I GSK 743/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Po 758/19 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 8 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 758/19 oddalił skargę M. T. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z [...] września 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2018 r. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1, art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniosła pełnomocnik z urzędu, a zaskarżając wyrok w całości na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie, tj.: 1. art. 4 rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania kontroli środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L. Nr 227 z 31 lipca 2014 r. str. 69; dalej: Rozporządzenie nr 809/2014), zgodnie z którym wnioski o przyznanie pomocy wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złażone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem, że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio, zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. 2. art. 14 Rozporządzenia 809/2014, poprzez brak uznania, że pierwotnie wniesiony przez skarżącego wniosek zawiera wszystkie informacje niezbędne do ustalenia kwalifikowalności do pomocy lub wsparcia i jako taki powinien zostać merytorycznie rozpoznany. Wskazując na powyższe pełnomocnik wniosła o: a) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z [...] czerwca 2019 r. odmawiającej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018; b) zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, w całości nieopłaconej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także zasądzenie na jego rzecz od skarżącego kosztów postepowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt. I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie zarzuty kasacyjne oparto o treść art. 174 ust. 1 p.p.s.a. W istocie zarzuty skargi kasacyjnej stanowią polemikę z oceną zawartą w wyroku WSA w Poznaniu. Przypomnieć zatem należy, że Sąd wziął pod uwagę także treść art. 4 rozporządzenia Nr 809/2014, zgodnie z którym wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem, że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. Błąd wniosku jest oczywisty – także w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – jeśli bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami wynika on z weryfikacji samego wniosku przez organ. Tymczasem w okolicznościach sprawy z taką sytuacją nie mamy do czynienia. O ile bowiem sam brak wymaganego załącznika w postaci umowy kontraktacji dałby się stwierdzić na etapie wstępnej kontroli kompletności wniosku, o tyle już wyrysowywanie wszystkich działek i wskazywanie ich granic na załącznikach graficznych możliwe było dopiero na etapie kontroli złożonego wniosku, przeprowadzonej w późniejszym okresie. Przy przyjmowaniu wniosków są one sprawdzane pod względem kompletności w zakresie wymaganych dokumentów, jednakże nie są i nie mogą być weryfikowane pod względem zawartości merytorycznej, co częstokroć wymaga żmudnej i długotrwałej analizy, a załączniki graficzne są integralną częścią wniosku, bez którego nie można uznać, że wniosek był kompletny. Na dokonanie korekty poprzez usunięcie braków formalnych zakreślono właściwy termin i to nie tylko poprzez wskazanie artykułu, ale i powtórzenie jego treści, a nawet daty z wyraźnym jej wytłuszczeniem. Sąd I instancji zgodził się więc z organem, iż to na beneficjencie ciąży obowiązek dopilnowania swoich praw i obowiązków i to on powinien dochować należytej staranności w wykonaniu wszystkich warunków decydując się na korzystanie z mechanizmów wsparcia funkcjonujących w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Jak trafnie wskazano w wyroku Sądu I instancji, w przedmiotowej sprawie organ I instancji wezwał skarżącego na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2018.1312 ze zm.), do usunięcia braków w terminie nie później niż do 10 lipca 2018 r. Termin ten jest terminem prawa materialnego, co wynika wprost z przytoczonego wyżej przepisu. Termin materialny do dokonania określonej czynności ogranicza zaś w czasie dochodzenie praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie prawa. W pouczeniu wskazano, że nieusunięcie baraków skutkować będzie rozpatrzeniem wniosku w zakresie, w jakim został prawidłowo wypełniony oraz na podstawie załączonych do niego dokumentów. Organ wyjaśnił więc jednoznacznie, że złożenie dokumentów po terminie w konsekwencji doprowadzi do rozpoznania wniosku w pierwotnej wersji sprzed wezwania (patrz art. 23 ust. 2 tej ustawy). Reasumując należy stwierdzić, że zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem kwestie będące przedmiotem wezwania z 20 czerwca 2018 r., do usunięcia braków formalnych nie należą do kategorii "oczywistych błędów", o których mowa w art. 4 rozporządzenia nr 809/2014, a także trudno uznać, iż strona – otrzymując to wezwanie – działała w dalszym ciągu w dobrej wierze. Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej, gdyż w skardze kasacyjnej nie wskazano precyzyjnie, które jednostki redakcyjne art. 14 Rozporządzenia nr 809/2014 winny mieć zastosowanie. Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. W kwestii kosztów nieodpłatnej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd I instancji w postępowaniu określonym w art. 254 § 1, z uwzględnieniem art. 258–261 p.p.s.a. Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości uzasadnia treść art. 207 § 2 p.p.s.a. z racji wyczerpania wskazanych w tym przepisie przesłanek.