I GZ 204/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Lu 622/23 w zakresie odmowy dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr 0601-IEE.7192.142.2023.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Lu 622/23 odmówił dopuszczenia S. I. [...] do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym wywołanym skargą J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 3 sierpnia 2023 r., nr 0601-IEE.7192.142.2023.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że S.I.[...] wystąpiło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. W imieniu S. pismo podpisała prezes jego zarządu - B. B.. W piśmie procesowym sformułowano zarzuty podobne w treści i formie do podniesionych w skardze i w toku postępowania. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że jak wynika z treści art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), organizacja społeczna może zgłosić swój udział, a w konsekwencji zostać dopuszczona do postępowania jako uczestnik w sprawie, dotyczącej innej osoby oraz objętej zakresem jej statutowej działalności. Powołując się na orzecznictwo, Sąd I instancji wskazał, że organizacja społeczna może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministarcyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego. Organizacja jako uczestnik postępowania powinna wnosić do sprawy coś nowego, stwarzać szansę na pełniejsze naświetlenie problematyki, wiążącej się z przedmiotem postępowania. Zatem w ocenie Sądu I instancji już choćby z tego powodu niecelowe byłoby dopuszczenie do udziału w sprawie organizacji, której członkowie już biorą w postępowaniu udział. Sąd I instancji zaakcentował pogląd, wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2013 r., II FZ 174/13, w myśl którego udział organizacji społecznej w sprawie innych osób nie może służyć interesom samej organizacji lub jej członków, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem organów. Sąd I instancji wskazał, że sprawa niniejsza została zainicjowana skargą J. B., który działa przez pełnomocnika - B. B. Wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie złożyło S. I. [...] którego prezesem zarządu jest B. B., która podpisała przedmiotowy wniosek. Nie można zatem stwierdzić, aby S. zgłosiło się do udziału w sprawie innej osoby - przedmiotem postępowania jest bowiem rozstrzygnięcie organu, wydane wobec mocodawcy i zarazem męża osoby, sprawującej funkcję prezesa zarządu tej organizacji społecznej. O niecelowości udziału s. świadczy nadto fakt, że w treści pisma z dnia 12 lutego 2024 r. S. I. [...] podniosło zarzuty tożsame z tymi, które B. B. formułowała już wcześniej, działając w charakterze pełnomocnika skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło S. I. [...] żądając jego uchylenia i dopuszczenia S. I. [...] do postępowania. W ocenie S., Sąd I instancji naruszył między innymi art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, usiłując pozbawić skarżącego przedstawiciela społecznego jakim może być S. B. B. wskazała, że jako osoba fizyczna czy jej mąż (skarżący w sprawie), choć są członkami S. I. [...], to nie są tym samym podmiotem prawa, co S., które ma osobowość prawną. S. jest organizacją społeczną posiadającą osobowość prawną i jest innym podmiotem prawa niż Skarżący czy jego pełnomocnik. Udział S. byłby wsparciem dla skarżącego, by wreszcie poważnie potraktowane zostały przedstawione zarzuty. Udział S. w postępowaniu daje możliwość wsparcia legalnej, obywatelskiej grupy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym, poza skarżącym i organem administracji, którego działania (bezczynności) dotyczy skarga, mogą brać udział także inne podmioty, które ustawa uznaje za uczestników postępowania na prawach stron. Jak wynika z art. 33 § 2 p.p.s.a. swój udział w postępowaniu sądowym może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, oraz organizacja społeczna w sprawach innych osób, mieszczących się w zakresie jej statutowej działalność. Innymi słowy uprawnienie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika przysługuje również organizacji społecznej, choćby nie posiadała osobowości prawnej, w zakresie jej działalności statutowej, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji stosując powyższy przepis prawa błędnie wskazał, że nie można stwierdzić, aby S. zgłosiło się do udziału w sprawie innej osoby. Jak wynika z akt sprawy przedmiotem postępowania jest rozstrzygnięcie organu, wydane wobec mocodawcy i zarazem męża osoby, sprawującej funkcję prezesa zarządu tej organizacji społecznej. Należy jednak zauważyć, że pomiędzy S. a skarżącym nie występuje tożsamość podmiotowa. Skarżący jest osobą fizyczną natomiast S. wnoszące o udział w niniejszym postępowaniu uzyskało osobowość prawną i rozpoczęło działalność po uzyskaniu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 29 sierpnia 2024 r. Jak prawidłowo wskazano w zażaleniu są one odrębnymi podmiotem praw i obowiązków, a także mogą stać się uczestnikami obrotu prawnego. Nie ma przy tym znaczenia, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu zostało wydane wobec J. B. który jest mężem osoby, sprawującej funkcję prezesa zarządu tej organizacji społecznej. Należy jednak zauważyć, że to iż w niniejszej sprawie Sąd I instancji błędnie wskazał, że nie można stwierdzić, aby S. zgłosiło się do udziału w sprawie innej osoby, nie oznacza że S. zostało dopuszczone do udziału w niniejszym postępowaniu. Jak już wyżej wskazano art. 33 § 2 p.p.s.a. stanowi, że swój udział w postępowaniu sądowym może zgłosić organizacja społeczna w sprawach mieszczących się w zakresie jej statutowej działalności. A. Skoczylas i M. Swora (Organizacje społeczne..., s. 31–32) wskazali, że oceniając tę przesłankę, należy zbadać, czy sprawa dotyczy kierunków działalności tej organizacji zapisanych w statucie lub innym akcie tej organizacji spełniającym funkcję podobną do statutu. To właśnie element celu, czy też przedmiotu działalności konkretnej organizacji powinien przesądzać o przyznaniu jej uprawnienia do występowania w procesie. Organizacja społeczna ubiegająca się o prawo udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym musi spełniać warunki formalnoprawne, to jest być organizacją powołaną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa powszechnie obowiązującego, a zakres działalności statutowej musi uwzględniać charakter rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej; po drugie, udział organizacji społecznej musi odpowiadać celowi sądownictwa administracyjnego, to jest sprzyjać realizacji "sądowej kontroli administracji"; po trzecie, sąd administracyjny, rozpoznający wniosek organizacji społecznej ubiegającej się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed tym sądem, musi mieć zapewnioną prawną możliwość rzeczywistego zbadania, czy organizacja, korzystając z prawa wynikającego z art. 33 § 2 p.p.s.a. realizuje cel publiczny, dla którego została powołana. Odnośnie trzeciej przesłanki Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010/2, poz. 23, podjętego w trybie art. 187 § 3 p.p.s.a. stwierdził, że – rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. wniosek o dopuszczenie jej do udziału w sprawie dotyczącej innego podmiotu – sąd administracyjny powinien badać, czy udział ten niezależnie od postanowień statutu takiej organizacji służy zapewnieniu kontroli społecznej postępowania. Zaakcentował przy tym, że przy stosowaniu art. 33 § 2 p.p.s.a. konieczne jest uwzględnianie, czy udział organizacji społecznej w postępowaniu dotyczącym innego podmiotu sprzyja właściwej realizacji sądowej kontroli administracji i czy realizuje cel publiczny, dla którego organizacja została powołana. Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę, przed wydaniem postanowienia w przedmiocie dopuszczenia przedmiotowego S. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika powinien zatem zbadać, czy sprawa dotyczy zakresu statutowej działalności wnoszącej o udział w niniejszym postępowaniu organizacji społecznej. Cel statutowy powinien w sposób ścisły łączyć się z przedmiotem postępowania administracyjnego bądź sądowoadministracyjnego, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Tylko w takiej sytuacji można uznać żądanie organizacji za uzasadnione. Sąd I instancji powinien również zbadać, czy udział organizacji społecznej odpowiada wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniami administracji. Oceniając powyższe należy mieć na uwadze uzasadnienie wniosku, przedmiot postępowania oraz cele statutowe. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.