I GZ 270/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 20 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia AS na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 239/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie ze skargi AS na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia 1 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: 1. sprostować sentencję zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w wersie 10 komparycji w miejsce frazy "[...]" wpisać prawidłowo "[...]" 2. oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 24 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 239/22 na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634, dalej: p.p.s.a.) odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z 3 listopada 2022 r. w sprawie skargi AS na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 1 kwietnia 2022 r. w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie została spełniona jednak główna przesłanka przywrócenia terminu – skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na uprawdopodobnieniu przez stronę dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. O braku winy można mówić jedynie w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie sądu, argumentacja pełnomocnika strony nie pozwala przyjąć, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez winy skarżącego, to znaczy wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd stwierdził, że oczywistym jest, że strona występująca do sądu nie musi posiadać wykształcenia prawniczego, zaś na sądzie ciąży obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika profesjonalnego, w razie uzasadnionej potrzeby niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z tych też względów, jak wynika z akt sprawy, skarżący otrzymał sentencję wyroku z jasnym i prawidłowym pouczeniem o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o skutkach uchybienia temu terminowi. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do treści pouczenia skarżący mógł zwrócić się do sądu o jego wyjaśnienie. W terminie otwartym do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku skarżący nie podjął żadnych kroków w tym zakresie. Sąd podkreślił również, że sprawa objęta skargą w niniejszej sprawie nie jest pierwszą sprawą skarżącego zawisłą przed sądem i skarżący był wielokrotnie pouczany przez sąd o zasadach wnoszenia środków zaskarżenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sąd podkreślił, że nie ma obowiązku udzielania stronie pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań, a obowiązek wyrażony w art. 6 p.p.s.a. odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych strony. W żadnym razie sąd nie jest zobligowany do zastępowania strony w dokonywaniu określonych czynności procesowych, czy sugerowaniu kierunku pożądanych działań. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony brak było podstaw do przyjęcia, że pismo strony z 7 grudnia 2022 r. nie stanowi skargi kasacyjnej. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący nie dochował należytej staranności wymaganej od strony dbającej należycie o własne interesy. Skarżący został prawidłowo pouczony o konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie i dalszych krokach niezbędnych do skutecznego zaskarżenia wyroku oraz o skutkach zaniedbania tych czynności. Złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku w określonym terminie nie stanowi również czynności wymagającej szczególnej wiedzy prawniczej. W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący uchybił terminowi do dokonania czynności bez swojej winy, wobec czego uznać należy, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego przywrócenia. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o przyznanie na rzecz adw. Ewy Chojnackiej wynagrodzenia z tytułu sprawowania funkcji pełnomocnika z urzędu, według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj.: • art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, podczas gdy wskazane zostało, z powołaniem się na znajdujące się w aktach sprawy pisma "Skarga kasacyjna", "Zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej" czy pismo z prokuratury, że skarżący jest osobą nieporadną, nie rozumie kierowanych do niego pouczeń i nie orientuje się w procedurze a także, że poszukiwał pomocy prawnej, której nie otrzymał; • błędne ustalenie stanu faktycznego, który miał wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie, że skarżący nie dochował należytej staranności wymaganej od niego w prowadzeniu własnych spraw, podczas gdy akta sprawy wskazują jednoznacznie, że skarżący na miarę własnych możliwości poszukiwał pomocy prawnej, zaraz po otrzymaniu pism sądowych zwracał się do różnych instytucji o pomoc, nie można mu wobec tego zarzucić niedbalstwa czy niedostatecznej staranności w prowadzeniu swoich spraw, a przyczyna braku poprawnego działania było niezrozumienie kierowanych do niego pouczeń, czego nie można utożsamiać z nieznajomością prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając powyższe na względzie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącego, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku. Przede wszystkim należy zauważyć, i na co wskazał również Sąd I instancji, że skarżący otrzymał sentencję wyroku z jasnym i prawidłowym pouczeniem o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o skutkach uchybienia temu terminowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wywiązał się zatem z określonego w art. 6 p.p.s.a. obowiązku udzielenia stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczenia jej o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Powoływanie się w sposób ogólny na takie okoliczności jak brak wiedzy prawniczej, czy korzystanie z pomocy innych osób w toku postępowania, nie przesądza o tym, że skarżący jest osobą nieporadną, która nie jest w stanie zrozumieć treści kierowanych do niego pism i pouczeń. Z akt sprawy nie wynika bowiem nieporadność skarżącego w dochodzeniu swych praw, która w znaczący sposób mogłaby wpłynąć na niemożność podjęcia przez niego prawidłowych czynności procesowych. Mylne zrozumienie przez stronę treści pouczenia, które zostało sformułowane w sposób czytelny i jasny, może świadczyć o jego nieuważnej lekturze, nie usprawiedliwia natomiast przyjęcia, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku nastąpiło bez winy skarżącego. W związku z tym uznać należało, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, a co za tym idzie Sąd I instancji trafnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należy wskazać, że wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne jest od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) i przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258-261 p.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.