I GSK 198/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Paweł Janusz Lewkowicz Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 391/24 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2023 r. nr UP-908/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. K. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

§UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej zwany: sądem I instancji lub WSA) wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 391/24, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę A. K. (dalej zwanego: skarżącym) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego: organem lub ZUS) z 5 grudnia 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 28 stycznia 2022 r. ZUS Oddział w Krakowie przeniósł na skarżącego odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym 3 listopada 2019 r. ojcu. Zgodnie z Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z 12 grudnia 2019 r. skarżący nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym na podstawie testamentu w całości. Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że 12 grudnia 2019 r. zostało złożone zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2, gdzie wartość majątku wchodzącego w skład spadku (stan czynny spadku) określono na kwotę 216 000,00 zł. Organ uznał, że wobec powyższego skarżący ponosi odpowiedzialność za całość ustalonych na dzień otwarcia spadku zobowiązań zmarłego. W dniu 2 maja 2022 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek wymienionych w decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. We wniosku skarżący podkreślił, że śmierć ojca odbiła się na nim niekorzystnie. Wskazał na to, że jego stan psychiczny jest niestabilny. Wpłynęło na to wiele czynników związanych z egzystencją, edukacją na studiach jak i relacjami z ludźmi. Nawet podjęta po śmierci ojca terapia nie przyniosła odpowiednich rezultatów. Uczenie się zaczęło przychodzić z większym trudem, szczególnie na pierwszym ukończonym kierunku studiów (obecnie jest na drugim kierunku). Nasiliło to strach przed życiem i różnymi problemami, co nie ułatwia powrotu do normalnego funkcjonowania. Zły stan zdrowia pogłębiły również problemy finansowe ojca, młody wiek skarżącego oraz sytuacja na świecie związana z kryzysem i pandemią, która pogłębiła wszelkie obawy związane z przyszłością i trudną sytuacją materialną. Wskazał, że z tytułu renty uzyskiwał dochód na poziomie 1 011,77 zł. Na koszty utrzymania składały się: zaliczka na mieszkanie 340,50 zł, prąd 55,99 zł, gaz 188,56 zł, internet 67,99 zł, podatek od nieruchomości 29,00 zł (na rok), wizyta lekarska 150,00 zł (w zależności od sytuacji zdrowotnej) i leki ok. 50,00 zł (na dłuższy okres). Decyzją z 1 sierpnia 2022 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący nie zgadzając się z tą decyzją wniósł do WSA w Krakowie skargę. Wyrokiem z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/22 WSA sąd uchylił ww. decyzję ZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z 14 września 2023 r. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, a następnie zaskarżoną decyzją z 5 grudnia 2023 r. utrzymał ww. decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał m.in., że skarżący posiada nieruchomość wchodzącą w skład spadku. Jest to lokal mieszkalny położony w [...]. W skład lokalu wchodzi: pokój, kuchnia, łazienka, przedpokój i przynależna piwnica. Szacowana wartość oparta na podobnych ofertach z ulicy [...] to między 330 000,00 zł a 380.000,00 zł. Organ uznał, że wskazana nieruchomość z całą pewnością nadaje się więc do egzekucji i istnieje wysoka szansa jej sprzedaży w drodze egzekucyjnej, tym bardziej, że w dziale IV Księgi Wieczystej pozostają wpisane tylko i wyłącznie hipoteki na rzecz ZUS. Zadłużenie ciążące na skarżącym to ok. 106 058,73 zł. Szacowane opłaty egzekucyjne powstałe w wyniku egzekucji z nieruchomości to około 11 000,00 zł. Kwota do 3 000,00 zł to koszty oszacowania nieruchomości przez biegłego w toku postępowania i 1 200,00 zł inne wydatki takie jak koszty obwieszczenia, przejazdy, korespondencji itp. Na tej podstawie organ doszedł do wniosku, że nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ uznał także, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi skarżącego ani jego rodziny "do ruiny", bowiem jego stan cywilny to kawaler. Kwota szacunkowej wartości nieruchomości jest większa niż kwota zadłużenia wobec czego po egzekucji różnica zostanie zwrócona. Dodatkowo wskazana nieruchomość została przejęta w wyniku dziedziczenia. W chwili otwarcia i przyjęcia spadku na nieruchomości ciążyły już wpisy do hipoteki, wobec czego powinien on liczyć się z koniecznością pokrycia zadłużenia. Organ wskazał jednocześnie, że skarżący przedłożył do akt prowadzonego postępowania zaświadczenia lekarskie z 23 lutego 2021 r. i z 8 grudnia 2021 r., z których wynika, że pozostaje w stałym leczeniu w Specjalistycznym Gabinecie Psychiatrycznym w Krakowie od 29 września 2020 r. z powodu narastających objawów głębokiej depresji z towarzyszącym silnym lękiem, niepokojem oraz uporczywą bezsennością (epizod depresji umiarkowany nasilony reaktywnie po śmierci ojca w 2019 r.). Dodatkowo dostarczone zostały: raport ambulatoryjny EKG z 24 czerwca 2021 r., podsumowanie badania z Centrum Leczenia Chorób Serca i Naczyń, historia zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych z Małopolskich Klinik Specjalistycznych z 14 czerwca 2021 r. ze wskazanym rozpoznaniem niewieńcowych dolegliwości bólowych w klatce piersiowej. Organ uznał jednak, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Zauważył ponadto, że nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. ZUS wskazał także, że z informacji zawartych w piśmie z 11 lipca 2023 r. wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad niezamieszkującym z nim dziadkiem. Przy czym uznał, że ten fakt nie pozbawia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę zaległości, gdyż skarżący w żaden sposób nie udokumentował, żeby sprawował wyłączną opiekę nad dziadkiem. W aktach sprawy brak jest również dokumentów, z których wynikałoby, że wymaga on stałej opieki lub pomocy osób trzecich. Zdaniem organu skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc, w ocenie organu, podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS. Organ podkreślił przy tym, że skarżący ma 26 lat i kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów wyższych, zatem na przestrzeni bardzo wielu lat czynny zawodowo i będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową spłatę całości zadłużenia w ZUS. Wskazał także, że skarżący obecnie nie posiada żadnego źródła finansowego, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń oraz nie posiada innych możliwości uzyskania dochodów. Pozostaje na utrzymaniu dziadka. Organ uznał, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby dążył do osiągania jakichkolwiek dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku starania (np. praca w weekend). Jego sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i chęci dobrowolnego uregulowania zaległości. Organ zaznaczył, że brak jest całkowitych przeciwskazań zdrowotnych, zatem w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna ma charakter trwały. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący i wniósł skargę do WSA w Krakowie. W uzasadnieniu podkreślono, iż organ nie w pełni wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z 10 stycznia 2023 r. Sąd I instancji wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu sąd wskazał, że organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż wobec skarżącego nie zostało dotychczas wdrożone przymusowe dochodzenie należności. Wskazana nieruchomość nadaje się do egzekucji i sprzedaży w drodze egzekucyjnej. Sąd ocenił także, że organ zasadnie uznał, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności przemawiające za umorzeniem. Sąd uznał także, że ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Zaznaczył przy tym, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że ma ograniczoną możliwość pozyskiwania dochodów, także w związku ze sprawowaniem opieki nad dziadkiem. Sąd I instancji podzielił także pogląd organu, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do ruiny ani wnioskodawcy ani jego rodziny skoro skarżący jest stanu wolnego. Kwota szacunkowej wartości nieruchomości jest większa niż kwota zadłużenia. Zwrócona różnica może być przeznaczona na wynajem mieszkania. Skarżący po zakończeniu studiów w 2024/2025 r. rozpocznie pracę zawodową. Daje to podstawę do twierdzenia, że będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia w ZUS. Sąd podzielił także pogląd organu, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby dążył do osiągania jakichkolwiek dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku starania, podnosząc przy tym, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a, 3b i 4 w zw. z art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. poz. 1365; dalej zwanego: rozporządzeniem MGPiPS) przez ich wadliwe zastosowanie i odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, pomimo braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, a zobowiązany wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym utratę jedynego miejsca zamieszkania, zważywszy na wysokość osiąganych dochodów i sytuację życiową oraz wysokość zobowiązania, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji i możliwości skarżącego, a następnie do nieuwzględnienia skargi przez WSA w Krakowie i braku uchylenia wcześniejszych decyzji ZUS; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez brak wskazania w zaskarżonym wyroku zaniechań organów administracji polegających na braku wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie ustalenia realnej i aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, w szczególności braku ustalenia np. czy skarżący nadal choruje na choroby przewlekle; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez brak wskazania w zaskarżonym wyroku zaniechań organów administracji polegających na braku należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a w szczególności niedostateczne rozważenie okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, życiową oraz majątkową skarżącego i realną możliwością spłaty zadłużenia bez popadnięcia w ubóstwo i utratę miejsca zamieszkania; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przez niewzięcie pod uwagę wadliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ administracji oraz uznanie, że organ administracji wyciągnął prawidłowe wnioski mimo, że wziął pod uwagę okoliczności, które z niego nie wynikają, a nie wziął pod uwagę okoliczności skutkujących co najmniej częściowym umorzeniem należności i tym samym przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów i niewskazania w uzasadnieniu wszystkich okoliczności przemawiających za takim stanowiskiem organu oraz wydanie decyzji w warunkach dowolności, a nie swobodnego uznania, co doprowadziło do nieuwzględnienia skargi przez WSA w Krakowie i braku uchylenia wskazanych decyzji ZUS; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów i nie odniesienia się przez sąd do kwestii pominięcia przez organ oceny okoliczności związanych z przyczyną powstania zaległości i odpowiedzialności skarżącego oraz braku zawinienia skarżącego w tym zakresie, co doprowadziło do nieuwzględnienia skargi przez WSA w Krakowie i braku uchylenia wskazanych decyzji ZUS; 5. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. przez brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów zawartych w skardze; brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów skarżącego miał istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem sąd I instancji naruszył powyższe przepisy postępowania sądowoadministracyjnego i nie rozpoznał prawidłowo sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało bezpośrednio oddaleniem skarg zamiast jej uwzględnieniem; 6. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z airt. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku i brak wystarczającego merytorycznego odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do każdego z zarzutów zawartych w skardze. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W piśmie procesowym z 7 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci karty informacyjnej leczenia szpitalnego na okoliczność aktualnej sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącego. Wskazał, że u skarżącego pogłębiły się w ostatnich miesiącach problemy ze zdrowiem psychicznym. W dniach od 8 lutego do 15 kwietnia 2025 r. skarżący przebywał w Szpitalu Klinicznym im. dr. Babińskiego w Krakowie na Oddziale Psychiatrycznym. Aktualnie skarżący przebywa w domu, jest pod kontrolą specjalisty z zakresu psychiatrii i wymaga dalszego leczenia farmakologicznego oraz oddziaływania terapeutycznego. W aktualnym stanie zdrowia skarżący musiał zawiesić studia i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Powyższe okoliczności, niezależne od skarżącego, mają wpływ na sytuacje życiową i majątkową skarżącego oraz jego możliwości finansowe w kontekście przedmiotowej sprawy. Do pisma dołączono Kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono. Skargę kasacyjną, w granicach której orzeka Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Ze względu na zakres i konstrukcję zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny (jak już wcześniej było to wskazane), mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy wskazać należy, że zaskarżony wyrok WSA w Krakowie jest drugim wyrokiem wydanym w sprawie. Poprzednio, wyrokiem WSA w Krakowie z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/22, sąd uwzględnił skargę i przekazał sprawę ZUS do ponownego rozpoznania, a to z uwagi na to, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Sąd zobowiązał organ, na podstawie art. 153 p.p.s.a., do ustalenia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy czy zachodzi całkowita nieściągalność i oceny czy wystąpiły przesłanki umorzenia zawarte w rozporządzeniu MGPiPS. Istota zarzutów podniesionych w rozpoznawanej skardze kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego sprowadza się do kwestionowania stanowiska sądu I instancji, który oddalając skargę na decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek stwierdził, że podziela stanowisko organu, że sytuacja finansowa strony w kontekście przepisów regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne została oceniona należycie przez organ z uwzględnieniem interesów publicznego i indywidualnego. Z taką oceną nie zgodził się skarżący kasacyjnie zarzucając, że WSA nie dostrzegł, iż organ zaniechał ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącego w szczególności z uwzględnieniem zasobów finansowych i materialnych skarżącego. Skarżący oparł swoje zarzuty o naruszenie przepisów art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Innymi słowy, w skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy, które zdaniem jej autora zostały naruszone oraz uzasadnić na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także – co istotne – wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 p.p.s.a. prowadzi również do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Pełnego Składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09). Jedynie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu. Wadliwość zarzutu jest bowiem możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym, ani związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej na mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. (por. uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 oraz wyrok NSA z 9 listopada 2011 r. sygn. akt II FSK 776/10; treść tego jak i dalej wymienionych orzeczeń, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Poczynienie powyższych rozważań było niezbędne z uwagi na sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej, które to powyższych wymagań nie spełniają. Skarżący kasacyjnie zarzucając w punkcie II. 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 p.p.s.a. przez brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów zawartych w skardze, w istocie zarzuca naruszenie art. 153 p.p.s.a., co wprost wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej podnosi w uzasadnieniu, że "Sąd nie odniósł się dostateczny sposób do zarzutu naruszenie art. 153 p.p.s.a.. Zdaniem Skarżącego bowiem, przy ponownym rozpoznawania sprawy ZUS nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w pierwszym wyroku WSA w Krakowie z dnia 10.01.2023 roku, I SA/Kr 1084/22, a w drugim postępowaniu przed WSA w Krakowie w sprawie I SA/Kr 391/24, nie dostrzeżono powyższego naruszenia." Takie uzasadnienie postawionego w petitum zarzutu – pomimo, że przepis art. 153 p.p.s.a. nie został w petitum wymieniony – zgodnie z wspomnianą wyżej uchwałą pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, którą NSA jest związany, pozwala na przeprowadzenie kontroli merytorycznej tego zarzutu. Artykuł 153 p.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem rozstrzygnięcia. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (zob. wyrok NSA z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2073/13). W art. 153 p.p.s.a. chodzi więc o sytuację, w której sprawa, po uchyleniu decyzji (lub innego aktu) przez sąd i ponownym jej rozpoznaniu przez organ administracji, ponownie trafia na wokandę sądu administracyjnego. Należy uznać, że "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym (por. wyroki NSA z: 10 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1513/11; 8 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 848/11; 23 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 755/10 oraz 16 listopada 2010 r. sygn. akt II OSK 1865/10). Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z 15 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA z: 21 października 1999 r. sygn. akt IV SA 1681/97 i 1 września 2010 r. sygn. akt I OSK 920/10). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną oraz w przypadku zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów. Podsumowując stwierdzić należy, Sąd w niniejszym składzie podziela i uznaje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2014 r. (sygn. akt I GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania." Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ nie wniósł skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 10 stycznia 2023 r., tym samym orzeczenie to stało się prawomocne. Nie można również stwierdzić, aby zaszły w tym zakresie jakieś zmiany w prawie. Podobnie zmianie nie uległy również istotne okoliczności faktyczne. Zatem sąd I instancji był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w ww. orzeczeniu. Aby zbadać zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów należało więc poddać analizie treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt. I SA/Kr 1084/22. Rozpoznając sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a., sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku z 10 stycznia 2023 r. stwierdził jedynie, że nie znajduje on uzasadnienia "gdyż organ uwzględnił ocenę prawną oraz wykonał wskazania zawarte w wyroku WSA w Krakowie z dnia 10.01.2023 roku, sygn. I SA/Kr 1084/22." W żaden sposób nie odniósł się jednak do podniesionych przez skarżącą w skardze zarzutów naruszenia ww. przepisu przez organ. W szczególności nie zweryfikował czy organ dokonał prawidłowej subsumpcji wykładni przepisów dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 10 stycznia 2023 r. oraz czy organ zastosował się do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Sąd I instancji w istocie powielił treść decyzji organu – co nie jest samo w sobie błędem – nie przeanalizował jednak tych treści w odniesieniu do ww. prawomocnego wyroku oraz zarzutów naruszenia art. 153 p.p.sa. sformułowanego w skardze. Tym samym sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę przeanalizuje czy majątek skarżącego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego i jego rodziny. Ponadto ponownie rozważy, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, ponadto ustali i ocenić, czy dokonana analiza finansów pozwala na przyjęcie, że w budżecie skarżącego, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności wobec ZUS. W szczególności sąd I instancji przeanalizuje w kontekście powyższych wskazań sytuację zdrowotną skarżącego, którą skarżący podnosił już na etapie postępowania administracyjnego. Do wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek z 2 maja 2022 r. skarżący załączył bowiem zaświadczenie potwierdzające, że leczy się psychiatrycznie od 2020 r. Załączył także zaświadczenie lekarskie (od lekarza specjalisty psychiatry), że skarżący pozostaje w stałym leczeniu z powodu narastających objawów głębokiej depresji z występującymi silnymi lękami, niepokojem oraz uporczywą bezsennością (DGN: F32). Lekarz wskazał na nasilenie reaktywności po śmierci ojca. Wskazał także, że stan zdrowia skarżącego utrudnia w istotny sposób funkcjonowanie społeczne pacjenta. Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób ICD-10 (F32, epizod depresyjny), osoba z umiarkowaną depresją (F32.1) przejawia wyraźne trudności w funkcjonowaniu psychicznym, emocjonalnym i społecznym. Objawy obejmują: obniżony nastrój utrzymujący się przez większą część dnia, utratę zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, wyraźne zmęczenie i spadek energii, zaburzenia snu (najczęściej wczesne wybudzanie się), trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji, niską samoocenę oraz poczucie winy, możliwe myśli samobójcze. W miarę pogłębiania się objawów do ciężkiego epizodu depresyjnego (F32.2), symptomy ulegają nasileniu i mogą występować: całkowita utrata zdolności do wykonywania codziennych czynności, brak apetytu, znaczny spadek masy ciała, znaczne zahamowanie psychoruchowe lub silny niepokój, głębokie poczucie beznadziejności i myśli rezygnacyjne, urojenia depresyjne (np. o winie, katastrofie, nihilistyczne),wysokie ryzyko samobójstwa. W tym stadium osoba traci zdolność do utrzymania podstawowych obowiązków życiowych, w tym pracy zarobkowej, dbałości o higienę, organizacji dnia. Nie ulega zatem wątpliwości, że osoba z postępującą depresją od umiarkowanej do ciężkiej wykazują istotne ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. Nasilające się objawy zaburzają rytm dobowy, zdolność planowania, koncentrację i efektywną komunikację. Osoba taka traci zdolność do samodzielnego, odpowiedzialnego funkcjonowania zawodowego, nawet w warunkach pracy lekkiej i nieskomplikowanej. W kontekście przedstawionych w sprawie na etapie postępowania administracyjnego dowodów uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżący, z przyczyn o podłożu psychicznym, może nie być zdolna do samodzielnego utrzymania się poprzez pracę zarobkową, a jego funkcjonowanie społeczne i życiowe pozostaje znacząco ograniczone. Tym samym, przytoczone przez organ, a następnie podtrzymane przez sąd I instancji, twierdzenie, że skarżący "nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania.", a także że "Uprawniona jest ocena, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby dążył do osiągania jakichkolwiek dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku starania (np. praca w weekend).", nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, a także wydają się nieadekwatne w związku z sytuacją zdrowotną skarżącego. Na podkreślenie zasługuje także fakt, że stan zdrowia skarżącego ulega stałemu pogorszeniu (począwszy od śmierci ojca), na co mogą wskazywać ww. dokumenty oraz Karta informacyjna leczenia szpitalnego załączona przez autora skargi kasacyjnej do pisma procesowego z 7 maja 2025 r. Z dokumentu wynika, że skarżący w dniach od 8 lutego do 15 kwietnia 2025 r. był hospitalizowany w Szpitalu Klinicznym im. dr. Babińskiego w Krakowie na Oddziale Psychiatrycznym z rozpoznaniem F20.3 (Schizofrenia – Schizofrenia niezróżnicowana). Aktualnie skarżący przebywa w domu, ale pozostaje pod kontrolą psychiatry i wymaga leczenia farmakologicznego oraz oddziaływania terapeutycznego. Skarżący zawiesił studia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpatrującego niniejszą sprawę, punktem odniesienia przy ocenie czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji powinna być także szczegółowa analizowana z uwzględnieniem określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, wskazanego chociażby przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (dane dostępne na stronie: https://www.ipiss.com.pl), z uwzględnieniem zwiększonych potrzeb życiowych w związku ze stanem zdrowia oraz stwierdzonym brakiem możliwości zarobkowania przez skarżącego. Przy ocenie zdolności do wygospodarowania środków na poczet spłaty zadłużenia Zakład powinien uwzględnić to, że nieruchomość stanowiąca własność skarżącego pełni funkcję zabezpieczenia potrzeb egzystencjalnych strony (co skądinąd nie uzasadnia odmowy przychylenia się do wniosku). Egzekucja z nieruchomości – kawalerki spowoduje, że skarżący straci miejsce zamieszkania, a z uwagi na sytuację majątkową, sytuację na rynku nieruchomości oraz jego sytuację zdrowotną, nie będzie on w stanie wynajmować innego mieszkania w dłuższej perspektywie czasu. Co w konsekwencji może skutkować koniecznością skorzystania przez skarżącego z pomocy finansowej i socjalnej ze strony państwa. To z kolei może stanowić naruszenie interesu społecznego. Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji oraz uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w zakresie wskazanego wyżej zarzutu, a ocena dalszych zarzutów kasacyjnych jest na obecnym etapie postępowania zbędna lub przedwczesna, Naczelny Sąd Administracyjny wobec braku dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy przez Sąd Wojewódzki uchylił na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę sąd I instancji winien dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji przy uwzględnieniu uwag wyżej przytoczonych. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm).