I GSK 1488/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2441/20 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. L. 6400 (sześć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2441/20 oddalił skargę M. L. (dalej: strona, skarżący, rolnik) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ) z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom. Z akt sprawy wynika, że powyższą decyzją organ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Opolskiego Regionalnego ARiMR z [...] lutego 2016 r. ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 75 000 zł. Z motywów obu aktów administracyjnych wynika, że zasadniczym powodem wydanych rozstrzygnięć był fakt, iż rolnik nie wydatkował 70% uzyskanej kwoty pomocy, tj. 52 500 zł najpóźniej do 25 kwietnia 2015 r. (75 000 zł pomocy przelano na konto skarżącego 25 kwietnia 2013 r.). W efekcie wniesionej skargi WSA w Warszawie wyrokiem z 10 maja 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1321/16 uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o kosztach postępowania. To orzeczenie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 400/18 zostało uchylone a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Z uzasadnienia wynika, że podstawą tego rozstrzygnięcia były wady uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku, w szczególności "ocena wydatkowania winna być jednakże dokonana w okolicznościach faktycznych sprawy z uwzględnieniem zapisów przedstawionego przez rolnika planu rozwoju gospodarstwa, czego w sprawie niniejszej brak". Sąd ten zwrócił również uwagę, że "określone w nich (tj. w przepisach – przyp. NSA) wydatki na inwestycje mogą zostać poniesione przed wypłatą premii, ale nie przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy". Rozpoznając sprawę WSA w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r., V SA/Wa 2441/20, oddalił skargę wskazując, że zakup działek objętych aktami notarialnymi z 7 a także 9 marca 2012 r. nie mógł zostać uznany za inwestycje określone w biznesplanie z 12 sierpnia 2011 r. bowiem "w jego tabelach 1.3 i 5.2 skarżący zaplanował zakup gruntów rolnych w ramach otrzymanej premii o pow. 3 ha, a nie o pow. 8 ha, bądź o pow. 7.79 ha". Bazując na sprawozdaniu rolnika z realizacji biznesplanu Sąd I instancji wskazał, iż "skarżący nie kwestionuje (...), że na zakup działek nr [...] i [...] przeznaczył ze środków własnych kwotę 26 200 zł, która po zsumowaniu z kwotą 8000 zł poniesioną na zakup działki nr 145 dała prawidłowo wyliczoną przez organy kwotę 34 200 zł, zatem kwotę niestanowiącą co najmniej 70% kwoty pomocy (52 500 zł)", wobec czego skargę oddalił. Skargę kasacyjną – zaskarżając wyrok w całości – wywiódł pełnomocnik strony zarzucając naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c] w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019.2325; dalej: p.p.s.a.) oraz w zw. art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (Dz.U.2020.1371 ze zm.) poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji istnienia podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, w wyniku błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie własnego przyjęcia, iż zakup przez Skarżącego działek o numerach [...] i [...] o łącznej powierzchni 7,79 ha (za aktem notarialnym Rep. A nr [...] z 11 stycznia 2013 r.), a także działek nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 8,0000 ha (za aktem notarialnym Rep. A nr [...] z 9 marca 2012 r.) nie mieści się w zakresie inwestycji określonych do zrealizowania przez skarżącego w biznesplanie; b) art. 134 § 2 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w sprawie za argumentacją w zakresie własnego przyjęcia, iż zakup przez skarżącego działek o numerach 646 i 656 o łącznej powierzchni 7,79 ha (za aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 11 stycznia 2013 r.), a także działek nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 8,0000 ha (za aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 9 marca 2012 r.) nie mieści się w zakresie inwestycji określonych do zrealizowania przez skarżącego w biznesplanie, co pozbawiło skarżącego uprawnień procesowych, do kwestionowania tego rodzaju argumentacji w postępowaniu przed organami administracyjnymi. 2. prawa materialnego: a) a) § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (Dz.U.2017.1157 ze zm.; dalej: rozporządzenie) w związku z § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię użytego w tymże przepisie pojęcia "inwestycje określone w biznesplanie"; b) § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z przyjęcia, iż skarżący nie spełnił warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozstrzygnięcie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie a także orzeczenie o kosztach postępowania przed sądem I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych za obydwie instancje. W uzasadnieniu wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu; żadna z tam wskazanych przesłanek nie zaistniałą w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych i istotnych wymogów skargi kasacyjnej (art. 176 p.p.s.a.). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie tych przepisów prawa, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie i w jaki sposób. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, w odniesieniu zaś do uchybień przepisom procesowym – także wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego, zarzuty skargi kasacyjnej (poza przypadkami nieważności) wyznaczają zakres kontroli sprawowanej przez sąd kasacyjny. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej podstawami, czyli że władny jest do badania tylko tych zarzutów, które zostały skonkretyzowane w skardze kasacyjnej. Powyższe obliguje zatem stronę wnoszącą skargę kasacyjną do prawidłowego konstruowania tak zarzutów, jak i ich uzasadnienia. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego bowiem stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Oceniając – w powyższym zakresie – zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej (w zakresie kwestionowania stanu faktycznego w obszarze spełnienia inwestycji określonych do realizacji w biznesplanie) wskazać należy, że zasługuje on w całości na uwzględnienie. Jak wynika to z "części historycznej" uzasadnienia Sądu I instancji warunek, o którym mowa w decyzji z [...] września 2011 r. Dyrektora OR ARiMR w Opolu co do "zakupu gruntów rolnych w ramach otrzymanej premii o powierzchni 3 ha" (patrz biznesplan z 12 sierpnia 2011 r.) został zrealizowany w całości, co odzwierciedlają zakupy, a dokumentują akty notarialne z: a. 28 marca 2013 r. (zakup 3,83 ha gruntów rolnych), b. 30 lipca 2014 r. (zakup 0,60 ha gruntów rolnych). Rolnik na ten cel przeznaczył: – ad a) 104 800 zł z kredytu inwestycyjnego i 26 200 zł stanowiące środki własne strony; – ad b) 8000 zł z majątku osobistego. Jest oczywiste, że kredyt inwestycyjny to także środki strony tyle, że będące przedmiotem pożyczki, która to kwota po jej udzieleniu i przekazaniu staje się własnością pożyczkobiorcy. Nie zmienia tej oceny objęcie kredytu inwestycyjnego dopłatami do oprocentowania ze środków ARiMR. Z drugiej strony wskazać należy, że przyznanie przez organ rolnikowi kwoty 75 000 zł z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom i jej przelanie na rachunek strony nie oznacza, że były to "pieniądze znaczone", tj. że przelano je na wyodrębniony rachunek, z którego byłaby jedynie możliwość wydatkowania tych środków – w zakresie 70% (tj. 52 500 zł) – na cel określony w biznesplanie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rolnik mógł otrzymane środki w całości np. przeznaczyć na zakup maszyn, urządzeń, nawozów sztucznych, a pożytki z tych inwestycji przeznaczyć – w okresie późniejszym – na realizację zadań określonych w biznesplanie. Reasumując, rolnik – dokonując zakupu 28 marca 2013 r. 3,83 ha gruntów rolnych – uiszczając należność także z wykorzystaniem kredytu inwestycyjnego – zrealizował w całości warunek określony w biznesplanie (tj. zakup 3 ha gruntów rolnych, w ramach udzielonej pomocy), co organ weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Bez znaczenia – dla rozstrzygnięcia – jest kwestia oceny trafności ustaleń Sądu I instancji w kwestii skutków prawnych wynikających z aktów notarialnych z 9 marca 2012 r. i 11 stycznia 2013 r. Na obecnym etapie postępowania ocena zarzutów o charakterze materialnym (zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej) jest przedwczesna. Mając powyższe na względzie – stosownie do treści art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania NSA orzekł w myśl art. 200, art. 205 § 2, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 6) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.265 ze zm.).