I GSK 1641/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 września 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 199/24 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr 9001-00000003114/21 w przedmiocie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 199/24 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.) w sprawie skargi K. K. uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Jeleniej Górze z dnia 8 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej dla producenta rolniczego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżąca zwróciła się do Kierownika ARiMR o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi (szkody na powierzchni uprawy w wysokości co najmniej 30% danej uprawy). Organ I instancji decyzją z dnia 8 lutego 2020 r. odmówił udzielenia pomocy powołując się na obowiązujący w 2019 r. termin składania wniosków o przyznanie pomocy finansowej, przypadający na okres od dnia 3 października 2019 r. do dnia 29 listopada 2019 r. Argumentował, że strona złożyła wniosek po terminie, ponieważ wpłynął do organu 27 kwietnia 2020 r. Wskazał, że strona wniosek nadała drogą pocztową listem zwykłym, a data stempla pocztowego na kopercie zawiera wyłącznie oznaczenie dnia i miesiąca, tj. 28 listopada, natomiast rok pozostaje nieczytelny. Faktyczny wpływ tego wniosku do organu I instancji odnotowano w dniu 27 kwietnia 2020 r. Celem wyjaśnienia okoliczności nadania wniosku wystąpił do Naczelnika Urzędu Pocztowego nr [...] w Jeleniej Górze. Organ pocztowy poinformował, że nie ma możliwości ustalenia, kiedy przesyłka zwykła (nierejestrowana) została dostarczona do urzędu oddawczego w Jeleniej Górze i przekazana do doręczenia, a listonosz nie pamięta okoliczności doręczenia i przyczyn opóźnienia w doręczeniu. Ponadto z uwagi na nieczytelność stempla na kopercie nie ma również możliwości jednoznacznego ustalenia placówki oddania listu ani autentyczności stempla. Organ I instancji przesłuchał również stronę i świadka (pełnomocnika strony), jednak osoby te wskazały na brak wiedzy o okolicznościach nadania przesyłki. Organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wr 296/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 8 lutego 2021 r. Zdaniem Sądu I instancji przeprowadzone postępowanie nie usunęło wątpliwości dotyczących daty stempla pocztowego i okoliczności doręczenia przesyłki dopiero w kwietniu 2020 r. Sąd ten wskazał, że stempel pocztowy jest nieczytelny co do roku nadania, ale jak słusznie wskazała strona, mając na uwadze czytelny dzień i miesiąc nadania (28 listopada) oraz datę wpływu przesyłki do organu (27 kwietnia 2020 r.), nie można przyjąć, że przesyłka nadana została w 2018 r., sprawa dotyczy bowiem pomocy na 2019 r., jak również nadania przesyłki w 2020 r. WSA uznał, że organ nie podważył autentyczności stempla pocztowego, a listonosz nie pamięta okoliczności doręczenia i przyczyn opóźnienia w doręczeniu przesyłki. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiły więc podstawy do zastosowania art. 81a § 1 k.p.a., według którego, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Tak zaistniałe i niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego w postaci daty nadania wniosku zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. organ powinien rozstrzygnąć na korzyść strony. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 1877/22, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu wskazując, że istota problemu w będącej przedmiotem kontroli judykacyjnej sprawie dotyczy terminu nadania przez stronę będącą producentem rolnym pisma zawierającego wniosek w przedmiocie przyznania pomocy finansowej, jak również prawidłowości doręczenia powyższego pisma (wniosku) organowi, zgodnie regułami normatywnymi zawartymi zarówno w przepisach k.p.a., jak również w przepisach ustawy - Prawo pocztowe. Przedmiot sprawy nie dotyczy ewentualnego zastosowania w niniejszej sprawie przez organ art. 81a § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji na podstawie omówionych w orzeczeniu przepisów o terminach, doręczeniach oraz usługach pocztowych powinien dokonać ponownej kompleksowej kontroli judykacyjnej sprawy, bowiem w orzeczeniu Sądu I instancji pozostały poza obszarem rozważań tego Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powinien w ponownie prowadzonym postępowaniu mieć na uwadze podstawy normatywne wskazujące, że w tej kategorii spraw, w zakresie zasad postępowania obowiązek ciężaru dowodowego został przesunięty na beneficjenta (m.in. wyłączono zastosowanie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 81 k.p.a.). Jednakże nie został wyłączony w tych sprawach przepis art. 6 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, ponownie rozpoznając sprawę, zobowiązany będzie do analizy prawidłowości czynności podjętych przez organy w kontrolowanej judykacyjnie sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylając zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 199/24 decyzje organów obu instancji stwierdził, że w stanie faktycznym analizowanej sprawie występują trzy fakty. Po pierwsze, fakt wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi. Po drugie, fakt istnienia stempla pocztowego na kopercie, w której przesłano wniosek z datą 28 listopada oraz po trzecie fakt wpłynięcia wniosku do siedziby organu I instancji w dniu 27 kwietnia 2020 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy obu instancji nie podważyły autentyczności stempla pocztowego na kopercie. Z tych trzech niekwestionowanych faktów wynika, że niepełna (nieczytelna) data na prezentacie musi dotyczyć tylko i wyłącznie roku 2019, a nie żadnego innego, czyli ani 2018, ani 2020. Innymi słowy, wnioskowanie dedukcyjne czy też domniemanie faktyczne prowadzi do jednej możliwej logicznej konstatacji że stempel pocztowy na kopercie, w której przesłano wniosek skarżącej o przyznanie pomocy przedstawia datę 28 listopada 2019 r. Skoro tak to zastosowanie powołanych w wyroku NSA przepisów art. 3 pkt 8 oraz art. 15 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego, w związku z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. prowadzi do uznania, że w tej konkretnej dacie, tj. 28 listopada 2019 r. wniosek o przyznanie pomocy został nadany w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (skoro skutecznie nie podważono autentyczności stempla pocztowego). I tak, zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zalecił, aby w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy rozstrzygnęły sprawę z wniosku skarżącej respektując wskazane stanowisko Sądu, w szczególności będą związane z zachowaniem terminu określonego w § 13v ust. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 190 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez Sąd I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy do wiążącej wykładni prawa dokonanej w tej samej sprawie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2024 roku (sygn. akt I GSK 1877/22), który zawiera wskazanie, że Sąd I instancji powinien (uwzględniając przepisy o terminach, doręczeniach oraz usługach pocztowych) dokonać ponownej kompleksowej kontroli judykacyjnej rozpatrywanej sprawy, mając też na względzie, że w przypadku tej kategorii spraw (tj. spraw pomocy finansowej wypłacanej przez ARiMR), w zakresie zasad postępowania obowiązek ciężaru dowodowego został przesunięty na beneficjenta, poprzez m.in. wyłączenie zastosowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. w sytuacji, gdy Sąd I instancji pomijając powyższe wskazania nieprawidłowo dokonał analizy prawidłowości czynności podjętych przez organy sprowadzając je do tego, że w zakresie zasad postępowania organ administracji obowiązany jest dokonać ustaleń faktycznych w oparciu o domniemania faktyczne, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przez niezasadne przyjęcie przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie dokonywanie ustaleń faktycznych powinno odbywać się w oparciu o domniemania faktyczne, które powinny prowadzić do logicznej konstatacji, że stempel pocztowy na kopercie, w której przesłano wniosek skarżącej o przyznanie pomocy przedstawia datę 28 listopada 2019 roku podczas, gdy w ocenie organu administracji w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania zasada dowodzenia poprzez domniemania faktyczne, ponieważ nieczytelna data stempla pocztowego nie jest wynikiem zawinionych przyczyn leżących po stronie organu, lecz jest wynikiem działania samej skarżącej, która korzystając z prostszej formy wysyłki podjęła ryzyko pozbawienia się możliwości skutecznego dowodzenia daty nadania wniosku w sposób pewny. Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że istotą sporu jest to, czy w rozpatrywanej ponownie sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w ramach zaskarżonego kasacyjnie wyroku zastosował się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 17 stycznia 2024 r. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 1877/22 precyzyjnie wskazał, że istota problemu dotyczy problematyki terminu nadania przez producenta rolnego pisma zawierającego wniosek o przyznanie pomocy finansowej, jak również prawidłowości doręczenia tego pisma organowi, zgodnie z regułami normatywnymi zawartymi zarówno w przepisach k.p.a., jak również w przepisach ustawy - Prawo pocztowe. Przedmiot sprawy nie dotyczy ewentualnego zastosowania w niniejszej sprawie przez organ art. 81a § 1 k.p.a. Zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powinien na podstawie przepisów o terminach, doręczeniach oraz usługach pocztowych dokonać ponownej kompleksowej kontroli judykacyjnej sprawy. Sąd I instancji powinien mieć przy tym na uwadze podstawy normatywne wskazujące, że w tej kategorii spraw, w zakresie zasad postępowania obowiązek ciężaru dowodowego został przesunięty na beneficjenta (m.in. wyłączono zastosowanie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 81 k.p.a.). Jednakże nie został wyłączony w niniejszych sprawach przepis art. 6 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, ponownie rozpoznając sprawę, zobowiązany jest do analizy prawidłowości czynności podjętych przez organy w kontrolowanej sprawie. Dokonując tej analizy Sąd pierwszej instancji zobowiązany będzie, zgodnie z zasadami unormowanymi m.in. w art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny procedury zastosowanej przez organy, jak i oceny podstaw prawnych oraz twierdzeń zawartych w uzasadnieniach decyzji (a więc także w zakresie prawidłowości doręczenia i określenia terminu złożenia wniosku), a także dokona analizy materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej z perspektywy art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. oraz ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Wykonując wspomniane zalecenia Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że nieczytelna data na prezentacie musi dotyczyć tylko i wyłącznie roku 2019, a nie żadnego innego (2018 czy 2020), co prowadzi do wniosku, że stempel pocztowy na kopercie, w której przesłano wniosek skarżącej o przyznanie pomocy przedstawia datę 28 listopada 2019 r. Skoro tak to zastosowanie powołanych w wyroku NSA przepisów art. 3 pkt 8 oraz art. 15 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego, w związku z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. prowadzi do uznania, że w tej konkretnej dacie, tj. 28 listopada 2019 r. wniosek o przyznanie pomocy został nadany w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Zgodnie zaś z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Z kolei wedle legalnej definicji zawartej w ustawie z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe "nadanie" oznacza polecenie doręczenia przesyłki pocztowej zgodnie z umową o świadczenie usługi pocztowej (art. 3 pkt 8 Prawa pocztowego). Przy tym zawarcie umowy o świadczenie usługi pocztowej następuje w szczególności przez przyjęcie przez operatora pocztowego przesyłki pocztowej do przemieszczenia i doręczenia (art. 15 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego). Można zatem przyjąć, że data na stemplu pocztowym (28 listopada 2019 r.) określa najpóźniejszą możliwą datę przyjęcia przez operatora pocztowego przesyłki pocztowej do przemieszczenia i doręczenia, co z kolei oznacza, że można ją uznać za datę nadania w rozumieniu art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. W tym świetle w pełni uzasadnione i korespondujące ze wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego jest stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, że przewidziany w § 13v ust. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.) termin do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie pomocy został przez skarżącą zachowany. To z kolei prowadzi do wniosku, że organy wydając badane decyzje oraz odmawiając przyznania pomocy z uwagi na brak dochowania wyznaczonego terminu naruszyły § 13v ust. 9 rozporządzenia w związku z art. 3 pkt 8 oraz art. 15 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego, w związku z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy rozstrzygną zatem sprawę z wniosku skarżącej respektując wskazane wytyczne, w szczególności będąc związanymi stanowiskiem w zakresie zachowania przez wnioskodawczynię terminu określonego w § 13v ust. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. W tym stanie rzeczy za chybione należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 190 p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy o ARiMR. Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.