I GZ 123/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 759/22 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2022 r., nr 2401-IEE.711.252.2022.2/LF/ w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 12 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 759/22 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyrokiem z dnia 5 września 2023 r., po rozpoznaniu w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę wniesioną przez Ł. Z. na postanowienie wskazane DIAS z 12 kwietnia 2022 r. W dniu 25 września 2023 r. doręczono skarżącemu przesyłkę sądową, w której - zgodnie z adnotacją nadawcy umiejscowioną w rubryce "Rodzaj przesyłki" - zawarto: "pismo z 06.09.23 r. + odpis sentencji wyroku z 05.09.23 r. – tr. upr. s. P". W dniu 2 października 2023 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym przesyłkę, w której zamieścił wniosek o doręczenie odpisu sentencji wyroku (pismo skarżącego datowane na dzień 29 września 2023 r.) wraz z kopią pisma Sądu z dnia 6 września 2023 r. W tych ramach wyjaśnił, że w otrzymanej przesyłce sądowej zabrakło odpisu sentencji wyroku Sądu z dnia 5 września 2023 r. Zarządzeniem z dnia 5 października 2023 r. Przewodniczący Wydziału I WSA w Gliwicach zarządził ponowne doręczenie skarżącemu odpisu ww. sentencji wyroku ze stosownym pouczeniem. W dniu 23 października 2023 r. doręczono skarżącemu rzeczony odpis sentencji wraz z pismem przewodnim Sądu z dnia 6 października 2023 r., w którym zawarto obszerne pouczenie o treści art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Postanowieniem z dnia 21 listopada 2023 r. starszy referendarz sądowy stwierdził, że wyrok Sądu z dnia 5 września 2023 r. jest prawomocny od dnia 31 października 2023 r. W piśmie procesowym, nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 17 listopada 2023 r., skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o ustanowenie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 14 grudnia 2023 r. doręczono skarżącemu pismo Sądu datowane na dzień 24 listopada 2023 r., w którym poinformowano go, że wnioskowi o przyznanie prawa pomocy nie zostanie nadany bieg, gdyż wniosek ów został złożony po prawomocnym zakończeniu postępowania. Pismem procesowym z dnia 18 grudnia 2023 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 20 grudnia 2023 r., skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oraz wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej. W tych ramach wyjaśnił, że wiedzę o uchybieniu terminu powziął w dniu 14 grudnia 2023 r., tj. w dniu podjęcia korespondencji Sądu z dnia 24 listopada 2023 r. W załączeniu do wniosku z dnia 18 grudnia 2023 r. skarżący nadesłał wniosek z dnia 29 września 2023 r. o doręczenie odpisu sentencji wyroku oraz wniosek z dnia 14 listopada 2023 r. o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata A. S. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I tutejszego Sądu z dnia 28 grudnia 2023 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, poprzez dopełnienie uchybionej czynności, tj. nadesłanie brakującego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zakreślonym terminie skarżący dopełnił uchybionej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie dochował w niniejszej sprawie należytej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Nie zaistniały w tym przypadku okoliczności, które w świetle judykatury mogłyby uzasadnić uchybienie terminu, w tym np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Wobec braku przesłanek do przywrócenia terminu, na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Zażalenie złożył skarżący zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a to art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez, odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy do uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku doszło z przy czyn niezależnych od skarżącego. Mając na uwadze tak skonstruowany zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 5 września 2023 r. wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, ewentualnie o: uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Nadto, wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia niniejszego zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). We wniosku o przywrócenie terminu należy przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji uwzględniając okoliczność, że skarżący działał osobiście w sprawie i nie jest profesjonalistą w dziedzinie prawa, a tym samym mógł nie wiedzieć jakie skutki niesie ze sobą wydanie wyroku oddalającego skargę i jakie wiążą się z tym obowiązki dla strony w razie gdyby chciał zaskarżyć wydany wyrok, wbrew twierdzeniom skarżącego, prawidłowo i w pełni zrozumiale pouczył stronę. Zarówno w piśmie Sądu z dnia 6 września 2023 r., jak i w piśmie z dnia 6 października 2023 r. zamieszczone zostały pełne pouczenia o sposobie uzyskania uzasadnienia wyroku Sądu, a w dalszej kolejności o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. W pkt 1 tego pouczenia Sąd poinformował wprost skarżącego o skutkach wydania wyroku oddalającego skargę i o czynnościach jakie są konieczne dla jego zaskarżenia (art. 141 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie poinformował też o skutkach prawnych złożenia pisma w urzędzie pocztowym, które jest równoznaczne ze złożeniem go do sądu (art. 83 § 3 p.p.s.a.). Ponadto wskazano, że za odpis orzeczenia z uzasadnieniem pobierana jest opłata kancelaryjna. Reasumując, okoliczności sprawy nie potwierdzają, aby do uchybienia terminu doszło bez winy strony. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, żeby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że uchybienie przez stronę terminowi nie nastąpiło z jej winy. NSA w składzie orzekającym podziela pogląd, że choroba jako przyczyna uprawdopodobniająca brak winy w uchybieniu terminu co do zasady musi być zdarzeniem nagłym i nieprzewidywalnym (postanowienie NSA z 10 stycznia 2023 r., III OZ 757/22, LEX nr 3477590), natomiast skarżący wskazuje, że musi się zajmować mamą w podeszłym wieku i to jego partnerka choruje przewlekle, a nie sam skarżący. Także twierdzenie strony że nie ma wiedzy prawniczej nie usprawiedliwia uchybienia w złożeniu wniosku. Wbrew argumentacji strony, do uchybienia terminu nie doszłoby gdyby skarżący w sposób należyty zapoznał się z pouczeniem dołączonym do pism z dnia 6 września 2023 r. i 6 października 2023 r. Skarżący mógłby uniknąć negatywnych konsekwencji procesowych, gdyby wnikliwie zapoznał się z przesłanymi pouczeniami. Skoro tego nie zrobił, nie może powoływać się na brak winy w uchybieniu terminu. Dodatkowo w związku z pomyłką Sądu pierwszej instancji skarżącemu nie ubyło czasu na złożenie wniosku o uzasadnienie. Termin przesunął się ale zawsze wynosi 7 dni od dnia otrzymania opisu wyroku. Należy jeszcze raz podkreślić, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest możliwe tylko w razie dochowania należytej staranności przez stronę postępowania, a więc zasadniczo w przypadku choroby nie tylko nagłej, ale i uniemożliwiającej udział strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W powyższych okolicznościach prawidłowo Sąd pierwszej instancji odmówił na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócenia terminu bowiem argumentacja wniosku o przywrócenie terminu nie wykazała braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Wręcz przeciwnie argumentacja ta w zestawieniu z obiektywnymi okolicznościami wynikającymi z akt sprawy potwierdziła, że skarżący dopuścił się zaniedbania w prowadzeniu własnych spraw, a zatem ponosi winę za uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.