I GSK 499/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 579/23 w sprawie ze skargi Firmy Handlowo - Usługowej "[...]" s.c. w C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 sierpnia 2023 r., nr 560500.71.56214/2021.RDZ.B6-ODW-UT w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2. zasądza od Firmy Handlowo - Usługowej "[...]" s.c. w C. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 579/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325) – zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną przez Firmę Handlowo-Usługową S. spółkę cywilną S. M. i D. M. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 3 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 606/21 uchylił decyzję o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy uznając, że organ nie wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 153 p.p.s.a.. Przypomniał, że organ został zobowiązany do ponownego rozpatrzenia wniosku i ustalenia tego, czy termin ten w ogóle rozpoczął swój bieg. W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki stwierdził, że organ przywrócił stronie termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale nadal nie wyjaśnił tego, czy termin ten został uchybiony, bo wciąż w aktach sprawy brak jest dokumentu pozwalającego na jednoznaczne ustalenie, kiedy termin ten rozpoczął swój bieg. Odwołał się do przepisu art. 46 § 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." regulującego doręczenie pism w formie dokumentu elektronicznego. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ zaskarżył go w całości i wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1 i art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 i art. 59 § 2 k.p.a. poprzez brak zastosowania w sprawie przepisu art. 135 p.p.s.a. w stosunku do postanowienia ZUS z 15 czerwca 2023 r. o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ zauważył, że nie ma możliwości samodzielnego wyeliminowania z obrotu tego postanowienia, a wywiązanie się z wynikającego z art. 153 p.p.s.a. wymaga uchylenia tego postanowienia. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się uzasadnione, dlatego że organ zasadnie dopatrzył się w zaskarżonym wyroku naruszenia prawa polegającego na niezastosowaniu przepisu art. 135 p.p.s.a. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie kwestia doręczenia decyzji organu nie została wyjaśniona. Braku tego nie może sanować uwzględnienie żądania przywrócenia terminu, bo – jak trafnie spostrzeżono skądinąd w zaskarżonym wyroku – jeżeli nie jest pewne, czy termin został uchybiony, to nie można w ogóle rozpatrywać kwestii jego przywrócenia. Niemniej jednak wykonaniu trafnych skądinąd wskazań Sądu pierwszej instancji co do dalszego postępowania stoi na przeszkodzie ostateczne postanowienie o przywróceniu terminu, wydane niejako "na wyrost", bez dostatecznego rozważenia zagadnienia doręczenia decyzji organu wydanej w pierwszej instancji. Postanowienie to niewątpliwie pozostaje w materialnie rozumianych granicach sprawy, bo dotyczy tego samego stosunku prawnego regulowanego przez przepisy prawa materialnego. W sprawie niniejszej uchylenie postanowienia o przywróceniu terminu stanowi warunek sine qua non doprowadzenia działań administracji do stanu zgodności z prawem. Tym samym zachodzi konieczność rozważenia możliwości skorzystania przez sąd administracyjny z kompetencji przewidzianej w art. 135 p.p.s.a. Konsekwencją braku takiej analizy przez Sąd pierwszej instancji jest wystąpienie naruszenia tego przepisu, które to uchybienie nie tylko mogło wywrzeć wpływ na wynik sprawy, ale wpłynęło na ów wynik. Dodać należy, że w tym przypadku nie wchodzi w grę naruszenie ustanowionego w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakazu reformationis in peius, bo rozpatrzenie środka odwoławczego od decyzji, która nie została doręczona oznaczałoby wystąpienie wady kwalifikowanej takiej decyzji. Z tego powodu zarzuty skargi kasacyjnej okazały się uzasadnione. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji dokona kontroli legalności także wspomnianego postanowienia i rozważy możliwość wyeliminowania go z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.