I GZ 265/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 22 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Gminy W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 947/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sprawie ze skargi Gminy W. na decyzję Ministra Finansów z dnia 28 lutego 2022 r. nr FG8.4145.12.2022 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji celowej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 947/22 odmówił Gminie W. przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sprawie ze skargi Gminy W. na decyzję Ministra Finansów z dnia 28 lutego 2022 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji celowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 lutego 2023 r. oddalił skargę gminy na decyzję Ministra Finansów. Odpis sentencji wyroku wraz z pouczeniem o sposobie i terminie zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku doręczono stronie skarżącej w dniu 8 lutego 2023 r. (ZPO – k 43 akt sądowych). Pismem z dnia 17 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącej zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Uzasadniając wniosek wskazano, że jest jedynym radcą prawnym obsługującym stronę, a zgodnie z przyjętym harmonogramem usługi prawne świadczy stacjonarnie w siedzibie Urzędu w każdy wtorek i piątek. Następnie zaznaczyła, że od 8 do 14 lutego 2023 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Natomiast odpis sentencji wyroku, który do Urzędu wpłynął 8 lutego 2023 r, odebrała dopiero 17 lutego 2023 r., czyli w pierwszym dniu dyżuru po powrocie ze zwolnienia. Zdaniem pełnomocnik uchybienie terminu spowodowane było okolicznościami losowymi, na które ani ona, ani skarżąca nie miały wpływu. W związku z powyższym nie ponoszą winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia WSA w Warszawie podkreślił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku zawinienia w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Okoliczności podane we wniosku w żadnym wypadku nie mogą świadczyć o braku winy strony, gdyż nie są to okoliczności, którym można przypisać charakter przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Sąd I instancji podkreślił, że odpis sentencji wyroku z dnia 1 lutego 2023 r. doręczony został skarżącej, która na tym etapie postępowania nie korzystała jeszcze z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (w aktach sprawy brak było wówczas stosownego pełnomocnictwa). Odpis sentencji wyroku wraz z pouczeniem o treści art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) z której wynika, że pisemne uzasadnienie wyroku może zostać sporządzone na wniosek zgłoszony przez stronę w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu sentencji, doręczono skarżącej 8 lutego 2023 r. Wobec powyższego termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął z dniem 15 lutego 2023 r. Jak zauważył WSA wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia wniesiony został dopiero 21 lutego 2023 r. (data nadania – k. 53) przez ustanowioną w dniu 20 lutego 2023 r. pełnomocnik (pełnomocnictwo - k. 52). Skarżąca pomimo tego, że miała wiedzę o siedmiodniowym terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, zwlekała z wyznaczeniem pełnomocnika, co w konsekwencji doprowadziło do wniesienia wniosku z uchybieniem terminu. Bez znaczenia pozostawał fakt, że obsługująca stronę pełnomocnik w okresie od 8 do 14 lutego 2023 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim - nie reprezentowała ona skarżącej w niniejszej sprawie (pełnomocnictwo zostało udzielone dopiero 20 lutego 2023 r.). Skarżąca po otrzymaniu odpisu sentencji wyroku oraz stosownego pouczenia – zdając sobie sprawę z nieobecności ww. oraz biegu terminu do złożenia wniosku – mogła przesłać do Sądu wniosek podpisany przez osobę upoważnioną do działania w imieniu skarżącej lub ustanowić innego pełnomocnika, jeżeli uznała za konieczne skorzystanie z pomocy profesjonalisty. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że niezdolność do wykonywania pracy zawodowej przez radcę prawnego nie jest wystarczającą przesłanką dla uznania, że pełnomocnik nie miał możliwości w okresie objętym zaświadczeniem lekarskim, świadczenia jakichkolwiek czynności zawodowych w tym poszukiwania zastępstwa substytucyjnego, jak również nie uwzględnienie w tym kontekście wszystkich okoliczności faktycznych sprawy przywołanych przez skarżącą, a wskazujących na specyfikę modelu obsługi prawnej u skarżącej. Argumentację na poparcie powyższego zarzutu przedstawiono w uzasadnieniu zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na gruncie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") ustawowe przesłanki przywrócenia terminu określają przepisy art. 86 i 87 p.p.s.a. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie, aby wniosek mógł zostać uwzględniony. Przesłankami tymi są: brak winy strony w uchybieniu terminu, spowodowanie ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego, a także złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu i jednoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie czynności uchybionej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Sąd rozpatrujący tego rodzaju sprawy korzysta zatem z wiedzy prawniczej, ale i doświadczenia życiowego pozwalającego ocenić na gruncie konkretnego stanu sprawy przesłanki przemawiające za przywróceniem terminu lub jego odmową. Nie można jednocześnie tracić z pola widzenia, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest - co do zasady - możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć zatem miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA w Warszawie zasadnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia tego Sądu. W klauzuli "należytej staranności", która jest punktem odniesienia dla oceny braku winy, o jakim mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., mieści się odpowiednia organizacja odbioru korespondencji. Skarżąca uzasadniając zarówno wniosek o przywrócenie terminu, jak i wniesione zażalenie, powoływała się na swoistą organizację pracy biurowej i organizacyjnej Urzędu Miasta i Gminy Wolbrom. Skutkiem opóźnienia w dostarczeniu korespondencji do pełnomocnika (a pozostawieniu jej w przegródce dla pełnomocnika) był brak złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku do WSA. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno sama strona jak i jej pełnomocnik nie dochowali należytej staranności. Wymaga przy tym podkreślenia, że obowiązek prawidłowego zorganizowania pracy biurowej (tutaj Urzędu Miasta i Gminy), w tym właściwego obiegu korespondencji podnoszony jest szeroko w orzecznictwie sądów administracyjnych w przedmiocie przywrócenia terminu, bynajmniej nie tylko w odniesieniu do pełnomocników profesjonalnych; wręcz przeciwnie, wymogi takie są stawiane np. spółkom lub przedsiębiorcom, którzy w ramach swojej działalności gospodarczej także muszą obsługiwać znaczną ilość korespondencji, często urzędowej i wymagającej szybkiej reakcji (por. np. postanowienia NSA z dnia: 28 lipca 2020 r., I FZ 127/20; 25 września 2018 r., II FZ 591/18; 10 sierpnia 2018 r., I OZ 727/18; 26 czerwca 2018 r., II OZ 635/18; 8 grudnia 2015 r., II GZ 829/15; 20 maja 2015 r., I GZ 257/15). Warto zaznaczyć, że odpowiedzialność w tym zakresie ciąży na stronie, niezależnie od tego, czy sama nieprawidłowo (niedbale czy nieuważnie) obsługuje korespondencję, czy też zleca to niewystarczająco starannemu pracownikowi. Trafnie wywiódł Sąd I instancji, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia wniesiony został dopiero 21 lutego 2023 r. przez ustanowioną w dniu 20 lutego 2023 r. pełnomocnik (pełnomocnictwo - k. 52). Niezrozumiałym jest dlaczego skarżąca pomimo tego, że miała wiedzę o siedmiodniowym terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, zwlekała z wyznaczeniem pełnomocnika, co w konsekwencji doprowadziło do wniesienia wniosku z uchybieniem terminu. Nadto bez znaczenia pozostaje fakt, że obsługująca skarżącą pełnomocnik w osobie radcy prawnego - w okresie od dnia 8 do 14 lutego 2023 r. - przebywała na zwolnieniu lekarskim, bowiem nie reprezentowała ona skarżącej w niniejszej sprawie (pełnomocnictwo zostało udzielone dopiero 20 lutego 2023 r.), a dodatkowo czynność jaką jest złożenie wniosku o uzasadnienie nie wymaga zaangażowania profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca po otrzymaniu odpisu sentencji wyroku oraz stosownego pouczenia – zdając sobie sprawę z nieobecności pełnomocnika oraz biegu terminu do złożenia wniosku – mogła przesłać do Sądu wniosek podpisany przez osobę upoważnioną do działania w imieniu skarżącej lub ustanowić innego pełnomocnika, jeżeli uznała jednak za konieczne skorzystanie z pomocy profesjonalisty. Należy zatem uznać, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przywołane we wniosku argumenty nie wskazują na brak winy strony w uchybieniu terminu. W takiej sytuacji przywrócenie terminu nie było zasadne, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.