I GSK 1667/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 943/18 w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 6 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 943/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia [...] lipca 2018 r. w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto adwokat D. F. wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu albowiem koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) naruszenie: 1. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7a, art. 8 kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działania nie zbadał czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego co przejawiało się w aprobacji działania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, który błędnie uznał postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r., iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Proszowicach postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. prawidłowo uznał za nieuzasadniony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne w sytuacji, gdy Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wydał tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należność z tytułu opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC za 2008 r. wbrew obowiązującemu prawu materialnemu, a w konsekwencji: 1a) w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 29 ust. 1 pkt ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U.2018.473 t.j. z dnia 2018.03.02, dalej zwana - "ustawą o ubezpieczeniach obowiązkowych") w zw. z art. 72, 73, 74, 77 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U.2018.1990 t.j. z dnia 2018.10.17, dalej zwana - "PRD") przejawiające się w błędnej konstatacji, iż Skarżący był obowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC za 2008 r. z uwagi na dokonanie rejestracji czasowej pojazdu, w sytuacji gdy ustawodawca łączy obowiązek zawarcia ubezpieczenia z rejestracją stałą pojazdu. 2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy wobec obrazy art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 oraz 145, a także art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w związku z brakiem zbadania i odniesienia się przez Sąd do zgłoszonych przez Skarżącego zarzutów w stosunku do decyzji z dnia [...] lipca 2018 r., które wymagały przez Sąd dokonania wykładni prawa materialnego w odniesieniu do definicji "rejestracji samochodu"', a które to zagadnienie zostało konsekwentnie pominięte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się nieuzasadnione, dlatego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, a motywy wyroku, zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. ograniczono do oceny tychże zarzutów. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów kasacyjnych przypomnienia wymaga, że przedmiotem sprawy zakończonej zaskarżonym wyrokiem były zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego (skarżącego kasacyjnie) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2011 r. wystawionego przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, obejmującego należność z tytułu opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC za 2008 r. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą nieistnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym z dnia [...] kwietnia 2011 r. (art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tj. DZ.U. z 2018 r. poz.1314, dalej u.p.e.a.) oraz w istocie pokrywają się z zarzutami skargi skierowanej do WSA w Krakowie. Ich istota sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który w ślad za organem uznał, że Skarżący kasacyjnie był obowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC za 2008 r. z uwagi na dokonanie rejestracji czasowej pojazdu podczas gdy - w ocenie strony skarżącej - ustawodawca łączy obowiązek zawarcia ubezpieczenia z rejestracją stałą pojazdu. Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1,7,10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w tym przedmiocie, które w przypadku zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1, 7 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Związanie to oznacza, że organ nie jest uprawniony do prowadzenia samodzielnie postępowania wyjaśniającego co do istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu, a w konsekwencji nie może zakwestionować stanowiska wierzyciela w tym zakresie. Wypowiedź wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów, ma nadaną przez ustawodawcę sformalizowaną formę zaskarżalnego i poddanego kontroli sądowej postanowienia. Wiążąca moc wypowiedzi (stanowiska) Zarządu Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego oraz Rady Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego co do zarzutów sprowadza się do tego, że organ egzekucyjny nie może za uzasadniony uznać zarzutu ocenionego przez wierzyciela jako niezasadny lub niedopuszczalny. W niniejszej sprawie zarówno organ, jak i Sąd I instancji odwołali się do ostatecznego postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym, który wiążą z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 526/13. Tej okoliczności Skarżący kasacyjnie w niniejszej skardze kasacyjnej nie podważa koncentrując się wyłącznie na wspominanej już kwestii obowiązku zawarcia ubezpieczenia OC spornego pojazdu dopiero wraz z rejestracją stałą pojazdu a nie czasową. Tym samym zarzuty niniejszej skargi kasacyjnej w istocie stanowią polemikę z prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego z dnia 9 maja 2012r. Mając na względzie, że zarzuty kasacyjne dotyczą istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i koncentrują się na błędnych, zdaniem strony, ustaleniach wierzyciela tj. Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego nie mogą odnieść skutku pożądanego przez Skarżącego kasacyjnie. Wbrew poglądowi Skarżącego Sąd I instancji przeprowadził właściwą i zgodną z prawem kontrolę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia trafnie uznając, że zakwestionowane przez stronę postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie nie narusza prawa. Niezależnie od powyższego błędny jest pogląd Skarżącego, że ustawodawca łączy obowiązek zawarcia ubezpieczenia OC wyłącznie z rejestracją stałą pojazdu. Rejestracja jest administracyjną procedurą niezbędną do dopuszczenia pojazdu do ruchu po drogach publicznych. Rejestracji pojazdu na wniosek właściciela dokonuje starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania lub siedzibę (zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym). Stosownie do treści art. 71 ust.1 PRD Dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe. Przepis ten nie dotyczy pojazdów, o których mowa w ust. 3. Zgodnie z art. 29 ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych posiadacz pojazdu jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC pojazdów mechanicznych najpóźniej w dniu rejestracji pojazdu, z wyjątkiem pojazdów historycznych (przy czym wymieniony wyjątek nie dotyczy sprawy niniejszej). Natomiast w myśl art. 33 pkt 2 tej ustawy umowa ubezpieczenia OC komunikacyjnego ulega rozwiązaniu z chwilą wyrejestrowania pojazdu mechanicznego. Tym samym przez cały okres zarejestrowania pojazdu na jego posiadaczu ciąży obowiązek ważnej umowy ubezpieczenia OC. Przedmiotowe powiązanie ubezpieczenia OC komunikacyjnego z rejestracją pojazdu zostało podyktowane zapewnieniem gwarancyjnego charakteru tego ubezpieczenia i koniecznością zapewnienia skuteczności ochrony osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Należy wskazać, iż w przypadku wyrejestrowania pojazdu umowa ubezpieczenia OC komunikacyjnego ulega rozwiązaniu z mocy prawa. Jak można zauważyć, w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych pojawia się pojęcie pojazdu mechanicznego – to właśnie ich posiadacze mają obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Pojazdami mechanicznymi w myśl ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych są m.in. pojazdy samochodowe. Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej przewidziany w art. 23 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych ciąży na każdym posiadaczu pojazdu mechanicznego wyłącznie ze względu na fakt jego posiadania i przez cały okres jego posiadania, aż do dnia jego wykreślenia, i to niezależnie od sposobów nabycia tego pojazdu, jego stanu technicznego lub zakresu jego użytkowania. Z kolei zaś niedopełnienie ustawowego obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia uzasadnia obciążenie opłatą karną przewidzianą w art. 88 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w postanowieniu z dnia 29 października 2021 r. w sprawie C- 688/20 przypomniał, że pojęcie "pojazdu" zostało zdefiniowane w art. 1 pkt 1 dyrektywy 2009/103 jako oznaczające "każdy pojazd silnikowy przeznaczony do podróżowania lądem oraz napędzany siłą mechaniczną, który nie porusza się po szynach, oraz każdą przyczepę, zespoloną lub nie". Definicja ta jest niezależna od użytku, jaki czyni się lub można czynić z danego pojazdu (wyroki: z dnia 4 września 2018 r., Juliana, C-80/17, EU:C:2018:661, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 29 kwietnia 2021 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, C-383/19, EU:C:2021:337, pkt 42). Ponadto taka definicja przemawia za obiektywną koncepcją pojęcia "pojazdu", które jest niezależne od zamiaru faktycznego użycia pojazdu przez jego właściciela lub inną osobę (wyroki: z dnia 4 września 2018 r., Juliana, C-80/17, EU:C:2018:661, pkt 39); a także z dnia 29 kwietnia 2021 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, (C-383/19, EU:C:2021:337, pkt 43). Trybunał podkreślił także, że zakres obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody związane z ruchem pojazdów mechanicznych, ze względów związanych z pewnością prawa, powinien zostać ustalony z góry, to znaczy zanim dojdzie do wypadku z ewentualnym udziałem danego pojazdu (wyroki: z dnia 4 września 2018 r., Juliana, C-80/17, EU:C:2018:661, pkt 40; a także z dnia 29 kwietnia 2021 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, C-383/19, EU:C:2021:337, pkt 44). Trybunał wywiódł stąd wniosek, że okoliczność, iż w wyrokach z dnia 4 września 2014 r., Vnuk (C-162/13, EU:C:2014:2146), z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de Andrade (C-514/16, EU:C:2017:908) i z dnia 20 grudnia 2017 r., Núñez Torreiro (C-334/16, EU:C:2017:1007). Trybunał zasadniczo orzekł, że jedynie przypadki użytkowania ubezpieczonego pojazdu, które stanowią użytkowanie go jako środka transportu i, co za tym idzie, są objęte pojęciem "ruchu pojazdów" w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103, mogą prowadzić do uwzględnienia przez ubezpieczyciela – z tytułu umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu – szkody wyrządzonej przez ów pojazd, nie oznacza w żadnym razie, że istnienie obowiązku zawarcia takiej umowy ubezpieczenia powinno zostać określone w zależności od rzeczywistego użytkowania danego pojazdu jako środka transportu w danym momencie (wyrok z dnia 4 września 2018 r., Juliana, C-80/17, EU:C:2018:661, pkt 41). W świetle powyższego Trybunał orzekł, że pojazd, który jest zarejestrowany, a zatem nie został wycofany z ruchu w sposób zgodny z prawem, i który jest zdolny do jazdy, odpowiada pojęciu "pojazdu" w rozumieniu art. 1 pkt 1 pierwszej dyrektywy, a w konsekwencji zawarcie umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych jest obowiązkowe na podstawie art. 3 akapit pierwszy tej dyrektywy, gdy dany pojazd jest w dalszym ciągu zarejestrowany w państwie członkowskim i jest zdolny do jazdy, lecz w związku z decyzją jego właściciela, który nie ma już zamiaru go używać do jazdy, pozostaje zaparkowany na terenie prywatnym (wyrok z dnia 4 września 2018 r., Juliana, C-80/17, EU:C:2018:661, pkt 42, 52). W świetle powyższych rozważań Trybunał orzekł również, że to samo powinno, co do zasady, tyczyć się pojazdu, który jest zarejestrowany w państwie członkowskim, znajduje się na terenie prywatnym i decyzją właściciela został przeznaczony do zniszczenia, nawet jeśli ów pojazd nie jest w danym momencie zdolny do jazdy ze względu na swój stan techniczny (wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, C-383/19, EU:C:2021:337, pkt 47).Trybunał jednak stwierdził, że o ile rejestracja pojazdu potwierdza co do zasady jego zdolność do jazdy i tym samym do wykorzystania go jako środka transportu, o tyle nie można wykluczyć, że zarejestrowany pojazd będzie w sposób obiektywny ostatecznie niezdolny do ruchu ze względu na swój zły stan techniczny. Uściślił on zatem, że aby pojazd taki został wyłączony z zakresu obowiązku ubezpieczenia przewidzianego w art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103, konieczne jest, by został on formalnie wycofany z ruchu zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi (zob. wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, C-383/19, EU:C:2021:337, pkt 58). Finalnie Trybunał doszedł do wniosku, że pojazd zarejestrowany w państwie członkowskim podlega obowiązkowi ubezpieczenia przewidzianemu w art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103 dopóty, dopóki nie zostanie on w należyty sposób wycofany z ruchu zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi (wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, C-383/19, EU:C:2021:337, pkt 60). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż skarżący kasacyjnie został zwolniony przez Sąd od kosztów oraz przyznano mu prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.