że tylko zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, obarczone jest przymusem radcowsko-adwokackim. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do treści pouczenia skarżący mógł zwrócić się do sądu o jego wyjaśnienie. W terminie otwartym do wniesienia zażalenia skarżący nie podjął jednak żadnych kroków w tym zakresie. Sąd podkreślił, że nie ma obowiązku udzielania stronie pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań, a obowiązek wyrażony w art. 6 p.p.s.a. odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych strony. W żadnym razie sąd nie jest zobligowany do zastępowania strony w dokonywaniu określonych czynności procesowych, czy sugerowaniu kierunku pożądanych działań. Odnosząc się natomiast do złożonego przez skarżącego w terminie otwartym do złożenia zażalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i długiego czasu jego rozpoznania Sąd wskazał, że złożony do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje terminów procesowych. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest odrębnym od wniesienia zażalenia zagadnieniem. Wniosek taki może stanowić okoliczność, którą sąd może brać pod uwagę przy badaniu podstaw do przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności. W świetle rozpoznawanej sprawy okoliczność ta nie może być wzięta pod uwagę, z uwagi na charakter czynności, której uchybił skarżący, a więc złożenia pisma – zażalenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, które nie wymagało wykształcenia wyższego w tym prawniczego oraz nie było obarczone przymusem radcowsko-adwokackim. Pełnomocnik skarżącego nie wskazała zaś przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie Sądu skarżący został prawidłowo pouczony zasadach wnoszenia zażalenia oraz o skutkach zaniedbania tych czynności. Złożenie zażalenia w określonym terminie nie stanowi również czynności wymagającej szczególnej wiedzy prawniczej. Pełnomocnik skarżącego nie wskazała również przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a która uniemożliwiła jej wniesienia zażalenia w terminie. W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący uchybił terminowi do dokonania czynności bez swojej winy, wobec czego uznać należy, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego przywrócenia. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 stycznia 2023 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Lu 239/22 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej; ewentualnie o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie na rzecz adw. Ewy Chojnackiej wynagrodzenia z tytułu sprawowania funkcji pełnomocnika z urzędu, według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj.: • art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 stycznia 2023 r., podczas gdy wskazane zostało, z powołaniem się na znajdujące się w aktach sprawy pisma, że skarżący jest osobą nieporadną, nie rozumie kierowanych do niego pouczeń i nie orientuje się w procedurze a także, że poszukiwał pomocy prawnej, którą otrzymał dopiero w prokuraturze, na skutek działań której ustanowiony został dla niego pełnomocnik; • błędne ustalenie stanu faktycznego, który miał wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie, że skarżący nie dochował należytej staranności wymaganej od niego w prowadzeniu własnych spraw, podczas gdy akta sprawy wskazują jednoznacznie, że skarżący na miarę własnych możliwości poszukiwał pomocy prawnej, zaraz po otrzymaniu pism sądowych zwracał się do różnych instytucji o pomoc (Prokuratura Rejonowa w Łukowie), nie można mu wobec tego zarzucić niedbalstwa czy niedostatecznej staranności i nieznajomości prawa w prowadzeniu swoich spraw, Skarżący bowiem złożył w terminie do wniesienia zażalenia wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem, charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymaganej od strony staranności. Okoliczności uprawdopodobniającej brak winy w dochowaniu terminu nie stanowi nieznajomość prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy pouczył skarżącego o terminie i sposobie wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 stycznia 2023 r. Na tym etapie postępowania ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się do zbadania zasadności postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 24 maja 2023 r. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należy wskazać, że wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne jest od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) i przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258-261 p.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.