I GSK 181/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 138/22 w sprawie ze skargi G. W. T. na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 23 grudnia 2021 r., nr 11/1/BCW-EFS/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie solidarnej odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od G. W. T. na rzecz Zarządu Województwa Wielkopolskiego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 28 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 138/22, oddalił skargę G.W.T. na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z 23 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4, art. 7, art. 77 § 1 i 3 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735; dalej: k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji organu z 23 grudnia 2021 r. (dalej "zaskarżonej decyzji"), pomimo naruszenia wspomnianych przepisów k.p.a. – poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i wyjaśnienia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także dokonania dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności w odniesieniu do pisma z 30 marca 2018 r. skierowanego do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w Lubinie; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 39 i art. 42 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia w toku postępowania przed organem przepisów art. 39 i art. 42 § 1 k.p.a. na skutek nieprawidłowego uznania, że doręczenie korespondencji w sprawie oraz decyzji na adres zameldowania strony przesądza o jej prawidłowym doręczeniu, podczas gdy pisma w sprawie doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, a nie na adres stanowiący adres zameldowania, pod którym strona rzeczywiście nie mieszka; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 44 § 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia w toku postępowania przed organem przepisu art. 44 § 4 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie fikcji doręczenia pism i decyzji w sprawie na skutek dwukrotnej awizacji, podczas gdy przesyłki były wysyłane na adres zameldowania strony, który nie stanowił jej adresu zamieszkania i pod którym strona już od kilku lat nie zamieszkiwała; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 61 § 4, art. 10 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, podczas gdy postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję dotknięte było wadą dającą podstawę do wznowienia postępowania polegającą na prowadzeniu postępowania bez zapewnienia czynnego udziału strony bez jej winy, bowiem strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania, nie zostały jej doręczone żadne pisma ani decyzja w sprawie, co uniemożliwiło stronie podjęcie jakichkolwiek czynności w postępowaniu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego że Sądowi pierwszej instancji nie można przypisać podniesionych w środku odwoławczym naruszeń prawa. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 276 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U.2024.18) likwidatorami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są członkowie jej zarządu, chyba że uchwała wspólników stanowi inaczej. W tym przypadku likwidatorem spółki z mocy ustawy – jak wynika z danych Krajowego Rejestru Sądowego – stał się jedyny członek jej zarządu – skarżący. Likwidator spółki jest, a przynajmniej – działając z należytą starannością – powinien być w pełni zorientowany w spoczywających na pozostającej w likwidacji spółce obowiązkach i uczestniczyć w ich wykonaniu, w tym kierowanych wobec spółki czynnościach kontroli realizacji projektu i stosownym reagowaniu na dostrzeżone naruszenia. Wykrytym przez organ nieprawidłowościom powinno towarzyszyć należyte ich wyjaśnienie przez zarząd i aktywne działanie, mające na celu naprawę powstałych uchybień, o ile jest to w danej sytuacji możliwe. Umowny charakter uprawnienia beneficjenta zakłada przecież, wynikające z obowiązującego w ramach zobowiązań wzajemnych, współdziałanie stron w wykonaniu umowy (art. 354 § 1 i 2 i art. 487 § 1 ustawy 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U.2025.1071). Na dalszym etapie sporu obrona stanowiska spółki może w szczególności przybrać postać czynności procesowych w postępowaniu administracyjnym. Konsekwencje wystąpienia powyższych nieprawidłowości, polegające zwłaszcza na wypowiedzeniu umowy o dofinansowanie następują z udziałem osób zarządzających spółką, które co najmniej z tą chwilą powinny się spodziewać wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji wobec spółki, a w konsekwencji – ryzyka poniesienia odpowiedzialności za powstałe w ten sposób zobowiązanie publicznoprawne. Minimum staranności w obrocie gospodarczym, związane z podjęciem się pełnienia obowiązków członka zarządu bądź likwidatora spółki z ograniczoną odpowiedzialnością realizującej projekt finansowany ze środków publicznych zakłada świadomość obowiązywania przepisów dotyczących odpowiedzialności osoby trzeciej. Innymi słowy, członek zarządu lub likwidator takiej spółki powinien liczyć się z powstaniem takiej odpowiedzialności. Rodzime reguły funkcjonowania zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zakładają odpowiedzialność tychże za zobowiązania spółki przy jednoczesnym obowiązywaniu konstrukcji zwolnienia się od tej odpowiedzialności. Dostępne są także polisy ubezpieczeniowe od odpowiedzialności cywilnej członka zarządu, bądź likwidatora. W przypadku podjęcia czynności prawnych przeciwko spółce, które rzutować mogą na jego sytuację faktyczną i prawną, powinien on już na etapie tego postępowania wykazywać się niezbędną dla obrony swych praw inicjatywą. Z zaniechania w tym zakresie nie może wywodzić następnie roszczeń o uruchomienie kolejnych postępowań. Skarżący w okresie realizacji projektu dofinansowanego ze środków europejskich był najpierw członkiem zarządu spółki, a następnie jej likwidatorem. Prowadzone wobec spółki w tej sprawie postępowanie zakończyło się wydaniem decyzji określającej przypadającą do zwrotu z tytułu naruszenia procedur i w tym postępowaniu należało podejmować konieczne akcje procesowe. Niezależnie od tego, licząc się z ryzykiem odpowiedzialności za zobowiązania spółki i uruchomienia stosownego postępowania administracyjnego skarżący powinien wykazać się starannością w dbaniu o aktualizację danych adresowych w przewidzianym do tego rejestrze, a przynajmniej w zgłoszeniu nowego adresu organowi prowadzącemu postępowanie wobec spółki. W skardze kasacyjnej wprawdzie zasadnie podniesiono, że zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się stronom w miejscu zamieszkania bądź w miejscu pracy, nie zaś w miejscu zameldowania. Jednakże – instytucja zameldowania polega na wskazaniu we właściwym organie miejsca, w którym jednostka przebywa – zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U.2025.274) – z zamiarem stałego pobytu. Zameldowanie się w miejscu stałego pobytu należy do obowiązków obywatela polskiego, o czym wprost stanowi art. 24 ust. 1 tej ustawy. Należy zatem zakładać, że miejsce zamieszkania pokrywa się z miejscem zameldowania, chyba że – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – organ poweźmie wątpliwości czy wskazana spójność zachodzi (zob. np. wyrok NSA z 21 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 274/18, LEX nr 2616930). W tej sprawie tego rodzaju wątpliwości nie występowały. Skarżący odbierał wcześniej korespondencję pod adresem, na który doręczono mu pisma w tej sprawie. Z kolei organ nie dysponował żadnymi informacjami, w szczególności dowodami na okoliczność tego, by adres zameldowania skarżącego różnił się od jego adresu zamieszkania. Skarżący nie powołał się na żadne, wiarygodne materiały w tym zakresie. Twierdzenie o opuszczeniu miejsca zameldowania jest gołosłowne, zwłaszcza że nie towarzyszyło temu dopełnienie obowiązku meldunkowego. Nie wykonał też aktu staranności polegającego na zgłoszeniu nowych danych adresowych organowi, który prowadził postępowanie, a którego uruchomienia powinien był się spodziewać, skoro prowadził sprawy spółki i był (bądź powinien był być) świadomy tego, że może zostać uruchomione postępowanie w celu wydania decyzji skierowanej do niego jako odpowiedzialności osoby trzeciej. Dowodu obalającego wspomnianą zasadę jedności miejsca zameldowania i miejsca zamieszkania nie stanowi w szczególności pismo skierowane przez skarżącego do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w Lubinie. Jego złożenie miało bowiem miejsce w innym postępowaniu i innym organem. Należy zaakcentować, że wskazanie adresu doręczeń w określonym postępowaniu nie rozciąga się na wszystkie inne postępowania przez organy administracji publicznej. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że w sprawie niniejszej doszło do błędów w czynnościach doręczenia. Przeciwnie, skoro organ zasadnie przyjął za prawidłowy dotychczasowy adres skarżącego, to Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. To, że strona – o czym mowa w ostatnim zarzucie skargi kasacyjnej – "nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania, nie zostały jej doręczone żadne pisma ani decyzja w sprawie, co uniemożliwiło stronie podjęcie jakichkolwiek czynności w postępowaniu" jest ewidentnie efektem zaniedbań skarżącego kasacyjnie; była o tym wyżej była mowa i nie ma potrzeby powtarzania poczynionej argumentacji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną; o kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.