I GSK 90/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Go 566/22 w sprawie ze skargi H. P. i J. B. – wspólników "[...]" spółki cywilnej w [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.

I GSK 90/23 Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej:WSA lub sąd pierwszej instancji), wyrokiem z dnia 17 listopada 2022r. – sygn. akt II SA/Go 566/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. P. i J. B. – wspólników "[...]" s.c. w W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zamiennie: Zakład) z dnia [...] lipca 2022r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, uchylił zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2022r. nr [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając wyrok w całości i domagając się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 15 zzzzzn2 ust 1 – 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. z 2021r. poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa COVID-19), polegające na uznaniu, że Zakład był zobowiązany zakomunikować Skarżącym przed upływem ustawowego terminu określonego w art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020r., o niezłożeniu deklaracji rozliczeniowej, 2) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności: a) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.) poprzez uznanie, że Zakład nie wykonał zaleceń określonych w uzasadnieniu wyroku WSA z 9 lutego 2022r, - sygn. akt II SA/Go 1079/21, pomimo zawiadomienie Skarżących o uchybieniu terminu, zgodnie z art. 15 1 zzzzzn2 ustawy COVID-19 oraz poinformowania o prawie do wglądu w akta sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, b) art. 106 § 3 i 4, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uznanie, że Zakład w sposób istotny naruszył prawa (gwarancje) strony, o których mowa w szczególności w art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19 oraz że Zakład powinien uwzględnić wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Odnosząc się do sformułowanych zarzutów kasacyjnych w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia , a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna, o której stanowi zacytowany przepis, to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym, jak to słusznie wywiódł sąd pierwszej instancji, musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w o odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych ( A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el.2019, art. 153). Zarówno organ administracji, jak i sąd rozpoznając sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Trafnie WSA wskazał w dalszej części swoich rozważań, że działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną ocenę prawną przez sąd administracyjny ( wyroki NSA: z 21 października 1999r., sygn. akt IV SA 1681/97 oraz z 1 września 2010 sygn. akt I OSK 920/10). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną . Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym wymiarze oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania ( wyrok NSA z 21 marca 2014, sygn. akt I GSK 534/12) . W prawomocnym wyroku z 9 lutego 2022r. sygn. akt II SA/Go 1079/21 WSA wskazał, że Skarżący deklaracje za miesiące objęte wnioskiem złożyli po terminie. Zakład nie poinformował ich o potrzebie przesłania dokumentów rozliczeniowych, w sytuacji obowiązku po jego stronie takiego precyzyjnego zawiadomienia przed upływem ustawowego terminu ( tj. przed 30 czerwca 2020r.) i w takim terminie by strona mogła obowiązek ten wykonać. Zakład naruszył przepisy art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1, art. 77 § 4 k.p.a. Pominął też zastosowanie art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19. W omawianym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że Zakład rozpatrując sprawę ponownie będzie związany oceną prawną i zastosuje przepisy art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19. Zasadnie sąd pierwszej instancji zauważył w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające utratę związania oceną prawną i wskazaniami zawartymi w cyt. wyroku z 9 lutego 2022r., sygn. akt II SO/Go 1079/21. W tym kontekście za usprawiedliwione należy uznać stanowisko WSA, że Zakład ponownie rozpatrując sprawę uchybił art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie – wobec oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku z 9 lutego 2022r.– że warunki i przesłanki przywrócenia terminu w trybie art. 15 zzzzzn2 należy oceniać przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., a nie poprzez przyczyny leżące po stronie Zakładu , który co stwierdzono w prawomocnym wyroku, naruszył art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 79 a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., które to naruszenie uniemożliwiło Skarżącym złożenie stosownej deklaracji w terminie. Za uprawnione należy uznać stanowisko sądu pierwszej instancji, że wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania przez Zakład, należało uwzględnić wniosek i przywrócić Skarżącym termin do złożenia deklaracji (art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19). Wobec powyższych rozważań, ze szczególnym podkreśleniem determinującej konstatacji o związaniu Zakładu, ponownie rozpatrującego sprawę, oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 9 lutego 2022r., sygn. akt II SA/Go 1079/21, zarzuty kasacyjne są nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.