I GZ 258/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 273/24 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku Białej z dnia 2 stycznia 2024 r., nr SKO.XIV/43/4983/54/19 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu do budżetu miasta kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 273/24 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. S. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 2 stycznia 2024 r., nr SKO.XIV/43/4983/54/19 w przedmiocie zwrotu dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego pobranej nienależnie oraz w nadmiernej wysokości . W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że złożony wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pomimo uzasadnienia nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie uprawdopodobniła, iż zachodzi w stosunku do niej niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie udokumentowała swojej sytuacji finansowej w taki sposób, że pozwoliłoby to na dokonanie oceny, czy wyegzekwowanie (przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego) zwrotu części dofinansowania w kwocie 15.538,77 zł doprowadzi do wyrządzenia jej znacznej szkody albo spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Same zaświadczenia o dochodach jest niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącej. Nie przedstawiła ona chociażby oświadczenia o ponoszonych kosztach utrzymania, czy też bieżącego wyciągu z konta bankowego, co uniemożliwiło ocenę jej sytuacji materialnej w kontekście ponoszonych wydatków. Jak już wyżej wspomniano, na stronie skarżącej spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, tak aby przekonać Sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej, np. poprzez przedłożenie aktualnej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji finansowej (osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), w tym wyciągów z rachunków bankowych. Należy zwrócić uwagę, że jest oczywiste, iż egzekucja określonej kwoty pieniężnej (zwrot części dotacji) prowadzi do uszczuplenia sytuacji majątkowej dłużnika, jednak przesłanką wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie jest wyłącznie szkoda, ale szkoda, którą można uznać za znaczną. Dla oceny, czy skutkiem egzekucji będzie wyrządzenie skarżącej szkody, którą można by uznać za znaczną w jej przypadku - niezbędne jest odniesienie wspomnianej wyżej kwoty do całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 1 grudnia 2016 r., II GSK 5236/16, Legalis nr 1551843). Ponadto podkreślenia wymaga, że trudna sytuacja finansowa strony nie może sama w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Pogorszenie warunków egzystencji wnioskodawcy nie stanowi jednak samoistnej przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej (por. postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 219/11, Legalis nr 1551843). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Alternatywnie wystąpił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) poprzez błędną wykładnię i uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy sytuacja materialna i finansowa skarżącej przemawia za zastosowaniem tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie wykonanie przedmiotowej decyzji mogłoby dla strony wywołać. Do zażalenia skarżąca załączyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu – PIT-37 za 2023 r., wydruki/zrzuty ekranów z konta bankowego (4 szt.) oraz potwierdzenia opłat za zajęcia dzieci skarżącej (3 szt.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Warunkiem udzielenia ochrony tymczasowej jest uprawdopodobnienie przez stronę wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Stwierdzić przy tym należy, że za wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudnymi do odwrócenia skutkami są zaś takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Zauważyć należy, że w sprawach, w których rozstrzygane są kwestie wstrzymania wykonania decyzji ciężar dowodzenia okoliczności wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. zdecydowanie przesuwa się na stronę wnioskującą, gdyż tylko ona posiada w tym zakresie stosowną wiedzę. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. W judykaturze dominuje stanowisko – akceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w rozpatrywanej sprawie – kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. np. postanowienia NSA z dnia: 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07; 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11; 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11; 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie strona musi go poprzeć stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Konieczne jest zatem wykazanie we wniosku szczegółowych przyczyn uzasadniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania aktu musi w sposób przekonujący przedstawiać konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA oceniając wniosek skarżącej w świetle przywołanych przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. prawidłowo uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem braki wniosku, tak w zakresie zawartej w nim argumentacji, jak i dowodów przedłożonych na jej poparcie, nie dawały podstaw do zastosowania w stosunku do strony instytucji ochrony tymczasowej. W realiach niniejszej sprawy skarżąca bezsprzecznie umotywowała swój wniosek, jak również przedłożyła wiele dokumentów potwierdzających - jej zdaniem - wywody zawarte w tym wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wykazała ona jednak należycie okoliczności uzasadniających skorzystanie z ochrony tymczasowej jaką stanowi środek w postaci wstrzymania wykonania wnioskowanej decyzji. W tym miejscu wypada podkreślić, że każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pociąga za sobą dolegliwość finansową, rodząc określony skutek w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia, nie oznacza to jednak, że zawsze w takiej sytuacji należy zastosować wyjątkowe rozwiązanie prawne jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Okoliczności takie jak kwota zadłużenia w ZUS czy kwota dotacji przypadającej do zwrotu nie mogą być postrzegane jako wywołujące niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca powinna bowiem w taki sposób przedstawić swoją całościową sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych) aby Sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji zagraża interesom ekonomicznym wnioskodawcy w sposób prawnie relewantny. Należność objęta wnioskowaną decyzją jest znaczna lecz brak podstaw aby uznać, że wyrządzi jej znaczną szkodę lub doprowadzi do nieodwracalnych skutków. Ponadto w oparciu o załączone do akt postępowania dokumenty nie można w sposób nie budzący wątpliwości ocenić sytuacji majątkowej skarżącej. W kontekście powołanych przez skarżącą motywów obejmujących obawy o niemożność prawidłowego zabezpieczenia finansowego gospodarstwa domowego należało wyjaśnić, że wykonanie świadczenia pieniężnego samo w sobie - co do zasady - nie wywołuje nieodwracalnych skutków. Ewentualne uchylenie wnioskowanej decyzji powoduje przecież konieczność zwrotu uprzednio pobranej/uiszczonej należności. W przypadku zaś przymusowego jej egzekwowania, wdrożona egzekucja prawnie jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Ze wskazanych okoliczności i załączonych dokumentów Naczelny Sąd Administracyjny nie był w stanie, tak jak i Sąd I instancji, ocenić że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków względem skarżącego. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.