I GSK 207/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 902/22 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2022 r. nr UP-524/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 902/22, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm., obecnie: Dz.U.2026.143, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę A. W. (dalej: skarżący kasacyjnie) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej z 29 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący kasacyjnie – reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – złożył skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, wg norm prawem przepisanych a także zasądzenie na rzecz adw. M .W. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wg norm prawem przepisanych, które to koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Wyrokowi zarzucono (zarzuty skargi kasacyjnej skopiowano w całości) na zasadzie art. 174 pkt 1: 1) rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3 a w związku z art. 32 u.s.u.s i par. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, zwanego dalej rozporządzeniem poprzez brak jego zastosowania, w sytuacji gdy należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, który nie jest w stanie ich opłacić, z uwagi na to, że pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny; 2) naruszeniu przepisów postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy, a to: naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 pod. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 par. 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na oddaleniu wniesionej w niniejszej sprawie skargi, czego konsekwencją było powielenie błędnych i nie znajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy twierdzeń organu administracyjnego, który bezzasadnie przyjął, iż brak podstaw jest podstaw do umorzenia składek, mimo ich całkowitej nieściągalności. W motywach skarżący kasacyjnie wskazał argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15, niepublikowane). W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom. Wadą wniesionego środka zaskarżenia – przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy – jest to, że autorka skargi kasacyjnej w zarzucie nr 1 wskazała na naruszenie co najmniej trzech przepisów, a następnie określiła, że miało to miejsce poprzez brak "jego" zastosowania. Sąd II instancji – nawet dokonując analizy motywów skargi kasacyjnej – nie był w stanie określić, który to przepis w istocie stanowił podstawę wyrażonej sugestii o naruszeniu prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie może też przeprowadzać rozważań w wersji wielorakiej (analizując z osobna potencjalną możliwość naruszenia powołanych przepisów). W ten sposób – z uwagi na wadliwą budowę zarzutu – uniemożliwiono jego merytoryczną ocenę. Zatem zarzut ten pozostaje – z obawy na możliwość popełnienia błędu w wyborze właściwego przepisu – poza kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy zwrócić uwagę, że nie należy do Sądu II instancji identyfikowanie powołanych aktów normatywnych jako "u.s.u.s", "rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek" poprzez ustalenie daty ich uchwalenia oraz miejsca publikacji. Od profesjonalnego pełnomocnika można wymagać aby te proste wymogi spełnił. Odnosząc się do oceny zarzutu dotyczącego naruszenia prawa procesowego wskazać należy, że nie został on w ogóle uzasadniony, co uniemożliwiło jego kontrolę instancyjną. (vide treść art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko określić, jakie przepisy zostały naruszone, lecz również wyjaśnić, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Brak uzasadnienia nie pozwala również na stwierdzenie, w czym autor skargi kasacyjnej upatrywał naruszenia. Skoro więc omawiany zarzut nie został uzasadniony, należało stwierdzić, że uchylał się on spod rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Reasumując, skoro kasator nie podważył skutecznie ani ustaleń faktycznych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., ani nie wykazał naruszenia przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to należy przyjąć, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się do kwestii kosztów postępowania kasacyjnego należy podkreślić, że przy orzekaniu o zwrocie tych kosztów mają zastosowanie przepisy art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a., wyrażające odpowiednio zasadę miarkowania kosztów postępowania oraz zasadę słuszności. Stosowanie tych przepisów, będących wyjątkiem od zasady finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania, zależy od uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis art. 207 § 2 p.p.s.a. pozwala na miarkowanie kosztów, więc odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub części w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Naczelny Sąd Administracyjny miarkując koszty postępowania kasacyjnego miał na uwadze charakter oraz specyfikę stanu faktycznego rozpoznanej sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika organu. Odnosząc się natomiast do wniosku w kwestii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, to Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o ich przyznaniu, gdyż wynagrodzenie – należne od Skarbu Państwa – za wykonaną pomoc prawną przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.