I GSK 2197/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del.WSA Jacek Boratyn Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 9 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. D. - wspólnika spółki cywilnej "M." s.c. D. A., D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 58/19 w sprawie ze skargi A. D., M. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 15 listopada 2018 r. nr BP.503.189.2018.1216.WA7.6159, 6160 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej oraz rozłożenia na raty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. D. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 września 2019 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 58/19oddalił skargę A. D. i M. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 15 listopada 2018 r. nr BP.503.189.2018.1216.WA7.6159, 6160 w przedmiocie odmowy umorzenia nałożonej kary pieniężnej w transporcie drogowym. Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie Sądu I instancji wniósł A. D. zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie celem ponownego rozpoznania, zasądzenie od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Nadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z kserokopii faktury Nr [...] na okoliczność zbycia przez M. D. samochodu ciężarowego MAN z w dniu 15 maja 2018 r. i błędnych w tej części ustaleń WSA w Warszawie jakoby był w dalszym ciągu jego właścicielem. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. ww. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 189k § 1 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na zawężeniu pojęcia interesu publicznego do obowiązku regulowania należności z tytułu nałożonych kar finansowych, a także poprzez uznanie, iż ze względu na źródło powstania zobowiązania - kara administracyjna, w interesie publicznym leży by była ona nieuchronna, co spowodowało przyjęcie w zaskarżonym orzeczeniu prymatu interesu publicznego nad ważnym interesem strony mimo, iż z treści w/w przepisu wyraźnie wynika konieczność wyważenia interesu publicznego i ważnego interesu strony; - art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na błędnym wyłożeniu pojęć interesu publicznego i ważnego interesu strony, przejawiające się w całkowitym pominięciu negatywnych skutków, jakie przyniesie z punktu widzenia interesu społecznego, jak i indywidualnego interesu ukaranego, jego najbliższych oraz osób od niego zależnych egzekwowanie nałożonej kary. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ww. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. w zw. z art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego prawa materialnego tj. art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Postanowieniem z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt I GSK 2197/19 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ze względu na śmierć uczestnika postępowania M. D. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GSK 2197/19 Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podjął zawieszone postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie tylko jednego przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu. Zarzuty w tym zakresie okazały się jednak nieuzasadnione. Zgodnie art. 189k § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez: 1) odroczenie terminu wykonania administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty; 2) odroczenie terminu wykonania zaległej administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty; 3) umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części; 4) umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub części. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na szczególny algorytm stosowania art. 189k § 1 k.p.a. Otóż w pierwszej kolejności organ administracyjny powinien ustalić, czy w stanie faktycznym zachodzą w ogóle okoliczności będące przesłankami do zastosowania preferencji w spłacie należności (tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru). W art. 189k § 1 k.p.a. posłużono się pojęciami nieostrymi: "ważny interes publiczny" oraz "ważny interes strony". Ocena, czy zaistniały tak opisane sytuacje nie ma nic wspólnego z konstrukcją uznania administracyjnego. Co należy szczególnie podkreślić, ustalenie czy mamy w określonym przypadku do czynienia z wystąpieniem którejkolwiek z ww. dyrektyw kierunkowych wymaga odniesienia do konkretnego stanu faktycznego, zaistniałego w konkretnej sprawie. Dopiero stwierdzenie wystąpienia określonej w powołanych wyżej przepisach prawa przesłanki (ważnego interesu publicznego lub ważnego interesu strony) skutkuje tym, że organ administracyjny przechodzi do etapu decyzyjnego, w którym to etapie ma miejsce podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że dopiero po wystąpieniu jednej z dwóch wymienionych przesłanek umorzenia kary pieniężnej, organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego, albowiem dopiero w takiej sytuacji działa w granicach uznania administracyjnego. Wracając jednak do zagadnienia ustalenia w tej sprawie okoliczności świadczących o wystąpieniu ważnego interesu publicznego oraz ważnego interesu strony należy dokonać analizy ustaleń faktycznych dokonanych w tej sprawie przez organ administracyjny i zaakceptowanych przez Sąd w zaskarżonym uzasadnieniu. Dodać też należy, że ustalenia te nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej, a zatem nie są przedmiotem sporu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z analizy stanu faktycznego sprawy wynika, że A. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, jednak nie wykazał dochodów żony. W 2017 r. uzyskał łączny dochód w kwocie 54 332 zł, na który składają się dochody osiągnięte z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 4332 zł oraz z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w kwocie ok. 50 000 zł. W okresie styczeń - marzec 2018 r. średni miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił ok. 840 zł. Jako wydatki zostały wskazane opłaty za energię elektryczną – ok. 180 zł, gaz – ok. 100 zł, woda/wywóz nieczystości – ok. 150 zł, żywność – 800 zł, zobowiązania kredytowe – ok. 1500 zł, podatek gruntowy – ok. 300 zł, telefon i internet – ok. 200 zł, ogrzewanie – ok. 500 zł, ubezpieczenie pojazdów – ok. 400 zł, ubezpieczenie gospodarstwa – ok. 150 zł, obsługa rachunku bankowego (debet) – ok. 150 zł, leasing – ok. 5000 zł. W sumie wymienione miesięczne wydatki obejmują kwotę ok. 9430 zł. Skarżący posiada dom, budynki gospodarcze, nieruchomość rolną, ciągniki rolnicze wraz ze sprzętem towarzyszącym oraz trzy samochody. Trafnie zwrócił uwagę organ II instancji, że jeżeli skarżący co miesiąc reguluje raty wynikające z umowy pożyczki oraz z tytułu leasingu to jest w stanie uregulować wynikającą z nałożonej kary pieniężnej kwotę 9100 zł rozłożoną na 20 rat w miesięcznej wysokości 466,60 zł pierwsza (obejmująca koszty upomnienia) i 455 zł następne. Zauważyć też należy, że sami skarżący wnosili również o ewentualne rozłożenie na raty nałożonej kary pieniężnej. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie jednak podkreślić, na co zwrócił uwagę również organ administracyjny, że wydatki skarżącego w ciągu roku znacznie przewyższają jego dochody. Przy czym skarżący wskazał, że nie posiada zasobów pieniężnych. W tym miejscu powstaje istotna wątpliwość dotycząca rzetelności oświadczenia skarżącego kasacyjnie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Ponad wszelką wątpliwość stan faktyczny nie został zatem w sprawie ustalony w sposób rzetelny i obiektywny. Przyczyna tego nie obciąża jednak organu administracyjnego, ale skarżącego kasacyjnie. Wszak to skarżący kasacyjnie, a nie organ administracyjny zna najlepiej swoją sytuację majątkową. Konsekwencją wyżej przedstawionego stanu rzeczy jest stwierdzenie, że w sprawie w ogóle nie zaistniały podstawy do stwierdzenia istnienia ważnego interesu publicznego lub też ważnego interesu strony. Oświadczenie skarżącego kasacyjnie, z którego wynika, że jego wydatki przewyższały zadeklarowane dochody dyskwalifikowała jakiekolwiek ustalenia w zakresie wystąpienia dyrektyw kierunkowych zawartych art. 189k § 1 k.p.a. W następstwie powyższych rozważań niezasadny okazał się zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, stosownie do art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c), w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).